Chi phí cơ hội của bạn đáng giá bao nhiêu ?
Chiều hôm qua, tôi đang ngồi uống trà trong thư phòng thì một người họ hàng xa đã lâu không liên lạc đột nhiên gửi đến một chuỗi tin nhắn thoại dài dằng dặc.
Tôi không nghe tin nhắn thoại.
Đó là quy tắc của tôi.
Người đó dường như cũng biết ý, liền chuyển tin nhắn thoại sang dạng văn bản ngay sau đó.
Chữ nghĩa dày đặc lấp đầy cả màn hình.
Ý chính chỉ có một: con trai ông ta vừa tốt nghiệp đại học, muốn làm tự truyền thông, thấy tôi làm cũng khá nên muốn nhờ tôi “dẫn dắt” một chút.
Dẫn dắt thế nào?
Cho nó đến chỗ tôi, đi theo bên cạnh mà học. Bao ăn bao ở, tốt nhất là cho thêm chút tiền tiêu vặt.
Ông ta nói, đứa trẻ rất ngưỡng mộ tôi, chỉ muốn trở thành người như tôi thôi.
Ông ta còn nói, mọi người đều là họ hàng, tôi đã thành đạt rồi thì giúp một tay là lẽ đương nhiên.
Cuối cùng, ông ta nói: “Thằng bé đã mua vé xe ngày mai rồi.”
Tôi nhìn dòng chữ “đã mua vé xe ngày mai rồi”, cảm thấy như thể đây không phải là đang bàn bạc với mình, mà là đang ra một chỉ thị khiến tôi không thể khước từ.
Tôi đổ ấm trà Hoa Nhài vừa mới pha đi, thay bằng một ấm trà San Tuyết Già đậm đặc.
Khi tâm trạng bị khuấy động, cần một thứ gì đó nồng hậu hơn để trấn áp lại.
Tôi hồi âm vỏn vẹn bốn chữ:
“Không tiện, xin lỗi.”
Phía bên kia lập tức gọi đến một cuộc gọi video.
Tôi tắt máy.
Ông ta lại tiếp tục gọi tới.
Tôi lại cúp máy.
Sau đó, tin nhắn của ông ta nổ tung.
“Mày có ý gì hả?”
“Giờ mày nổi tiếng rồi, làm cao rồi, khinh thường những người họ hàng nghèo này đúng không?”
“Con trai tao ngưỡng mộ mày như thế, mà mày đối xử với nó như vậy à?”
“Đúng là loại không có một chút tình người nào!”
“Mày sẽ phải hối hận!”
Vợ ông ta, tức là bà thím họ xa của tôi, cũng bắt đầu gửi tin nhắn cho tôi. Nội dung cũng tương tự, chẳng qua là khóc lóc kể lể họ nuôi dạy được một đứa con đại học khó khăn thế nào, đứa trẻ có ước mơ ra sao. Còn tôi, với tư cách là một người họ hàng có năng lực, lại máu lạnh vô tình, thấy chết mà không cứu đến nhường nào.
Hai vợ chồng kẻ tung người hứng, cứ như thể tôi đã phạm phải đại tội tày trời gì đó.
Tôi cho tất cả bọn họ vào danh sách đen.
Thế giới yên tĩnh rồi.
Một người bạn của tôi biết chuyện, nói tôi làm thế là quá tuyệt tình.
Cậu ta bảo, ít nhất tôi cũng nên tìm một cái cớ, nói mình phải đi thực tế nước ngoài nửa năm, hoặc nói nhà đang sửa, không có chỗ ở. Như vậy, mặt mũi hai bên đều dễ coi hơn một chút.
Tôi nói, đối với một số loại người, bạn không được đưa ra lý dời.
Bạn đưa cho họ một cái cớ, họ sẽ thuận theo cái cớ đó mà thiết kế ra cho bạn một trăm cái “phương án giải quyết”.
Bạn nói bạn phải đi xa, ông ta nói không sao, cứ để vợ con bạn dẫn dắt là được.
Bạn nói nhà đang sửa, ông ta nói không sao, con trai ông ta có thể ở khách sạn gần đó, mỗi ngày qua tìm bạn là được.
Bạn tưởng rằng mình đang từ chối khéo, nhưng trong mắt ông ta, bạn đang “đưa ra điều kiện”.
Ông ta sẽ giống như một tên lính công thành không biết mệt mỏi, bạn chặn một kẽ hở, ông ta lập tức tìm điểm yếu tiếp theo. Cho đến khi bạn hoàn toàn đầu hàng, hoặc là giống như tôi, trực tiếp đóng cổng thành, treo bảng miễn chiến.
Kiểu người “dai như đỉa” này tôi đã gặp quá nhiều rồi.
Trong thế giới quan của họ không có từ “ranh giới”.
Đồ của người khác chính là đồ của ông ta, chẳng qua tạm thời để ở chỗ người khác mà thôi.
Thời gian của người khác chính là thời gian của ông ta, có thể trưng dụng bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu.
Năng lực của người khác chính là tài nguyên của ông ta, lẽ dĩ nhiên phải phục vụ cho ông ta.
Ông ta gọi đó là “ân tình”, là “biết cư xử”, là “kết nối nguồn lực”.
Thực chất, đó là những đứa trẻ khổng lồ.
Bên trong cơ thể của một người trưởng thành là một đứa trẻ sơ sinh đang gào khóc đòi bú mớm.
Thế giới của trẻ sơ sinh là sự hỗn độn, không phân biệt bạn và tôi.
Tôi đói, tôi phải khóc, cả thế giới nên đến cho tôi ăn.
Tôi lạnh, tôi phải quấy, cả thế giới nên đến sưởi ấm cho tôi.
Hắn sẽ không cân nhắc sữa từ đâu mà có, chăn bông cần ai dệt. Hắn chỉ biết rằng, nhu cầu của hắn phải được đáp ứng.
Loại người này, một khi bạn để hắn bước vào cuộc sống của mình, hắn sẽ giống như dây thường xuân trong sân nhà, nhìn thì có vẻ như đang trang trí cho bức tường, nhưng thực chất rễ của nó sẽ đâm sâu vào từng khe hở của tường. Từ từ, một cách lặng lẽ, hắn khiến cả ngôi nhà của bạn trở thành nhà nát.
----
Vài năm trước, tôi còn làm tư vấn thương mại.
Có một ông chủ nọ quen biết thông qua bạn bè giới thiệu.
Lần đầu gặp mặt, hai bên nói chuyện rất hợp ý. Ông ta đem hết những khó khăn, nút thắt mà công ty mình gặp phải ra kể hết cho tôi nghe.
Nghe xong, dựa vào kinh nghiệm, tôi đưa ra cho ông ta ba phương hướng.
Ông ta nghe xong thì như nhặt được báu vật, đòi bái tôi làm thầy ngay tại chỗ.
Tôi bảo, bái thầy thì thôi đi, tôi chỉ là một người viết lách. Nếu thực sự thấy có giá trị, chúng ta có thể bàn chuyện hợp tác.
Ông ta miệng nam mô đồng ý ngay.
Nhưng sau đó, không còn “sau đó” nào nữa.
Cứ ngỡ chuyện này thế là qua. Không ngờ từ ngày đó, gần như ngày nào ông ta cũng gửi tin nhắn cho tôi.
“Thầy ơi, bài viết quảng bá sản phẩm của công ty chúng tôi, thầy xem giúp một chút được không?”
“Thầy ơi, chúng tôi muốn làm một kênh quảng cáo, thầy thấy nên định vị theo hướng nào thì tốt?”
“Thầy ơi, hôm nay tôi gặp hai nhà đầu tư, đây là ý kiến của họ, thầy phân tích giúp tôi với?”
