Nhắc đến sao Thổ, ai cũng nhớ đến vành đai khổng lồ bao quanh. Nhưng hành tinh này còn rất nhiều điều thú vị hơn thế!
Một ngày trên sao Thổ chỉ dài 10 giờ 32 phút, quay cực nhanh quanh trục. Ngược lại, hành trình quanh Mặt Trời lại cực chậm, mất tới 29,5 năm Trái Đất cho một vòng quay.
Từ Trái Đất, sao Thổ hiện lên với sắc vàng nhạt nổi bật và là một trong những thiên thể sáng nhất bầu trời đêm. Vì cấu tạo chủ yếu từ hydro, nó nhẹ hơn Trái Đất đến 8 lần. Gió trên sao Thổ cũng không hề nhẹ ở xích đạo, tốc độ gió có thể lên tới 1.800 km/h, trong khi Trái Đất chỉ khoảng 400 km/h. Đặc biệt, vùng cực Bắc của hành tinh này có một xoáy khí quyển hình lục giác khổng lồ, với mỗi cạnh dài tới 13.800 km - lớn hơn cả đường kính Trái Đất!
NGC 55 trong chòm sao Điêu Khắc (Sculptor) là một thiên hà dạng thanh nghiêng, nằm cách Trái Đất khoảng 7 triệu năm ánh sáng.
Khi quan sát qua kính thiên văn, NGC 55 hiện lên như một dải sáng mờ kéo dài, tựa như một phiên bản nhỏ và nghiêng của Dải Ngân hà. Trải nghiệm chiêm ngưỡng NGC 55 mang lại cảm giác như lạc vào một lát cắt của vũ trụ – nơi hàng tỷ ngôi sao đang âm thầm chuyển động trong một kết cấu hỗn độn nhưng trật tự.
Thiên hà này đặc biệt thu hút bởi vẻ cổ điển và cấu trúc không đối xứng, gợi mở những bí ẩn về quá trình hình thành và tiến hóa của các thiên hà lân cận. Một khoảnh khắc ngắm nhìn NGC 55 cũng đủ khiến ta cảm nhận rõ rệt sự nhỏ bé của mình giữa biển trời vũ trụ bao la.
Trái Đất không phải hình cầu hoàn hảo - và bản đồ trọng lực của NASA cho thấy điều đó rõ ràng hơn bao giờ hết.
Vệ tinh GRACE của NASA đã tạo ra một bản đồ độc đáo mô tả sự khác biệt về lực hút trên toàn cầu, dựa trên kích thước và hình dạng thực tế của hành tinh chúng ta.
Trên bản đồ, các vùng màu sắc và đường xoáy phức tạp biểu thị sự chênh lệch về lực hấp dẫn – nơi lực hút mạnh hơn hoặc yếu hơn, minh chứng rằng khối lượng vật chất trên Trái Đất phân bố không đồng đều.
Kính viễn vọng vô tuyến Kalyazin RT-64 có thể trông như đã bị bỏ hoang, nhưng thực chất đây là một đài quan sát vẫn đang hoạt động của Nga. Nó được xây dựng vào năm 1974 và bắt đầu vận hành từ năm 1992.
Năm 2016, kính viễn vọng này đã tham gia Chương trình Sinh học Vũ trụ, hợp tác cùng ESA, Roscosmos và ExoMars. Một nhóm gồm 17 nhà khoa học sử dụng nó để nghiên cứu các sao xung, sao lùn trắng và các thiên hà xa xôi. Kính viễn vọng mạnh mẽ này đóng vai trò quan trọng trong việc khám phá những bí ẩn của vũ trụ, từ những ngôi sao mờ nhạt đến các vật thể sâu trong không gian.
NGC 2359 "Thor’s Helmet" hay "Thor’s Celestial Forge" là một tinh vân phát xạ ngoạn mục nằm trong chòm sao Đại Khuyển, cách Trái Đất khoảng 12.000 năm ánh sáng.
Hình dạng đặc trưng giống chiếc mũ có cánh của thần Thor trong thần thoại Bắc Âu là kết quả của các sóng xung kích do gió sao cực mạnh từ ngôi sao Wolf-Rayet trung tâm – một ngôi sao cực kỳ nóng, lớn và sắp hết vòng đời. Các lớp khí bị đẩy ra ngoài va chạm với vật chất xung quanh, tạo nên cấu trúc rực rỡ và hỗn loạn.
NGC 2359 là minh chứng sống động cho sự dữ dội trong quá trình tiến hóa của sao lớn và là một "xưởng rèn vũ trụ" đúng nghĩa, nơi các nguyên tố nặng được tạo ra và phát tán vào không gian.
Vào năm 1996 Kính viễn vọng Hubble đã tiết lộ hình dạng đồng hồ cát của tinh vân hành tinh lưỡng cực trẻ có tên MyCn18, trong chòm sao Thương Dăng (hay Musca) nằm cách Trái Đất khoảng 8.000 năm ánh sáng. Trong những hình ảnh trước đây được chụp từ mặt đất, tinh vân trông giống như một cặp nhẫn lớn bên ngoài, với một chiếc nhỏ hơn ở trung tâm.
