Một người có thể sống tối giản đến mức nào?
Thời đại học tôi có một người bạn cùng phòng ký túc xá. Tốt nghiệp được 3 năm, cậu ấy bất ngờ gửi vào nhóm một bức ảnh: Một vali, một chiếc ba lô, một đôi dép lê và một chiếc chăn quân đội màu xanh được gấp vuông vức đặt dưới sàn. Dòng chú thích viết: “Chuyển nhà xong rồi, mất đúng 8 phút.”
Cả nhóm đều tưởng cậu ấy bị sa thải. Nhưng không phải, là cậu trả căn hộ cũ để chuyển sang một phòng trọ nhỏ hơn, tiện thể dọn dẹp lại toàn bộ đồ đạc. Dọn xong mới phát hiện, toàn bộ "tài sản" của mình chỉ còn từng ấy.
Nhóm chat lập tức bùng nổ. Có người hỏi: Thế quần áo mùa đông đâu?
Cậu ấy đáp: Hai cái áo lông. Một cái đang mặc, một cái trong vali.
- Đồ để nấu ăn đâu?
- Một cái nồi điện. Nấu mì, nấu cháo, nấu rau đều được. Cần gì thêm!
- Thế sách đâu?
- Trong Kindle. Đọc xong thì xóa.
- Chăn ga gối đệm?
- Một cái chăn thôi. Mùa đông dùng loại dày, mùa hè dùng loại mỏng. Trời nóng thì rút ruột chăn ra đắp.
Ban đầu tôi nghĩ cậu ấy đang làm màu. Sau này có lần đi công tác ngang thành phố đó, tôi ghé qua nơi cậu ấy ở. Căn phòng chỉ hơn 10 mét vuông một chút. Một chiếc giường, một chiếc bàn gấp, một chiếc ghế gấp, một cái tủ quần áo. Dưới gầm giường là chiếc vali trong ảnh. Trên bàn có một chiếc laptop, một cái cốc nước, cái nồi điện và một chiếc tai nghe. Trong tủ treo ba chiếc sơ mi, hai cái quần và hai chiếc áo khoác. Hết.
Đến cả đèn bàn cũng không có. Cậu ấy dùng ánh sáng từ màn hình laptop để soi bàn phím.
Tôi hỏi: Cậu sống như thế không thấy khổ à?
Cậu ấy cười: Khổ cái, sướng muốn ch.ết.
Rồi cậu tính cho tôi nghe một bài toán. Chi phí cố định mỗi tháng:
Tiền nhà: 2.5tr.
Tiền ăn: 1.8tr. Chủ yếu tự nấu, cuối tuần thỉnh thoảng ra ngoài ăn một bát mì.
Điện nước, đi lại, điện thoại: 900k.
Giải trí: 500k, gồm tài khoản xem phim và thi thoảng mua game.
Tổng cộng chưa đến 6tr.
Trong khi lương lúc đó hơn 30tr/tháng. Nghĩa là mỗi tháng tiết kiệm được hơn 24tr. Làm việc năm năm, cậu tích lũy được gần 2 tỷ.
Nhưng cậu ấy nói: "Điều tuyệt nhất không phải là tiết kiệm được tiền. Mà chính là tui không còn phải lựa chọn nữa."
Tủ quần áo chỉ có vài bộ, sáng ngủ dậy nhắm mắt lấy đại bộ nào cũng được. Ăn uống cũng chỉ vài món luân phiên nấu, không phải đau đầu hôm nay gọi đồ ăn gì. Cuối tuần thì đọc sách, hoặc chơi game, hoặc đi chạy bộ. Không có hàng đặt online. Không có đồ đạc cần sắp xếp. Không có hóa đơn cần kiểm tra. Dọn phòng mười phút là xong. Lau sàn, lau bàn, hết việc.
Cậu ấy kể rằng trước đây ở nhà rộng hơn, chỉ riêng việc sắp xếp đồ linh tinh đã ngốn trọn một buổi chiều Chủ nhật. Giờ thì buổi chiều đó được dùng để học thêm một ngôn ngữ lập trình mới.