Lúc đầu, tôi còn lịch sự trả lời vài câu. Sau đó phát hiện ra ông ta coi tôi thành cố vấn trực tuyến miễn phí của ông ta.
Tôi bắt đầu không trả lời tin nhắn nữa.
Thế là ông ta bắt đầu gọi điện.
Tôi không nghe.
Ông ta liền bảo trợ lý của mình gọi, thay đổi số điện thoại để gọi.
Có một lần, tôi đang cùng con trai chơi Lego, ông ta gọi đến, tôi tiện tay tắt máy. Ông ta lập tức gọi lại ngay.
Tôi bắt máy, giọng điệu không mấy tốt: “Có chuyện gì?”
Ông ta trái lại rất nhiệt tình: “Thầy ơi, không làm phiền thầy chứ? Có vấn đề nhỏ muốn thỉnh giáo một chút, chỉ một phút thôi!”
Thế rồi, ông ta dùng mười phút để kể về những chuyện vụn vặt trong thay đổi nhân sự của công ty mình, rồi hỏi tôi nên làm thế nào.
Tôi nói: “Giám đốc X, những vấn đề này đều thuộc phạm vi dịch vụ tư vấn. Chúng ta không có hợp tác, tôi không có nghĩa vụ phải trả lời ông.”
Đầu dây bên kia im lặng ba giây.
Sau đó, ông ta dùng giọng điệu vô cùng ấm ức nói: “Thầy ơi, tôi cứ ngỡ chúng ta là bạn bè. Giữa bạn bè giúp đỡ nhau chút việc nhỏ không phải là chuyện bình thường sao? Sao thầy lại thực dụng thế?”
Tôi cười.
Tôi nói: “Bạn bè? Chúng ta mới chỉ gặp nhau một lần. Theo định nghĩa của tôi, đó gọi là quen biết. Bạn bè là cần có sự nỗ lực lâu dài từ cả hai phía và trao đổi giá trị. Tôi cung cấp giá trị cho ông, ông đã cung cấp gì cho tôi?”
Ông ta lại im lặng.
Lần này, sự im lặng kéo dài hơn.
Cuối cùng, ông ta hậm hực cúp máy.
Sau đó, tôi nghe người bạn giới thiệu chúng tôi quen biết kể lại rằng, ông ta đi khắp nơi nói xấu tôi.
Ông ta nói tôi là hạng người chỉ biết đến tiền mà không màng tình nghĩa, không có tầm vóc, hẹp hòi ích kỷ.
Người bạn hỏi tôi: “Vì chút chuyện này mà đắc tội với một người, có đáng không?”
Tôi đáp: “Quá đáng giá ấy chứ.”
Tôi dùng một lần “đắc tội” để sàng lọc đi một kẻ “ma cà rồng năng lượng”, mua cho mình một tấm vé yên bình cho hàng trăm giờ đồng hồ có khả năng bị tiêu hao trong tương lai.
Trên đời này có một loại chi phí khổng lồ, gọi là “chi phí tâm lực”.
Nó vô hình, không thể chạm tới, nhưng mỗi phút mỗi giây đều đang thực sự tiêu hao.
Bạn trả lời một tin nhắn mà mình không tình nguyện, tâm lực đang tiêu hao.
Bạn nghe một cuộc điện thoại mà mình không muốn nghe, tâm lực đang tiêu hao.
Bạn dự một bữa tiệc vô nghĩa, tâm lực đang tiêu hao.
Bạn vì một người không liên quan mà vắt óc suy nghĩ giải pháp, tâm lực đang tiêu hao.
Những cao thủ đều cực kỳ keo kiệt với “tâm lực” của chính mình.
Họ biết rằng tâm lực là nguồn năng lượng duy nhất để họ tạo ra giá trị và trải nghiệm những điều tốt đẹp trên thế giới này.
Nó giống như dung lượng pin của điện thoại; một khi cạn kiệt, chức năng có tốt đến đâu, phong cảnh có đẹp thế nào cũng chẳng còn liên quan gì đến bạn nữa.
Vì vậy, họ sẽ tập trung toàn bộ tâm lực hữu hạn vào những người và những việc có thể mang lại “sự tăng trưởng” cho họ.
Thế nào là tăng trưởng?
Đọc một cuốn sách hay là tăng trưởng. Độ dày của kiến thức được tăng thêm.
Đi dạo cùng người thân là tăng trưởng. Nồng độ của tình cảm được tăng thêm.
So tài cùng cao thủ là tăng trưởng. Chiều sâu của nhận thức được tăng thêm.
Làm một dự án có lãi suất kép là tăng trưởng. Giá trị trong tương lai được tăng thêm.
Còn những kẻ “dai như đỉa” kia chính là những “kẻ trộm quẹt thẻ lậu” trên tài khoản tâm lực của bạn.
Họ chỉ dùng một câu “giúp tôi một tay” là muốn quẹt sạch số tâm lực mà bạn đã vất vả tích lũy được sang tài khoản của họ, để giải quyết vấn đề của họ, để lấp đầy cái lỗ hổng của họ.
Một khi bạn đồng ý, việc đó cũng tương đương với việc bạn đem mật khẩu thẻ ngân hàng của mình nói cho một kẻ lười biếng ham mê cờ bạc.
Hôm nay, hắn sẽ quẹt một khoản để trả tiền cơm.
Ngày mai, hắn sẽ quẹt một khoản để mua quần áo mới.
Ngày kia, hắn sẽ quẹt một khoản để trả nợ bài bạc.
Hắn sẽ chẳng bao giờ cân nhắc xem số dư trong thẻ của bạn còn lại bao nhiêu.
Hắn chỉ thấy lạ lùng rằng, vào một ngày nào đó khi hắn muốn quẹt tiếp, tại sao máy lại báo “số dư không đủ”.
Sau đó, hắn sẽ vừa lầm bầm chửi rủa vừa rời bỏ bạn để đi tìm một “người tốt” tiếp theo sẵn sàng giao ra mật khẩu.
Còn bạn, nhìn vào tài khoản đã bị vét sạch của mình, mới thấy hối hận khôn nguôi.
Đáng sợ hơn là, kiểu “đòi hỏi” này thường nhân danh những khẩu hiệu như “lòng tốt”, “giúp đỡ” hay “ân tình”.
Nó khiến bạn rất khó từ chối.
Nếu bạn từ chối, bạn sẽ là kẻ “không có lòng tốt”, là “lạnh lùng”, là “không biết điều”.
Kiểu bắt chẹt đạo đức này chính là vũ khí mà họ thành thạo nhất.
Đặc biệt là đối với nhiều người là nữ, họ từ nhỏ đã được giáo dục phải “ngoan ngoãn”, “hiểu chuyện”, “hay giúp đỡ người khác”.
Trong hệ giá trị của họ, “được cần đến” là một phương thức quan trọng để chứng minh giá trị của bản thân.
Vì vậy, khi người khác đưa ra yêu cầu, họ rất khó nói lời “không”.
Họ sợ làm người khác thất vọng.
Họ sợ phá hỏng các mối quan hệ.
Họ sợ những đánh giá rằng bản thân “không đủ tốt”.
Một người bạn nhắn với tôi rằng : cô ấy là trưởng phòng thiết kế của một công ty. Bộ phận của cô ấy luôn là bộ phận bận rộn nhất công ty.
Hôm nay, bộ phận bán hàng muốn làm một tờ áp phích, rất gấp, chiều nay phải có.
Ngày mai, bộ phận hành chính muốn tổ chức một hoạt động, mẫu PPT, tối nay phải có.
Ngày kia, bạn của ông chủ mở một cửa hàng, muốn nhờ cô ấy giúp thiết kế “miễn phí” một cái LOGO.
Cô ấy giống như một lính cứu hỏa, chạy đi dập lửa khắp nơi.