Tinh vân hành tinh được tạo ra bởi cái chết của những ngôi sao giống như Mặt Trời: ngôi sao sụp đổ để tạo thành một ngôi sao lùn trắng dày đặc và nóng bỏng. Đồng thời, ngôi sao sắp chết vứt bỏ các lớp vật chất bên ngoài, tạo thành một đám mây khí và bụi khổng lồ. Đây không phải là một hiện tượng lạ thường, nhưng ngôi sao lùn trắng kia lại không nằm ở trung tâm của "con mắt" màu xanh, mà nằm ở ngoài trung tâm.
Người ta phỏng đoán rằng hình dạng đồng hồ cát của MyCn18 được tạo ra bởi sự giãn nở của một cơn gió sao nhanh bên trong một đám mây đang giãn nở chậm, dày đặc hơn ở gần đường xích đạo so với các cực của nó. Màu sắc sống động do tinh vân tỏa ra là kết quả của các 'lớp vỏ' khác nhau của các nguyên tố bị trục xuất khỏi ngôi sao đang chết dần, trong trường hợp này là heli, nitơ, oxy và carbon.
M82 là “thiên hà nổ” (The Exploding Galaxy) một trong những thiên hà kỳ lạ và ngoạn mục nhất để quan sát qua kính thiên văn.
Nằm cách Trái Đất khoảng 12 triệu năm ánh sáng, trong chòm sao Đại Hùng (Ursa Major), M82 như đang bùng cháy dữ dội với những cột khí đỏ rực phun trào từ lõi - một cảnh tượng siêu thực, như thể cả thiên hà đang sống dậy trong cơn bão sao.
Những vụ nổ siêu tân tinh dồn dập, sự hình thành sao nhanh chóng khiến nó tràn ngập năng lượng và chuyển động. Nhìn vào M82 là như nhìn vào một trái tim vũ trụ đang đập loạn nhịp, dữ dội và mê hoặc đến nghẹt thở.
Sirius, hay Sao Thiên Lang, là ngôi sao sáng nhất trên bầu trời đêm, thuộc chòm sao Đại Khuyển. Cách Trái Đất khoảng 8,6 năm ánh sáng, nó là ngôi sao gần thứ sáu với chúng ta.
Sirius là một hệ sao đôi, gồm Sirius A – sao trắng sáng chói, và Sirius B – một sao lùn trắng nhỏ bé nhưng cực kỳ đặc. Từ thời cổ đại, Sirius đã được nhiều nền văn minh như Ai Cập, Hy Lạp quan sát và tôn thờ, đặc biệt gắn liền với chu kỳ lũ của sông Nile.
Hai thiên hà tương tác tạo nên cặp đôi được biết đến với tên gọi Arp-Madore 608-333 dường như đang lơ lửng cạnh nhau trong bức ảnh từ Kính viễn vọng không gian Hubble của NASA/ESA. Mặc dù trông có vẻ yên bình và không bị xáo trộn, cả hai thiên hà đang âm thầm làm biến dạng lẫn nhau thông qua tương tác hấp dẫn, gây ra sự xáo trộn và méo mó trong cấu trúc của từng thiên hà. Quá trình tương tác thiên hà kéo dài này được ghi lại bằng Camera Khảo sát Nâng cao (ACS) của Hubble.
Cặp thiên hà trong Arp-Madore 608-333 được chụp như một phần của nỗ lực xây dựng kho lưu trữ các mục tiêu thú vị để phục vụ cho các nghiên cứu chi tiết hơn trong tương lai với Hubble, các kính thiên văn mặt đất, và Kính viễn vọng Không gian James Webb của NASA/ESA/CSA. Để xây dựng kho lưu trữ này, các nhà thiên văn học đã rà soát các danh mục thiên văn học hiện có để lập danh sách các mục tiêu trải rộng khắp bầu trời đêm. Cách làm này nhằm chọn ra những đối tượng đã được nhận định là đáng chú ý và dễ quan sát bằng Hubble, bất kể kính đang hướng về đâu.
Việc quyết định phân bổ thời gian quan sát của Hubble là một quá trình kéo dài, cạnh tranh và đầy khó khăn. Thời gian được phân chia sao cho tận dụng tối đa từng giây hoạt động của Hubble. Tuy nhiên, vẫn luôn tồn tại một phần thời gian nhỏ - khoảng 2–3% - bị bỏ trống khi Hubble điều chỉnh để quan sát mục tiêu mới. Các chương trình "snapshot" (chụp nhanh), như chương trình ghi lại Arp-Madore 608-333, được thiết lập để lấp đầy khoảng thời gian này và tận dụng những khoảnh khắc giữa các lần quan sát dài hơn. Bên cạnh việc tạo ra những hình ảnh tuyệt đẹp như thế này, các chương trình snapshot còn giúp các nhà thiên văn học thu thập tối đa dữ liệu từ Hubble.
Thiên hà xoắn ốc thanh lớn NGC 6872 đang tương tác với một thiên hà nhỏ hơn nằm phía trên bên trái trong bức ảnh tổng hợp này, được tạo nên từ dữ liệu của Kính viễn vọng Không gian Hubble và Đài quan sát tia X Chandra.
Thiên hà nhỏ hơn có khả năng đã hút khí từ NGC 6872, và luồng khí này đang nuôi dưỡng lỗ đen siêu khối lượng nằm ở trung tâm của NGC 6872. Dữ liệu tia X từ Chandra được thể hiện bằng màu tím, trong khi dữ liệu ánh sáng nhìn thấy từ Hubble được hiển thị qua các màu đỏ, xanh lá và xanh dương.