Nghe cậu ấy nói, tôi cũng suy nghĩ khá nhiều. Về nhà nhìn lại phòng mình. Chỉ riêng áo phông không mặc đã nhét đầy hai ngăn kéo. Một phần ba số sách trên giá còn chưa bóc nilon. Trong bếp, máy làm sữa chua, máy làm bánh mì, máy làm sữa đậu nành... dùng đúng một lần rồi phủ đầy bụi.
Lúc đó tôi mới hiểu câu nói của cậu ấy: “Phần lớn những gì chúng ta gọi là sở hữu, thực ra chỉ là đang làm nhân viên quản kho miễn phí cho người bán.”
Bạn nghĩ chiếc áo len chỉ mặc một lần đó là của mình sao? Không.
Thứ nó chiếm dụng là diện tích căn nhà trị giá hàng triệu đồng mà bạn đã bỏ tiền mua. Bạn đang trả tiền để chứa nó.
Mỗi tháng bạn trả tiền nhà hoặc trả góp mua nhà, nhưng có những mét vuông chỉ dùng để chứa những thứ bạn hoàn toàn không cần.
Bạn không phải chủ nhân của chúng. Bạn chỉ là nhà kho miễn phí của chúng mà thôi.
Ý nghĩ đó nghe rất kỳ quặc. Nhưng tôi suy nghĩ suốt mấy ngày mà không thể phản bác được.
Sau này tôi mới dần hiểu rằng, sống tối giản không đơn thuần là mua ít đồ hơn. Nó có nhiều tầng khác nhau, và phần lớn mọi người cả đời chỉ dừng ở tầng đầu tiên.
Tầng thứ nhất: Tối giản vật chất
Vứt bỏ những thứ một năm không đụng tới. Không mua đồ có chức năng trùng lặp. Kiểm soát số lượng vật dụng.
Chỉ riêng tầng này thôi đã loại được tám mươi phần trăm mọi người. Bởi chỉ việc bỏ đi những bộ quần áo không mặc nữa cũng đủ khiến rất nhiều người không làm nổi. Vì tiếc. Vì nghĩ sau này biết đâu sẽ mặc, hoặc vì lúc mua rất đắt.
Tầng thứ hai: Tối giản "kỹ thuật số"
Khó hơn nhiều.
Xóa những ứng dụng gây ngh.iện nhưng không mang lại giá trị. Bỏ theo dõi những người chuyên gieo rắc lo âu. Rời khỏi những nhóm chat chẳng bao giờ đọc nhưng ngại thoát. Tắt gần hết thông báo điện thoại, chỉ giữ lại cuộc gọi và tin nhắn.
Lúc đó bạn sẽ phát hiện một sự thật đáng sợ: Bạn tưởng mình đang tiếp nhận thông tin. Thực ra đang bị thông tin nhồi nhét một cách bạo lực. Khi đặt điện thoại xuống, thế giới đột nhiên yên tĩnh đến mức khiến bạn bất an. Cảm giác bất an đó chính là triệu chứng cai nghiện.
Vượt qua được nó, bạn sẽ lấy lại quyền kiểm soát sự chú ý của chính mình. Cảm giác đó còn sảng khoái hơn lướt video ngắn gấp trăm lần.
Tầng thứ ba: Tối giản các mối quan hệ
Xóa những người ba năm, năm năm không còn liên lạc. Từ chối những cuộc gặp khiến bạn khó chịu. Không còn ép bản thân hòa nhập vào những nơi mình chẳng muốn đến.
Quá trình này có thể làm mất lòng một số người. Nhưng rồi bạn sẽ hiểu: Những người chỉ vì bạn từ chối một bữa ăn mà sinh ý kiến với bạn, vốn dĩ cũng sẽ chẳng giúp được gì khi bạn thực sự cần. Bạn bè thật sự chỉ cần vài người là đủ. Những người còn lại chỉ là người quen. Nhầm lẫn người quen với bạn bè là một trong những cách sống khiến người trưởng thành mệt mỏi nhất.