Công việc chuyên môn của chính cô ấy, những kế hoạch hình ảnh thương hiệu cần sự tĩnh tâm để thực hiện, bị cắt xé thành từng mảnh vụn.
Cô ấy dẫn dắt đội ngũ tăng ca hàng ngày, thân xác lẫn tinh thần đều rã rời.
Các thành viên trong nhóm kêu ca oán thán, tỷ lệ nghỉ việc rất cao.
Cô ấy cũng thấy rất ấm ức.
Cô ấy nói: “Tôi thì có cách nào chứ? Người ta tìm đến tôi là vì tin tưởng tôi. Tôi mà không giúp thì hóa ra tôi là một trưởng phòng quá bất tài, quá kém trong việc điều phối hay sao?”
Tôi hỏi cô ấy: “Cô đã bao giờ nghĩ xem, tại sao họ luôn có thể dễ dàng biến ‘việc gấp’ của họ thành ‘việc gấp’ của cô một cách nhẹ nhàng như vậy không?”
Cô ấy im lặng.
Tôi nói tiếp: “Bởi vì, thời gian của cô trong mắt họ là miễn phí, là thứ có thể chèn ép vô hạn. Cô càng có cầu tất ứng, họ càng được đằng chân lân đằng đầu.”
“Cô tưởng rằng mình đang dùng việc ‘giúp đỡ’ để đổi lấy sự hòa hảo trong mối quan hệ đồng nghiệp, đổi lấy sự công nhận của ông chủ. Thực chất, cô đang dùng giá trị chuyên môn của đội ngũ mình để bù đắp cho sự ‘lười biếng’ và ‘vô tổ chức’ của các bộ phận khác.”
“Một hệ thống tổ chức lành mạnh thì mỗi bộ phận đều nên có kế hoạch và nhịp điệu riêng của mình. Bộ phận bán hàng nên lập kế hoạch cho nhu cầu áp phích của tuần sau từ trước đó một tuần. Bộ phận hành chính nên khởi động chuẩn bị vật tư cho các hoạt động lớn từ trước đó một tháng. Đó gọi là ‘chuyên nghiệp’.”
“Mà hiện tại, tất cả các bộ phận đều có thể ném sự ‘vô tổ chức’ của mình cho bộ phận thiết kế gánh vác hộ. Dựa vào cái gì chứ?”
“Chỉ dựa vào việc cô là một ‘người tốt’.”
Sau lần trò chuyện đó, cô ấy dường như đã thông suốt rất nhiều điều.
Việc đầu tiên cô ấy làm là triệu tập toàn bộ bộ phận, xây dựng một bản “Quy định đề xuất nhu cầu thiết kế”.
Trong đó quy định rõ ràng rằng: Tất cả nhu cầu thiết kế phải được đề xuất thông qua hệ thống trực tuyến, ghi rõ nội dung nhu cầu, mục đích, kích thước và thời gian bàn giao.
Nhu cầu thông thường cần đề xuất trước 3 ngày.
Nhu cầu phức tạp (như bộ nhận diện thương hiệu VI, sách ảnh) cần đề xuất trước 2 tuần và phải có buổi họp trao đổi nhu cầu chuyên biệt.
Tất cả nhu cầu phải có chữ ký xác nhận của Giám đốc bộ phận đối phương.
Nhu cầu khẩn cấp có thể đi theo “luồng ưu tiên”, nhưng phải được cấp Phó Chủ tịch trở lên phê duyệt đặc biệt, và mỗi tháng mỗi bộ phận chỉ có một cơ hội duy nhất.
Quy định này vừa đưa ra, cả công ty như nổ tung.
Rất nhiều người chạy đến chỗ ông chủ của cô ấy để kiện cáo, nói rằng cô ấy bây giờ quan liêu, không phối hợp trong công việc.
Cô ấy đã phải chịu áp lực cực kỳ lớn.
Nhưng ông chủ của cô ấy là một người sáng suốt. Sau khi xem bản quy định, ông chỉ nói một câu: “Đáng lẽ phải làm thế này từ lâu rồi.”
Một tháng sau, điều kỳ diệu đã xảy ra.
Những nhu cầu “khẩn cấp đến cháy nhà” đột nhiên giảm đi 90%.
Mỗi bộ phận đều bắt đầu học cách lập kế hoạch cho công việc của chính mình.
Đội ngũ của cô ấy cuối cùng cũng không còn phải đi chữa cháy hằng ngày, mà có thể dồn tâm sức vào những công việc sáng tạo thực sự giúp nâng cao giá trị thương hiệu.
Cuối năm đó, tác phẩm của bộ phận cô ấy đã đoạt một giải thưởng lớn trong ngành.
Tại buổi tiệc tất niên, cô ấy cầm chiếc cúp trên tay và khóc nức nở.
Sau đó cô ấy gửi tin nhắn cho tôi nói rằng, đến ngày hôm đó cô mới hiểu ra: Sự lương thiện thực sự không phải là có cầu tất ứng.
Mà là giữ vững nguyên tắc và ranh giới của mình, sau đó dùng số tâm lực tiết kiệm được để kiến tạo nên những giá trị lớn lao hơn.
Đó mới là sự “lương thiện” tốt nhất cho tất cả mọi người.
Nhiều người sở dĩ rơi vào hố sâu của việc “bị đòi hỏi” mà không thể thoát ra là bởi vì trong hệ thống tư duy của họ thiếu đi một vài “mô hình nhận thức” then chốt.
Họ không biết cách định nghĩa giá trị của bản thân, không biết cách định giá cho những tài sản vô hình (thời gian, tâm trí, trí tuệ) của chính mình.
Khi đối mặt với yêu cầu, trong đầu họ chỉ có hai lựa chọn là “đồng ý” hoặc “không đồng ý”, mà không biết rằng ở giữa hai lựa chọn đó tồn tại một vùng xám khổng lồ có thể dùng để đàm phán và xoay xở.
Họ lại càng không thể nhìn nhận những phản ứng dây chuyền mà một lần “giúp đỡ” có thể mang lại từ một góc nhìn hệ thống cao hơn.
Bạn cần hiểu một thuật ngữ trong cuộc sống “chi phí cơ hội”.
Hiểu rõ nó giúp bạn thấy rõ rằng khi bạn chọn làm một việc, đồng nghĩa với việc bạn đã từ bỏ điều gì.
Bạn dành một giờ đồng hồ để sửa hồ sơ miễn phí cho con của người họ hàng.
“Chi phí cơ hội” mà bạn mất đi có thể là thời gian tư vấn cho một khách hàng tiềm năng trị giá hàng triệu đồng.
Có thể là thời gian đọc sách cùng con cái mình – giá trị này là không thể đo đếm.
Hoặc cũng có thể là thời gian bạn để tâm trí trống rỗng, nghỉ ngơi, phục hồi tâm lực – thứ quyết định hiệu suất làm việc của bạn vào ngày mai.
Khi bạn có thể dùng góc nhìn “chi phí cơ hội” để xem xét mọi yêu cầu, bạn sẽ phát hiện ra rằng nhiều “việc nhỏ” hoàn toàn không hề nhỏ.
Cái giá của nó cực kỳ đắt đỏ.
Nó giúp bạn thấy rằng mỗi lần bạn “thỏa hiệp” là bạn đang truyền đi một tín hiệu như thế nào đến “hệ thống” xung quanh mình.
Bạn thỏa hiệp trước yêu cầu vô lý của một đồng nghiệp.
Chính là bạn đang truyền đi một tín hiệu cho cả văn phòng rằng: Ranh giới của tôi có thể bị xâm phạm.
Thế là, người đồng nghiệp thứ hai, thứ ba sẽ nối gót kéo đến.
Bạn lựa chọn ngầm thừa nhận hành vi “dùng chùa” của một khách hàng.