Tầng thứ tư: Tối giản tinh thần
Đây là tầng khó nhất. Cũng là tầng mang lại tự do thật sự.
Bạn bắt đầu tự hỏi:
- Mình đang so sánh với ai?
- Những thứ mình theo đuổi có thật sự là điều mình muốn, hay chỉ là điều người khác bảo mình nên muốn?
- Cuộc sống tốt hơn là do ai định nghĩa?
- Mình lo lắng vì thực sự thiếu thứ gì đó, hay vì có ai đó cần mình phải lo lắng?
Càng hỏi sâu, bạn càng đi tới một kết luận tàn nhẫn: Phần lớn sự cố gắng, lo âu, ganh đua và bất mãn trong đời đều là những nhu cầu được tạo ra một cách nhân tạo. Xã hội cần bạn tiêu dùng không ngừng. Vì thế nó phải khiến bạn mãi mãi cảm thấy chưa đủ. Vừa mua nhà xong, nó bảo bạn cần căn lớn hơn. Vừa mua xe xong, nó bảo bạn cần chiếc tốt hơn. Vừa giảm cân xong, nó lại bảo đường nét khuôn mặt bạn vẫn chưa đủ đẹp.
Bạn mãi mãi đuổi theo, và mãi mãi không đủ tốt. Điểm cuối của lối sống tối giản không phải là sở hữu ít hơn, mà là giành lại quyền quyết định từ tay người khác.
Năm ngoái, cậu bạn cùng phòng ấy lại chuyển nhà. Lần này trong ảnh có thêm một thứ. Một con mèo.
Cậu ấy nói: "Trước đây tui thấy nuôi mèo phiền phức. Sau nghĩ lại, phiền thì phiền, có những thứ đáng để phiền."
Có người hỏi: "Thế chẳng phải trái với tinh thần tối giản sao?"
Cậu ấy trả lời một câu mà đến giờ tôi vẫn nhớ: “Tối giản không phải là không giữ lại gì cả. Tối giản là chỉ giữ lại những gì mình thật sự muốn."
Nhiều người nhầm lẫn giữa ‘ít’ và ‘tốt’. Không phải cứ càng ít đồ thì càng tối giản. Nếu bạn thật sự yêu thích làm bánh thì có 10 món dụng cụ làm bánh trong bếp vẫn là tối giản. Nếu bạn ghét giao tiếp nhưng vẫn cố duy trì 50 mối quan hệ, thì dù chỉ có một cái giường và một cái bàn, bạn vẫn không sống tối giản. Đối lập với tối giản không phải là nhiều. Mà là sống trái với lòng mình.”
Vậy một người có thể sống tối giản đến mức nào?
Có lẽ là đến khi họ có thể không chút do dự nói rằng: “Cuộc sống hiện tại là do chính tôi lựa chọn.”
Không cần thi xem ai có chiếc vali nhỏ hơn. Không cần thi xem ai sống kham khổ hơn. Bởi những người biến tối giản thành một cuộc thi, chẳng qua chỉ đổi sang một đường đua khác để cạnh tranh mà thôi.
Và nếu bạn muốn thử sống tối giản, hãy bắt đầu bằng một cách rất đơn giản. Chọn một ngày, mang toàn bộ đồ đạc trong phòng ra giữa nhà. Tất cả. Quần áo, sách vở, đồ điện tử, đồ trang trí...
Sau đó chỉ đặt lại đúng những món bạn thực sự dùng và thực sự cần trong vòng một tháng gần đây. Những thứ còn lại hãy đóng thùng, dán kín và để vào một góc.
Ba tháng sau, mở chiếc thùng đó ra, bạn sẽ phát hiện một sự thật khiến bản thân phải giật mình: Bạn thậm chí còn không nhớ phần lớn những món đồ bên trong tồn tại.
Đó chính là những món hàng mà bạn đang giữ hộ cho người bán. Buông bỏ chúng, bạn sẽ nhẹ nhõm hơn rất nhiều.