Chính là bạn đang truyền đi một tín hiệu cho toàn bộ thị trường rằng: Sự chuyên nghiệp của tôi có thể có được một cách rẻ rúng.
Thế là, bạn sẽ thu hút thêm nhiều “khách hàng rác” – những kẻ không muốn chi trả mà chỉ muốn đòi hỏi.
Mỗi một sự lựa chọn của bạn đều không hề cô lập.
Nó giống như một viên đá ném xuống mặt hồ, sẽ kích hoạt từng vòng, từng vòng sóng lăn tăn.
Những vòng sóng này cuối cùng sẽ nhào nặn nên “môi trường sinh thái” mà bạn đang tồn tại.
Việc bạn sống trong một hệ sinh thái được nuôi dưỡng, được tôn trọng, hay sống trong một hệ sinh thái bị tiêu hao, bị vắt kiệt, quyền quyết định thực chất vẫn luôn nằm trong tay chính bạn.
Bạn nên xây dụng một thế giới tinh thần kiên cố, thanh sạch và tự nhất quán.
Thế giới đó có những bức tường thành cao vút, ngăn chặn những kẻ tiêu hao bạn ở bên ngoài.
Cũng có những cánh cửa rộng mở, chào đón những người có thể nuôi dưỡng bạn bước vào trong.
Làm sao để từ chối một cách thanh lịch và kiên định?
Thực ra, không cần quá nhiều kỹ xảo.
Cốt lõi chỉ có một: Bạn phải thực sự tin tưởng từ tận đáy lòng rằng thời gian và tâm lực của mình là quý giá, là thứ xứng đáng được bảo vệ.
Khi chính bạn còn không coi trọng thời gian của mình, thì dẫu bạn có nói bao nhiêu lời từ chối đi chăng nữa, đó cũng chỉ là hư trương thanh thế.
Đối phương có thể dễ dàng cảm nhận được sự “thiếu tự tin” của bạn.
Sự do dự, lòng hối lỗi, sự không nỡ của bạn đều sẽ thông qua ngôn từ và biểu cảm mà truyền ra ngoài.
Điều đó đang nói với hắn rằng: “Cố thêm chút nữa đi, tôi sắp đầu hàng rồi đấy.”
Nhưng khi bạn thực sự coi thời gian của mình quý hơn vàng.
Lời từ chối của bạn sẽ trở nên vững chãi như bàn thạch, súc tích, đầy sức mạnh và không thể nghi ngờ.
Bạn không cần phải giải thích dài dòng.
Bởi vì, giải thích bản thân nó đã là một sự “yếu thế”.
Bạn đang cố gắng tìm kiếm sự “thấu hiểu” và “tha thứ” từ đối phương.
Nhưng đối với một kẻ đòi hỏi “dai như đỉa”, lời giải thích của bạn chính là “đạn dược” mà hắn có thể dùng để phản bác và tấn công.
Bạn nói: “Dạo này tôi bận lắm.”
Hắn nói: “Bận đến mấy thì cũng có thời gian cho một bữa cơm chứ?”
Bạn nói: “Tôi không am hiểu ngành này của anh lắm.”
Hắn nói: “Không sao, tầm vóc của anh cao rộng, chỉ điểm bừa vài câu cũng còn tốt hơn chúng tôi nhiều.”
Bạn xem, bất kỳ lời giải thích nào của bạn cũng đều bị hắn “phiên dịch” thành thông tin có lợi cho hắn.
Vì vậy, đỉnh cao của từ chối thường là không giải thích.
“Xin lỗi, việc này tôi không giúp được.”
“Dạo này không có thời gian, để sau hãy nói nhé.”
“Việc này tôi không làm được, anh tìm người khác đi.”
Nói xong là kết thúc cuộc hội thoại. Đừng cho hắn bất kỳ cơ hội nào để dây dưa.
Thái độ của bạn phải giống như lễ tân của một khách sạn năm sao, lịch sự nhã nhặn nhưng lại mang theo khoảng cách nghề nghiệp không thể chối từ.
“Rất xin lỗi thưa ông, phòng tổng thống của chúng tôi thực sự đã được đặt kín rồi.”
Cô ấy sẽ không giải thích với bạn là ai đặt, đặt đến bao giờ. Cô ấy chỉ đang trình bày một sự thật. Một sự thật mà bạn không thể thay đổi, cũng không cần tranh luận.
Có người có thể sẽ nói, làm như vậy liệu có quá tuyệt tình không? Liệu có đắc tội với tất cả mọi người không?
Điều này tùy thuộc vào việc bạn muốn thiết lập “ân tình” với loại người nào.
Những người thực sự tôn trọng bạn, khi bạn nói với họ là “không tiện”, họ sẽ lập tức biểu thị sự thấu hiểu, đồng thời cảm thấy có lỗi vì có thể đã làm phiền bạn.
Loại người này mới xứng đáng để bạn kết giao sâu sắc.
Vào một ngày nào đó trong tương lai, khi họ thực sự gặp phải một trở ngại lớn lao, dù có phải vào sinh ra tử, bạn cũng nên đi giúp họ. Bởi vì bạn biết, họ là người biết chừng mực, biết ơn nghĩa.
Còn những kẻ chỉ vì sự từ chối của bạn mà thẹn quá hóa giận, thậm chí là nói lời ác ý.
Bạn hoàn toàn không cần phải cảm thấy bất kỳ sự hối tiếc nào.
Bạn nên cảm thấy may mắn. May mắn vì mình đã dùng cái giá thấp nhất để sàng lọc đi một “kẻ gây rắc rối”.
Bạn chẳng hề mất đi một người bạn nào cả. Bởi vì, hắn chưa bao giờ nghĩ đến chuyện muốn làm bạn của bạn. Hắn chỉ muốn coi bạn thành “công cụ” của hắn mà thôi.
Công cụ bị hỏng, hoặc không nghe theo sự điều khiển nữa, tất nhiên hắn sẽ tức giận.
Nhưng, bạn là một con người sống sờ sờ, bạn không phải là công cụ của bất kỳ ai.
Sinh mạng của bạn là của chính bạn. Thời gian của bạn là của chính bạn. Tài năng của bạn là của chính bạn.
Bạn có quyền quyết định việc sử dụng những tài nguyên quý giá nhất này vào việc gì, và tặng cho kiểu người nào.
Đây là bài học quan trọng nhất, cũng là gian nan nhất trên con đường trưởng thành của một con người.
Bạn phải học cách “tàn nhẫn” với một bộ phận người này.
Thì mới có thể đủ “dịu dàng” với một bộ phận người khác, và với chính bản thân mình.
Bạn phải học cách đóng lại một vài cánh cửa.
Thì mới có thể khiến ánh sáng trong thế giới của mình tập trung hơn, để soi rọi con đường mà bạn thực sự muốn đi.
Giống như buổi chiều hôm đó, sau khi cho đôi vợ chồng người họ hàng kia vào danh sách đen.
Tôi tự pha lại cho mình một ấm trà khác.
Ánh nắng ngoài cửa sổ xuyên qua từng kẽ lá, rải trên bàn làm việc của tôi, tạo thành những vệt sáng tối đan xen.
Trong không khí là hương thơm ngọt ngào, ấm áp của trà Phổ Nhĩ.
Tôi biết rằng, mình đã thêm một lần nữa bảo vệ được “đạo trường” của chính mình.
Đạo trường này rất nhỏ, chỉ có thể dung nạp những người tôi yêu và những người yêu thương tôi.
Chỉ có thể dung nạp những việc thực sự thú vị, có ánh sáng và có thể cùng nhau tỏa rạng.
Còn về những sự ồn ào, những lời đòi hỏi, những sự tiêu hao không đáng có kia.
Cứ để chúng mãi mãi ở lại bên ngoài bức tường đi.