Thời đại học tôi có một người bạn cùng phòng ký túc xá. Tốt nghiệp được 3 năm, cậu ấy bất ngờ gửi vào nhóm một bức ảnh: Một vali, một chiếc ba lô, một đôi dép lê và một chiếc chăn quân đội màu xanh được gấp vuông vức đặt dưới sàn. Dòng chú thích viết: “Chuyển nhà xong rồi, mất đúng 8 phút.”
Cả nhóm đều tưởng cậu ấy bị sa thải. Nhưng không phải, là cậu trả căn hộ cũ để chuyển sang một phòng trọ nhỏ hơn, tiện thể dọn dẹp lại toàn bộ đồ đạc. Dọn xong mới phát hiện, toàn bộ "tài sản" của mình chỉ còn từng ấy.
Nhóm chat lập tức bùng nổ. Có người hỏi: Thế quần áo mùa đông đâu?
Cậu ấy đáp: Hai cái áo lông. Một cái đang mặc, một cái trong vali.
- Đồ để nấu ăn đâu?
- Một cái nồi điện. Nấu mì, nấu cháo, nấu rau đều được. Cần gì thêm!
- Thế sách đâu?
- Trong Kindle. Đọc xong thì xóa.
- Chăn ga gối đệm?
- Một cái chăn thôi. Mùa đông dùng loại dày, mùa hè dùng loại mỏng. Trời nóng thì rút ruột chăn ra đắp.
Ban đầu tôi nghĩ cậu ấy đang làm màu. Sau này có lần đi công tác ngang thành phố đó, tôi ghé qua nơi cậu ấy ở. Căn phòng chỉ hơn 10 mét vuông một chút. Một chiếc giường, một chiếc bàn gấp, một chiếc ghế gấp, một cái tủ quần áo. Dưới gầm giường là chiếc vali trong ảnh. Trên bàn có một chiếc laptop, một cái cốc nước, cái nồi điện và một chiếc tai nghe. Trong tủ treo ba chiếc sơ mi, hai cái quần và hai chiếc áo khoác. Hết.
Đến cả đèn bàn cũng không có. Cậu ấy dùng ánh sáng từ màn hình laptop để soi bàn phím.
Tôi hỏi: Cậu sống như thế không thấy khổ à?
Cậu ấy cười: Khổ cái, sướng muốn ch.ết.
Rồi cậu tính cho tôi nghe một bài toán. Chi phí cố định mỗi tháng:
Tiền nhà: 2.5tr.
Tiền ăn: 1.8tr. Chủ yếu tự nấu, cuối tuần thỉnh thoảng ra ngoài ăn một bát mì.
Điện nước, đi lại, điện thoại: 900k.
Giải trí: 500k, gồm tài khoản xem phim và thi thoảng mua game.
Tổng cộng chưa đến 6tr.
Trong khi lương lúc đó hơn 30tr/tháng. Nghĩa là mỗi tháng tiết kiệm được hơn 24tr. Làm việc năm năm, cậu tích lũy được gần 2 tỷ.
Nhưng cậu ấy nói: "Điều tuyệt nhất không phải là tiết kiệm được tiền. Mà chính là tui không còn phải lựa chọn nữa."
Tủ quần áo chỉ có vài bộ, sáng ngủ dậy nhắm mắt lấy đại bộ nào cũng được. Ăn uống cũng chỉ vài món luân phiên nấu, không phải đau đầu hôm nay gọi đồ ăn gì. Cuối tuần thì đọc sách, hoặc chơi game, hoặc đi chạy bộ. Không có hàng đặt online. Không có đồ đạc cần sắp xếp. Không có hóa đơn cần kiểm tra. Dọn phòng mười phút là xong. Lau sàn, lau bàn, hết việc.
Cậu ấy kể rằng trước đây ở nhà rộng hơn, chỉ riêng việc sắp xếp đồ linh tinh đã ngốn trọn một buổi chiều Chủ nhật. Giờ thì buổi chiều đó được dùng để học thêm một ngôn ngữ lập trình mới.
Nghe cậu ấy nói, tôi cũng suy nghĩ khá nhiều. Về nhà nhìn lại phòng mình. Chỉ riêng áo phông không mặc đã nhét đầy hai ngăn kéo. Một phần ba số sách trên giá còn chưa bóc nilon. Trong bếp, máy làm sữa chua, máy làm bánh mì, máy làm sữa đậu nành... dùng đúng một lần rồi phủ đầy bụi.
Lúc đó tôi mới hiểu câu nói của cậu ấy: “Phần lớn những gì chúng ta gọi là sở hữu, thực ra chỉ là đang làm nhân viên quản kho miễn phí cho người bán.”
Bạn nghĩ chiếc áo len chỉ mặc một lần đó là của mình sao? Không.
Thứ nó chiếm dụng là diện tích căn nhà trị giá hàng triệu đồng mà bạn đã bỏ tiền mua. Bạn đang trả tiền để chứa nó.
Mỗi tháng bạn trả tiền nhà hoặc trả góp mua nhà, nhưng có những mét vuông chỉ dùng để chứa những thứ bạn hoàn toàn không cần.
Bạn không phải chủ nhân của chúng. Bạn chỉ là nhà kho miễn phí của chúng mà thôi.
Ý nghĩ đó nghe rất kỳ quặc. Nhưng tôi suy nghĩ suốt mấy ngày mà không thể phản bác được.
Sau này tôi mới dần hiểu rằng, sống tối giản không đơn thuần là mua ít đồ hơn. Nó có nhiều tầng khác nhau, và phần lớn mọi người cả đời chỉ dừng ở tầng đầu tiên.
Tầng thứ nhất: Tối giản vật chất
Vứt bỏ những thứ một năm không đụng tới. Không mua đồ có chức năng trùng lặp. Kiểm soát số lượng vật dụng.
Chỉ riêng tầng này thôi đã loại được tám mươi phần trăm mọi người. Bởi chỉ việc bỏ đi những bộ quần áo không mặc nữa cũng đủ khiến rất nhiều người không làm nổi. Vì tiếc. Vì nghĩ sau này biết đâu sẽ mặc, hoặc vì lúc mua rất đắt.
Tầng thứ hai: Tối giản "kỹ thuật số"
Khó hơn nhiều.
Xóa những ứng dụng gây ngh.iện nhưng không mang lại giá trị. Bỏ theo dõi những người chuyên gieo rắc lo âu. Rời khỏi những nhóm chat chẳng bao giờ đọc nhưng ngại thoát. Tắt gần hết thông báo điện thoại, chỉ giữ lại cuộc gọi và tin nhắn.
Lúc đó bạn sẽ phát hiện một sự thật đáng sợ: Bạn tưởng mình đang tiếp nhận thông tin. Thực ra đang bị thông tin nhồi nhét một cách bạo lực. Khi đặt điện thoại xuống, thế giới đột nhiên yên tĩnh đến mức khiến bạn bất an. Cảm giác bất an đó chính là triệu chứng cai nghiện.
Vượt qua được nó, bạn sẽ lấy lại quyền kiểm soát sự chú ý của chính mình. Cảm giác đó còn sảng khoái hơn lướt video ngắn gấp trăm lần.
Tầng thứ ba: Tối giản các mối quan hệ
Xóa những người ba năm, năm năm không còn liên lạc. Từ chối những cuộc gặp khiến bạn khó chịu. Không còn ép bản thân hòa nhập vào những nơi mình chẳng muốn đến.
Quá trình này có thể làm mất lòng một số người. Nhưng rồi bạn sẽ hiểu: Những người chỉ vì bạn từ chối một bữa ăn mà sinh ý kiến với bạn, vốn dĩ cũng sẽ chẳng giúp được gì khi bạn thực sự cần. Bạn bè thật sự chỉ cần vài người là đủ. Những người còn lại chỉ là người quen. Nhầm lẫn người quen với bạn bè là một trong những cách sống khiến người trưởng thành mệt mỏi nhất.