Chiều hôm qua, tôi đang ngồi uống trà trong thư phòng thì một người họ hàng xa đã lâu không liên lạc đột nhiên gửi đến một chuỗi tin nhắn thoại dài dằng dặc.
Tôi không nghe tin nhắn thoại.
Đó là quy tắc của tôi.
Người đó dường như cũng biết ý, liền chuyển tin nhắn thoại sang dạng văn bản ngay sau đó.
Chữ nghĩa dày đặc lấp đầy cả màn hình.
Ý chính chỉ có một: con trai ông ta vừa tốt nghiệp đại học, muốn làm tự truyền thông, thấy tôi làm cũng khá nên muốn nhờ tôi “dẫn dắt” một chút.
Dẫn dắt thế nào?
Cho nó đến chỗ tôi, đi theo bên cạnh mà học. Bao ăn bao ở, tốt nhất là cho thêm chút tiền tiêu vặt.
Ông ta nói, đứa trẻ rất ngưỡng mộ tôi, chỉ muốn trở thành người như tôi thôi.
Ông ta còn nói, mọi người đều là họ hàng, tôi đã thành đạt rồi thì giúp một tay là lẽ đương nhiên.
Cuối cùng, ông ta nói: “Thằng bé đã mua vé xe ngày mai rồi.”
Tôi nhìn dòng chữ “đã mua vé xe ngày mai rồi”, cảm thấy như thể đây không phải là đang bàn bạc với mình, mà là đang ra một chỉ thị khiến tôi không thể khước từ.
Tôi đổ ấm trà Hoa Nhài vừa mới pha đi, thay bằng một ấm trà San Tuyết Già đậm đặc.
Khi tâm trạng bị khuấy động, cần một thứ gì đó nồng hậu hơn để trấn áp lại.
Tôi hồi âm vỏn vẹn bốn chữ:
“Không tiện, xin lỗi.”
Phía bên kia lập tức gọi đến một cuộc gọi video.
Tôi tắt máy.
Ông ta lại tiếp tục gọi tới.
Tôi lại cúp máy.
Sau đó, tin nhắn của ông ta nổ tung.
“Mày có ý gì hả?”
“Giờ mày nổi tiếng rồi, làm cao rồi, khinh thường những người họ hàng nghèo này đúng không?”
“Con trai tao ngưỡng mộ mày như thế, mà mày đối xử với nó như vậy à?”
“Đúng là loại không có một chút tình người nào!”
“Mày sẽ phải hối hận!”
Vợ ông ta, tức là bà thím họ xa của tôi, cũng bắt đầu gửi tin nhắn cho tôi. Nội dung cũng tương tự, chẳng qua là khóc lóc kể lể họ nuôi dạy được một đứa con đại học khó khăn thế nào, đứa trẻ có ước mơ ra sao. Còn tôi, với tư cách là một người họ hàng có năng lực, lại máu lạnh vô tình, thấy chết mà không cứu đến nhường nào.
Hai vợ chồng kẻ tung người hứng, cứ như thể tôi đã phạm phải đại tội tày trời gì đó.
Tôi cho tất cả bọn họ vào danh sách đen.
Thế giới yên tĩnh rồi.
Một người bạn của tôi biết chuyện, nói tôi làm thế là quá tuyệt tình.
Cậu ta bảo, ít nhất tôi cũng nên tìm một cái cớ, nói mình phải đi thực tế nước ngoài nửa năm, hoặc nói nhà đang sửa, không có chỗ ở. Như vậy, mặt mũi hai bên đều dễ coi hơn một chút.
Tôi nói, đối với một số loại người, bạn không được đưa ra lý dời.
Bạn đưa cho họ một cái cớ, họ sẽ thuận theo cái cớ đó mà thiết kế ra cho bạn một trăm cái “phương án giải quyết”.
Bạn nói bạn phải đi xa, ông ta nói không sao, cứ để vợ con bạn dẫn dắt là được.
Bạn nói nhà đang sửa, ông ta nói không sao, con trai ông ta có thể ở khách sạn gần đó, mỗi ngày qua tìm bạn là được.
Bạn tưởng rằng mình đang từ chối khéo, nhưng trong mắt ông ta, bạn đang “đưa ra điều kiện”.
Ông ta sẽ giống như một tên lính công thành không biết mệt mỏi, bạn chặn một kẽ hở, ông ta lập tức tìm điểm yếu tiếp theo. Cho đến khi bạn hoàn toàn đầu hàng, hoặc là giống như tôi, trực tiếp đóng cổng thành, treo bảng miễn chiến.
Kiểu người “dai như đỉa” này tôi đã gặp quá nhiều rồi.
Trong thế giới quan của họ không có từ “ranh giới”.
Đồ của người khác chính là đồ của ông ta, chẳng qua tạm thời để ở chỗ người khác mà thôi.
Thời gian của người khác chính là thời gian của ông ta, có thể trưng dụng bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu.
Năng lực của người khác chính là tài nguyên của ông ta, lẽ dĩ nhiên phải phục vụ cho ông ta.
Ông ta gọi đó là “ân tình”, là “biết cư xử”, là “kết nối nguồn lực”.
Thực chất, đó là những đứa trẻ khổng lồ.
Bên trong cơ thể của một người trưởng thành là một đứa trẻ sơ sinh đang gào khóc đòi bú mớm.
Thế giới của trẻ sơ sinh là sự hỗn độn, không phân biệt bạn và tôi.
Tôi đói, tôi phải khóc, cả thế giới nên đến cho tôi ăn.
Tôi lạnh, tôi phải quấy, cả thế giới nên đến sưởi ấm cho tôi.
Hắn sẽ không cân nhắc sữa từ đâu mà có, chăn bông cần ai dệt. Hắn chỉ biết rằng, nhu cầu của hắn phải được đáp ứng.
Loại người này, một khi bạn để hắn bước vào cuộc sống của mình, hắn sẽ giống như dây thường xuân trong sân nhà, nhìn thì có vẻ như đang trang trí cho bức tường, nhưng thực chất rễ của nó sẽ đâm sâu vào từng khe hở của tường. Từ từ, một cách lặng lẽ, hắn khiến cả ngôi nhà của bạn trở thành nhà nát.
----
Vài năm trước, tôi còn làm tư vấn thương mại.
Có một ông chủ nọ quen biết thông qua bạn bè giới thiệu.
Lần đầu gặp mặt, hai bên nói chuyện rất hợp ý. Ông ta đem hết những khó khăn, nút thắt mà công ty mình gặp phải ra kể hết cho tôi nghe.
Nghe xong, dựa vào kinh nghiệm, tôi đưa ra cho ông ta ba phương hướng.
Ông ta nghe xong thì như nhặt được báu vật, đòi bái tôi làm thầy ngay tại chỗ.
Tôi bảo, bái thầy thì thôi đi, tôi chỉ là một người viết lách. Nếu thực sự thấy có giá trị, chúng ta có thể bàn chuyện hợp tác.
Ông ta miệng nam mô đồng ý ngay.
Nhưng sau đó, không còn “sau đó” nào nữa.
Cứ ngỡ chuyện này thế là qua. Không ngờ từ ngày đó, gần như ngày nào ông ta cũng gửi tin nhắn cho tôi.
“Thầy ơi, bài viết quảng bá sản phẩm của công ty chúng tôi, thầy xem giúp một chút được không?”
“Thầy ơi, chúng tôi muốn làm một kênh quảng cáo, thầy thấy nên định vị theo hướng nào thì tốt?”
“Thầy ơi, hôm nay tôi gặp hai nhà đầu tư, đây là ý kiến của họ, thầy phân tích giúp tôi với?”
Lúc đầu, tôi còn lịch sự trả lời vài câu. Sau đó phát hiện ra ông ta coi tôi thành cố vấn trực tuyến miễn phí của ông ta.
Tôi bắt đầu không trả lời tin nhắn nữa.
Thế là ông ta bắt đầu gọi điện.
Tôi không nghe.
Ông ta liền bảo trợ lý của mình gọi, thay đổi số điện thoại để gọi.
Có một lần, tôi đang cùng con trai chơi Lego, ông ta gọi đến, tôi tiện tay tắt máy. Ông ta lập tức gọi lại ngay.
Tôi bắt máy, giọng điệu không mấy tốt: “Có chuyện gì?”
Ông ta trái lại rất nhiệt tình: “Thầy ơi, không làm phiền thầy chứ? Có vấn đề nhỏ muốn thỉnh giáo một chút, chỉ một phút thôi!”
Thế rồi, ông ta dùng mười phút để kể về những chuyện vụn vặt trong thay đổi nhân sự của công ty mình, rồi hỏi tôi nên làm thế nào.
Tôi nói: “Giám đốc X, những vấn đề này đều thuộc phạm vi dịch vụ tư vấn. Chúng ta không có hợp tác, tôi không có nghĩa vụ phải trả lời ông.”
Đầu dây bên kia im lặng ba giây.
Sau đó, ông ta dùng giọng điệu vô cùng ấm ức nói: “Thầy ơi, tôi cứ ngỡ chúng ta là bạn bè. Giữa bạn bè giúp đỡ nhau chút việc nhỏ không phải là chuyện bình thường sao? Sao thầy lại thực dụng thế?”
Tôi cười.
Tôi nói: “Bạn bè? Chúng ta mới chỉ gặp nhau một lần. Theo định nghĩa của tôi, đó gọi là quen biết. Bạn bè là cần có sự nỗ lực lâu dài từ cả hai phía và trao đổi giá trị. Tôi cung cấp giá trị cho ông, ông đã cung cấp gì cho tôi?”
Ông ta lại im lặng.
Lần này, sự im lặng kéo dài hơn.
Cuối cùng, ông ta hậm hực cúp máy.
Sau đó, tôi nghe người bạn giới thiệu chúng tôi quen biết kể lại rằng, ông ta đi khắp nơi nói xấu tôi.
Ông ta nói tôi là hạng người chỉ biết đến tiền mà không màng tình nghĩa, không có tầm vóc, hẹp hòi ích kỷ.
Người bạn hỏi tôi: “Vì chút chuyện này mà đắc tội với một người, có đáng không?”
Tôi đáp: “Quá đáng giá ấy chứ.”
Tôi dùng một lần “đắc tội” để sàng lọc đi một kẻ “ma cà rồng năng lượng”, mua cho mình một tấm vé yên bình cho hàng trăm giờ đồng hồ có khả năng bị tiêu hao trong tương lai.
Trên đời này có một loại chi phí khổng lồ, gọi là “chi phí tâm lực”.
Nó vô hình, không thể chạm tới, nhưng mỗi phút mỗi giây đều đang thực sự tiêu hao.
Bạn trả lời một tin nhắn mà mình không tình nguyện, tâm lực đang tiêu hao.
Bạn nghe một cuộc điện thoại mà mình không muốn nghe, tâm lực đang tiêu hao.
Bạn dự một bữa tiệc vô nghĩa, tâm lực đang tiêu hao.
Bạn vì một người không liên quan mà vắt óc suy nghĩ giải pháp, tâm lực đang tiêu hao.
Những cao thủ đều cực kỳ keo kiệt với “tâm lực” của chính mình.
Họ biết rằng tâm lực là nguồn năng lượng duy nhất để họ tạo ra giá trị và trải nghiệm những điều tốt đẹp trên thế giới này.
Nó giống như dung lượng pin của điện thoại; một khi cạn kiệt, chức năng có tốt đến đâu, phong cảnh có đẹp thế nào cũng chẳng còn liên quan gì đến bạn nữa.
Vì vậy, họ sẽ tập trung toàn bộ tâm lực hữu hạn vào những người và những việc có thể mang lại “sự tăng trưởng” cho họ.
Thế nào là tăng trưởng?
Đọc một cuốn sách hay là tăng trưởng. Độ dày của kiến thức được tăng thêm.
Đi dạo cùng người thân là tăng trưởng. Nồng độ của tình cảm được tăng thêm.
So tài cùng cao thủ là tăng trưởng. Chiều sâu của nhận thức được tăng thêm.
Làm một dự án có lãi suất kép là tăng trưởng. Giá trị trong tương lai được tăng thêm.
Còn những kẻ “dai như đỉa” kia chính là những “kẻ trộm quẹt thẻ lậu” trên tài khoản tâm lực của bạn.
Họ chỉ dùng một câu “giúp tôi một tay” là muốn quẹt sạch số tâm lực mà bạn đã vất vả tích lũy được sang tài khoản của họ, để giải quyết vấn đề của họ, để lấp đầy cái lỗ hổng của họ.
Một khi bạn đồng ý, việc đó cũng tương đương với việc bạn đem mật khẩu thẻ ngân hàng của mình nói cho một kẻ lười biếng ham mê cờ bạc.
Hôm nay, hắn sẽ quẹt một khoản để trả tiền cơm.
Ngày mai, hắn sẽ quẹt một khoản để mua quần áo mới.
Ngày kia, hắn sẽ quẹt một khoản để trả nợ bài bạc.
Hắn sẽ chẳng bao giờ cân nhắc xem số dư trong thẻ của bạn còn lại bao nhiêu.
Hắn chỉ thấy lạ lùng rằng, vào một ngày nào đó khi hắn muốn quẹt tiếp, tại sao máy lại báo “số dư không đủ”.
Sau đó, hắn sẽ vừa lầm bầm chửi rủa vừa rời bỏ bạn để đi tìm một “người tốt” tiếp theo sẵn sàng giao ra mật khẩu.
Còn bạn, nhìn vào tài khoản đã bị vét sạch của mình, mới thấy hối hận khôn nguôi.
Đáng sợ hơn là, kiểu “đòi hỏi” này thường nhân danh những khẩu hiệu như “lòng tốt”, “giúp đỡ” hay “ân tình”.
Nó khiến bạn rất khó từ chối.
Nếu bạn từ chối, bạn sẽ là kẻ “không có lòng tốt”, là “lạnh lùng”, là “không biết điều”.
Kiểu bắt chẹt đạo đức này chính là vũ khí mà họ thành thạo nhất.
Đặc biệt là đối với nhiều người là nữ, họ từ nhỏ đã được giáo dục phải “ngoan ngoãn”, “hiểu chuyện”, “hay giúp đỡ người khác”.
Trong hệ giá trị của họ, “được cần đến” là một phương thức quan trọng để chứng minh giá trị của bản thân.
Vì vậy, khi người khác đưa ra yêu cầu, họ rất khó nói lời “không”.
Họ sợ làm người khác thất vọng.
Họ sợ phá hỏng các mối quan hệ.
Họ sợ những đánh giá rằng bản thân “không đủ tốt”.
Một người bạn nhắn với tôi rằng : cô ấy là trưởng phòng thiết kế của một công ty. Bộ phận của cô ấy luôn là bộ phận bận rộn nhất công ty.
Hôm nay, bộ phận bán hàng muốn làm một tờ áp phích, rất gấp, chiều nay phải có.
Ngày mai, bộ phận hành chính muốn tổ chức một hoạt động, mẫu PPT, tối nay phải có.
Ngày kia, bạn của ông chủ mở một cửa hàng, muốn nhờ cô ấy giúp thiết kế “miễn phí” một cái LOGO.
Cô ấy giống như một lính cứu hỏa, chạy đi dập lửa khắp nơi.