Tầng thứ tư: Tối giản tinh thần
Đây là tầng khó nhất. Cũng là tầng mang lại tự do thật sự.
Bạn bắt đầu tự hỏi:
- Mình đang so sánh với ai?
- Những thứ mình theo đuổi có thật sự là điều mình muốn, hay chỉ là điều người khác bảo mình nên muốn?
- Cuộc sống tốt hơn là do ai định nghĩa?
- Mình lo lắng vì thực sự thiếu thứ gì đó, hay vì có ai đó cần mình phải lo lắng?
Càng hỏi sâu, bạn càng đi tới một kết luận tàn nhẫn: Phần lớn sự cố gắng, lo âu, ganh đua và bất mãn trong đời đều là những nhu cầu được tạo ra một cách nhân tạo. Xã hội cần bạn tiêu dùng không ngừng. Vì thế nó phải khiến bạn mãi mãi cảm thấy chưa đủ. Vừa mua nhà xong, nó bảo bạn cần căn lớn hơn. Vừa mua xe xong, nó bảo bạn cần chiếc tốt hơn. Vừa giảm cân xong, nó lại bảo đường nét khuôn mặt bạn vẫn chưa đủ đẹp.
Bạn mãi mãi đuổi theo, và mãi mãi không đủ tốt. Điểm cuối của lối sống tối giản không phải là sở hữu ít hơn, mà là giành lại quyền quyết định từ tay người khác.
Năm ngoái, cậu bạn cùng phòng ấy lại chuyển nhà. Lần này trong ảnh có thêm một thứ. Một con mèo.
Cậu ấy nói: "Trước đây tui thấy nuôi mèo phiền phức. Sau nghĩ lại, phiền thì phiền, có những thứ đáng để phiền."
Có người hỏi: "Thế chẳng phải trái với tinh thần tối giản sao?"
Cậu ấy trả lời một câu mà đến giờ tôi vẫn nhớ: “Tối giản không phải là không giữ lại gì cả. Tối giản là chỉ giữ lại những gì mình thật sự muốn."
Nhiều người nhầm lẫn giữa ‘ít’ và ‘tốt’. Không phải cứ càng ít đồ thì càng tối giản. Nếu bạn thật sự yêu thích làm bánh thì có 10 món dụng cụ làm bánh trong bếp vẫn là tối giản. Nếu bạn ghét giao tiếp nhưng vẫn cố duy trì 50 mối quan hệ, thì dù chỉ có một cái giường và một cái bàn, bạn vẫn không sống tối giản. Đối lập với tối giản không phải là nhiều. Mà là sống trái với lòng mình.”
Vậy một người có thể sống tối giản đến mức nào?
Có lẽ là đến khi họ có thể không chút do dự nói rằng: “Cuộc sống hiện tại là do chính tôi lựa chọn.”
Không cần thi xem ai có chiếc vali nhỏ hơn. Không cần thi xem ai sống kham khổ hơn. Bởi những người biến tối giản thành một cuộc thi, chẳng qua chỉ đổi sang một đường đua khác để cạnh tranh mà thôi.
Và nếu bạn muốn thử sống tối giản, hãy bắt đầu bằng một cách rất đơn giản. Chọn một ngày, mang toàn bộ đồ đạc trong phòng ra giữa nhà. Tất cả. Quần áo, sách vở, đồ điện tử, đồ trang trí...
Sau đó chỉ đặt lại đúng những món bạn thực sự dùng và thực sự cần trong vòng một tháng gần đây. Những thứ còn lại hãy đóng thùng, dán kín và để vào một góc.
Ba tháng sau, mở chiếc thùng đó ra, bạn sẽ phát hiện một sự thật khiến bản thân phải giật mình: Bạn thậm chí còn không nhớ phần lớn những món đồ bên trong tồn tại.
Đó chính là những món hàng mà bạn đang giữ hộ cho người bán. Buông bỏ chúng, bạn sẽ nhẹ nhõm hơn rất nhiều.