Công việc chuyên môn của chính cô ấy, những kế hoạch hình ảnh thương hiệu cần sự tĩnh tâm để thực hiện, bị cắt xé thành từng mảnh vụn.
Cô ấy dẫn dắt đội ngũ tăng ca hàng ngày, thân xác lẫn tinh thần đều rã rời.
Các thành viên trong nhóm kêu ca oán thán, tỷ lệ nghỉ việc rất cao.
Cô ấy cũng thấy rất ấm ức.
Cô ấy nói: “Tôi thì có cách nào chứ? Người ta tìm đến tôi là vì tin tưởng tôi. Tôi mà không giúp thì hóa ra tôi là một trưởng phòng quá bất tài, quá kém trong việc điều phối hay sao?”
Tôi hỏi cô ấy: “Cô đã bao giờ nghĩ xem, tại sao họ luôn có thể dễ dàng biến ‘việc gấp’ của họ thành ‘việc gấp’ của cô một cách nhẹ nhàng như vậy không?”
Cô ấy im lặng.
Tôi nói tiếp: “Bởi vì, thời gian của cô trong mắt họ là miễn phí, là thứ có thể chèn ép vô hạn. Cô càng có cầu tất ứng, họ càng được đằng chân lân đằng đầu.”
“Cô tưởng rằng mình đang dùng việc ‘giúp đỡ’ để đổi lấy sự hòa hảo trong mối quan hệ đồng nghiệp, đổi lấy sự công nhận của ông chủ. Thực chất, cô đang dùng giá trị chuyên môn của đội ngũ mình để bù đắp cho sự ‘lười biếng’ và ‘vô tổ chức’ của các bộ phận khác.”
“Một hệ thống tổ chức lành mạnh thì mỗi bộ phận đều nên có kế hoạch và nhịp điệu riêng của mình. Bộ phận bán hàng nên lập kế hoạch cho nhu cầu áp phích của tuần sau từ trước đó một tuần. Bộ phận hành chính nên khởi động chuẩn bị vật tư cho các hoạt động lớn từ trước đó một tháng. Đó gọi là ‘chuyên nghiệp’.”
“Mà hiện tại, tất cả các bộ phận đều có thể ném sự ‘vô tổ chức’ của mình cho bộ phận thiết kế gánh vác hộ. Dựa vào cái gì chứ?”
“Chỉ dựa vào việc cô là một ‘người tốt’.”
Sau lần trò chuyện đó, cô ấy dường như đã thông suốt rất nhiều điều.
Việc đầu tiên cô ấy làm là triệu tập toàn bộ bộ phận, xây dựng một bản “Quy định đề xuất nhu cầu thiết kế”.
Trong đó quy định rõ ràng rằng: Tất cả nhu cầu thiết kế phải được đề xuất thông qua hệ thống trực tuyến, ghi rõ nội dung nhu cầu, mục đích, kích thước và thời gian bàn giao.
Nhu cầu thông thường cần đề xuất trước 3 ngày.
Nhu cầu phức tạp (như bộ nhận diện thương hiệu VI, sách ảnh) cần đề xuất trước 2 tuần và phải có buổi họp trao đổi nhu cầu chuyên biệt.
Tất cả nhu cầu phải có chữ ký xác nhận của Giám đốc bộ phận đối phương.
Nhu cầu khẩn cấp có thể đi theo “luồng ưu tiên”, nhưng phải được cấp Phó Chủ tịch trở lên phê duyệt đặc biệt, và mỗi tháng mỗi bộ phận chỉ có một cơ hội duy nhất.
Quy định này vừa đưa ra, cả công ty như nổ tung.
Rất nhiều người chạy đến chỗ ông chủ của cô ấy để kiện cáo, nói rằng cô ấy bây giờ quan liêu, không phối hợp trong công việc.
Cô ấy đã phải chịu áp lực cực kỳ lớn.
Nhưng ông chủ của cô ấy là một người sáng suốt. Sau khi xem bản quy định, ông chỉ nói một câu: “Đáng lẽ phải làm thế này từ lâu rồi.”
Một tháng sau, điều kỳ diệu đã xảy ra.
Những nhu cầu “khẩn cấp đến cháy nhà” đột nhiên giảm đi 90%.
Mỗi bộ phận đều bắt đầu học cách lập kế hoạch cho công việc của chính mình.
Đội ngũ của cô ấy cuối cùng cũng không còn phải đi chữa cháy hằng ngày, mà có thể dồn tâm sức vào những công việc sáng tạo thực sự giúp nâng cao giá trị thương hiệu.
Cuối năm đó, tác phẩm của bộ phận cô ấy đã đoạt một giải thưởng lớn trong ngành.
Tại buổi tiệc tất niên, cô ấy cầm chiếc cúp trên tay và khóc nức nở.
Sau đó cô ấy gửi tin nhắn cho tôi nói rằng, đến ngày hôm đó cô mới hiểu ra: Sự lương thiện thực sự không phải là có cầu tất ứng.
Mà là giữ vững nguyên tắc và ranh giới của mình, sau đó dùng số tâm lực tiết kiệm được để kiến tạo nên những giá trị lớn lao hơn.
Đó mới là sự “lương thiện” tốt nhất cho tất cả mọi người.
Nhiều người sở dĩ rơi vào hố sâu của việc “bị đòi hỏi” mà không thể thoát ra là bởi vì trong hệ thống tư duy của họ thiếu đi một vài “mô hình nhận thức” then chốt.
Họ không biết cách định nghĩa giá trị của bản thân, không biết cách định giá cho những tài sản vô hình (thời gian, tâm trí, trí tuệ) của chính mình.
Khi đối mặt với yêu cầu, trong đầu họ chỉ có hai lựa chọn là “đồng ý” hoặc “không đồng ý”, mà không biết rằng ở giữa hai lựa chọn đó tồn tại một vùng xám khổng lồ có thể dùng để đàm phán và xoay xở.
Họ lại càng không thể nhìn nhận những phản ứng dây chuyền mà một lần “giúp đỡ” có thể mang lại từ một góc nhìn hệ thống cao hơn.
Bạn cần hiểu một thuật ngữ trong cuộc sống “chi phí cơ hội”.
Hiểu rõ nó giúp bạn thấy rõ rằng khi bạn chọn làm một việc, đồng nghĩa với việc bạn đã từ bỏ điều gì.
Bạn dành một giờ đồng hồ để sửa hồ sơ miễn phí cho con của người họ hàng.
“Chi phí cơ hội” mà bạn mất đi có thể là thời gian tư vấn cho một khách hàng tiềm năng trị giá hàng triệu đồng.
Có thể là thời gian đọc sách cùng con cái mình – giá trị này là không thể đo đếm.
Hoặc cũng có thể là thời gian bạn để tâm trí trống rỗng, nghỉ ngơi, phục hồi tâm lực – thứ quyết định hiệu suất làm việc của bạn vào ngày mai.
Khi bạn có thể dùng góc nhìn “chi phí cơ hội” để xem xét mọi yêu cầu, bạn sẽ phát hiện ra rằng nhiều “việc nhỏ” hoàn toàn không hề nhỏ.
Cái giá của nó cực kỳ đắt đỏ.
Nó giúp bạn thấy rằng mỗi lần bạn “thỏa hiệp” là bạn đang truyền đi một tín hiệu như thế nào đến “hệ thống” xung quanh mình.
Bạn thỏa hiệp trước yêu cầu vô lý của một đồng nghiệp.
Chính là bạn đang truyền đi một tín hiệu cho cả văn phòng rằng: Ranh giới của tôi có thể bị xâm phạm.
Thế là, người đồng nghiệp thứ hai, thứ ba sẽ nối gót kéo đến.
Bạn lựa chọn ngầm thừa nhận hành vi “dùng chùa” của một khách hàng.
Chính là bạn đang truyền đi một tín hiệu cho toàn bộ thị trường rằng: Sự chuyên nghiệp của tôi có thể có được một cách rẻ rúng.
Thế là, bạn sẽ thu hút thêm nhiều “khách hàng rác” – những kẻ không muốn chi trả mà chỉ muốn đòi hỏi.
Mỗi một sự lựa chọn của bạn đều không hề cô lập.
Nó giống như một viên đá ném xuống mặt hồ, sẽ kích hoạt từng vòng, từng vòng sóng lăn tăn.
Những vòng sóng này cuối cùng sẽ nhào nặn nên “môi trường sinh thái” mà bạn đang tồn tại.
Việc bạn sống trong một hệ sinh thái được nuôi dưỡng, được tôn trọng, hay sống trong một hệ sinh thái bị tiêu hao, bị vắt kiệt, quyền quyết định thực chất vẫn luôn nằm trong tay chính bạn.
Bạn nên xây dụng một thế giới tinh thần kiên cố, thanh sạch và tự nhất quán.
Thế giới đó có những bức tường thành cao vút, ngăn chặn những kẻ tiêu hao bạn ở bên ngoài.
Cũng có những cánh cửa rộng mở, chào đón những người có thể nuôi dưỡng bạn bước vào trong.
Làm sao để từ chối một cách thanh lịch và kiên định?
Thực ra, không cần quá nhiều kỹ xảo.
Cốt lõi chỉ có một: Bạn phải thực sự tin tưởng từ tận đáy lòng rằng thời gian và tâm lực của mình là quý giá, là thứ xứng đáng được bảo vệ.
Khi chính bạn còn không coi trọng thời gian của mình, thì dẫu bạn có nói bao nhiêu lời từ chối đi chăng nữa, đó cũng chỉ là hư trương thanh thế.
Đối phương có thể dễ dàng cảm nhận được sự “thiếu tự tin” của bạn.
Sự do dự, lòng hối lỗi, sự không nỡ của bạn đều sẽ thông qua ngôn từ và biểu cảm mà truyền ra ngoài.
Điều đó đang nói với hắn rằng: “Cố thêm chút nữa đi, tôi sắp đầu hàng rồi đấy.”
Nhưng khi bạn thực sự coi thời gian của mình quý hơn vàng.
Lời từ chối của bạn sẽ trở nên vững chãi như bàn thạch, súc tích, đầy sức mạnh và không thể nghi ngờ.
Bạn không cần phải giải thích dài dòng.
Bởi vì, giải thích bản thân nó đã là một sự “yếu thế”.
Bạn đang cố gắng tìm kiếm sự “thấu hiểu” và “tha thứ” từ đối phương.
Nhưng đối với một kẻ đòi hỏi “dai như đỉa”, lời giải thích của bạn chính là “đạn dược” mà hắn có thể dùng để phản bác và tấn công.
Bạn nói: “Dạo này tôi bận lắm.”
Hắn nói: “Bận đến mấy thì cũng có thời gian cho một bữa cơm chứ?”
Bạn nói: “Tôi không am hiểu ngành này của anh lắm.”
Hắn nói: “Không sao, tầm vóc của anh cao rộng, chỉ điểm bừa vài câu cũng còn tốt hơn chúng tôi nhiều.”
Bạn xem, bất kỳ lời giải thích nào của bạn cũng đều bị hắn “phiên dịch” thành thông tin có lợi cho hắn.
Vì vậy, đỉnh cao của từ chối thường là không giải thích.
“Xin lỗi, việc này tôi không giúp được.”
“Dạo này không có thời gian, để sau hãy nói nhé.”
“Việc này tôi không làm được, anh tìm người khác đi.”
Nói xong là kết thúc cuộc hội thoại. Đừng cho hắn bất kỳ cơ hội nào để dây dưa.
Thái độ của bạn phải giống như lễ tân của một khách sạn năm sao, lịch sự nhã nhặn nhưng lại mang theo khoảng cách nghề nghiệp không thể chối từ.
“Rất xin lỗi thưa ông, phòng tổng thống của chúng tôi thực sự đã được đặt kín rồi.”
Cô ấy sẽ không giải thích với bạn là ai đặt, đặt đến bao giờ. Cô ấy chỉ đang trình bày một sự thật. Một sự thật mà bạn không thể thay đổi, cũng không cần tranh luận.
Có người có thể sẽ nói, làm như vậy liệu có quá tuyệt tình không? Liệu có đắc tội với tất cả mọi người không?
Điều này tùy thuộc vào việc bạn muốn thiết lập “ân tình” với loại người nào.
Những người thực sự tôn trọng bạn, khi bạn nói với họ là “không tiện”, họ sẽ lập tức biểu thị sự thấu hiểu, đồng thời cảm thấy có lỗi vì có thể đã làm phiền bạn.
Loại người này mới xứng đáng để bạn kết giao sâu sắc.
Vào một ngày nào đó trong tương lai, khi họ thực sự gặp phải một trở ngại lớn lao, dù có phải vào sinh ra tử, bạn cũng nên đi giúp họ. Bởi vì bạn biết, họ là người biết chừng mực, biết ơn nghĩa.
Còn những kẻ chỉ vì sự từ chối của bạn mà thẹn quá hóa giận, thậm chí là nói lời ác ý.
Bạn hoàn toàn không cần phải cảm thấy bất kỳ sự hối tiếc nào.
Bạn nên cảm thấy may mắn. May mắn vì mình đã dùng cái giá thấp nhất để sàng lọc đi một “kẻ gây rắc rối”.
Bạn chẳng hề mất đi một người bạn nào cả. Bởi vì, hắn chưa bao giờ nghĩ đến chuyện muốn làm bạn của bạn. Hắn chỉ muốn coi bạn thành “công cụ” của hắn mà thôi.
Công cụ bị hỏng, hoặc không nghe theo sự điều khiển nữa, tất nhiên hắn sẽ tức giận.
Nhưng, bạn là một con người sống sờ sờ, bạn không phải là công cụ của bất kỳ ai.
Sinh mạng của bạn là của chính bạn. Thời gian của bạn là của chính bạn. Tài năng của bạn là của chính bạn.
Bạn có quyền quyết định việc sử dụng những tài nguyên quý giá nhất này vào việc gì, và tặng cho kiểu người nào.
Đây là bài học quan trọng nhất, cũng là gian nan nhất trên con đường trưởng thành của một con người.
Bạn phải học cách “tàn nhẫn” với một bộ phận người này.
Thì mới có thể đủ “dịu dàng” với một bộ phận người khác, và với chính bản thân mình.
Bạn phải học cách đóng lại một vài cánh cửa.
Thì mới có thể khiến ánh sáng trong thế giới của mình tập trung hơn, để soi rọi con đường mà bạn thực sự muốn đi.
Giống như buổi chiều hôm đó, sau khi cho đôi vợ chồng người họ hàng kia vào danh sách đen.
Tôi tự pha lại cho mình một ấm trà khác.
Ánh nắng ngoài cửa sổ xuyên qua từng kẽ lá, rải trên bàn làm việc của tôi, tạo thành những vệt sáng tối đan xen.
Trong không khí là hương thơm ngọt ngào, ấm áp của trà Phổ Nhĩ.
Tôi biết rằng, mình đã thêm một lần nữa bảo vệ được “đạo trường” của chính mình.
Đạo trường này rất nhỏ, chỉ có thể dung nạp những người tôi yêu và những người yêu thương tôi.
Chỉ có thể dung nạp những việc thực sự thú vị, có ánh sáng và có thể cùng nhau tỏa rạng.
Còn về những sự ồn ào, những lời đòi hỏi, những sự tiêu hao không đáng có kia.
Cứ để chúng mãi mãi ở lại bên ngoài bức tường đi.
Last edited:
