Mỹ chính thức rút khỏi Unesco: Nguyên nhân, hệ quả và những tác động đối với Việt Nam
1.
UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc – United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) là một tổ chức chuyên môn thuộc Liên Hợp Quốc, được thành lập vào năm 1945. Trụ sở chính đặt tại Paris, Cộng hòa Pháp.
UNESCO có nhiệm vụ thúc đẩy hòa bình và an ninh thông qua hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực:
-Giáo dục: hỗ trợ phổ cập giáo dục, cải thiện chất lượng và tiếp cận giáo dục toàn cầu.
-Khoa học: thúc đẩy nghiên cứu khoa học, hợp tác công nghệ và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
-Văn hóa: bảo tồn di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, tôn trọng đa dạng văn hóa.
-Truyền thông và thông tin: bảo vệ quyền tự do báo chí, chống lại thông tin sai lệch và kiểm duyệt.
Đây là một tổ chức có ảnh hưởng lớn trong việc xây dựng các giá trị toàn cầu thông qua “quyền lực mềm”, nơi các quốc gia cùng nhau thiết lập tiêu chuẩn và nguyên tắc quốc tế về đạo đức, phát triển bền vững và bảo vệ bản sắc nhân loại.
2.
Ngày 12 tháng 7 năm 2025, chính phủ Hoa Kỳ đã chính thức hoàn tất thủ tục rút khỏi UNESCO, theo thông cáo báo chí được công bố bởi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (state. gov).
Đây là lần thứ 3 trong lịch sử Hoa Kỳ rút khỏi tổ chức này:
-Lần đầu tiên vào năm 1984 dưới thời Tổng thống Ronald Reagan.
-Lần thứ 2 vào năm 2017 dưới thời Tổng thống Donald Trump.
-Và lần thứ 3 vào năm 2025, sau quá trình đình chỉ tư cách thành viên kéo dài từ năm 2018.
Trong thông cáo ngày 12/7/2025, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tuyên bố: “Chính phủ Hoa Kỳ quyết định chấm dứt tư cách thành viên tại UNESCO do tổ chức này không thực hiện cải cách cần thiết, thiếu minh bạch về tài chính, và tiếp tục có những quyết định thiên vị chính trị gây phương hại đến lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ.”
(Nguồn: U.S. Department of State, July 2025)
3.
Từ năm 2011, Hoa Kỳ đã ngừng đóng góp tài chính cho UNESCO sau khi tổ chức này công nhận Palestine là thành viên đầy đủ. Chính phủ Hoa Kỳ cho rằng nhiều quyết định của UNESCO mang tính chất chính trị, thiên vị và không khách quan trong các vấn đề liên quan đến Trung Đông, đặc biệt là trong tranh chấp Israel–Palestine.
Đến năm 2017, Hoa Kỳ tuyên bố rút khỏi UNESCO, mặc dù vẫn giữ tư cách quan sát viên. Việc chính thức rút năm 2025 được xem là một động thái nhằm kết thúc hoàn toàn quan hệ thể chế với tổ chức này.
Tính đến đầu năm 2025, Hoa Kỳ nợ UNESCO hơn 620 triệu USD đóng góp thành viên. Nhiều nghị sĩ trong Quốc hội Mỹ cho rằng các tổ chức đa phương như UNESCO sử dụng ngân sách không hiệu quả, thiếu minh bạch, và không mang lại lợi ích chiến lược cụ thể cho Hoa Kỳ.
Dưới áp lực tài khóa và tư tưởng “ưu tiên lợi ích quốc gia”, chính phủ Hoa Kỳ chọn cách chấm dứt cam kết tài chính thay vì tiếp tục duy trì tư cách thành viên không đầy đủ.
Sau khi Mỹ rút vào năm 2017, Trung Quốc đã gia tăng đáng kể đóng góp tài chính và ảnh hưởng trong UNESCO. Việc Hoa Kỳ không hiện diện trong các bàn đàm phán về giáo dục toàn cầu, đạo đức trí tuệ nhân tạo, bảo vệ ngôn ngữ và dữ liệu văn hóa đã khiến nhiều nhà hoạch định chính sách Mỹ lo ngại về khoảng trống quyền lực mềm.
Tuy nhiên, đến năm 2025, lập luận này không đủ mạnh để thuyết phục Quốc hội thông qua ngân sách nợ UNESCO, dẫn đến quyết định rút hoàn toàn.
4.
-Tài chính: Mỹ là một trong những nhà tài trợ lớn nhất. Việc rút khỏi UNESCO gây ảnh hưởng trực tiếp đến ngân sách của tổ chức, đặc biệt là các chương trình đang triển khai tại các nước đang phát triển.
-Chính trị: Sự vắng mặt của Mỹ có thể làm suy giảm vai trò cân bằng của UNESCO trong các tranh luận toàn cầu, nhất là khi các quốc gia như Trung Quốc, Nga, và một số nước Trung Đông gia tăng ảnh hưởng.
-Niềm tin đa phương: Việc một thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc rút khỏi một tổ chức lớn sẽ tạo ra tiền lệ không tốt, làm suy yếu uy tín chung của hệ thống Liên Hợp Quốc.
Tuy vậy, trong tuyên bố ngày 13/7/2025, Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay khẳng định: “UNESCO cam kết tiếp tục nhiệm vụ xây dựng hòa bình thông qua hợp tác tri thức. Chúng tôi tôn trọng quyết định của Hoa Kỳ, nhưng khẳng định rằng con đường hợp tác quốc tế là cần thiết hơn bao giờ hết.”
(Nguồn: UNESCO Official Statement, July 2025)
Đối với Hoa Kỳ:
-Giảm khả năng tác động đến các quy chuẩn quốc tế trong giáo dục, văn hóa và khoa học.
-Đánh mất vai trò trong các chương trình toàn cầu về đạo đức AI, biến đổi khí hậu, và bảo tồn di sản nhân loại.
-Tự làm suy yếu ảnh hưởng mềm của chính mình trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược đang lan rộng sang cả các lĩnh vực phi truyền thống như công nghệ và văn hóa.
5.
Việt Nam gia nhập UNESCO năm 1976 và có quan hệ hợp tác chặt chẽ, đặc biệt trong các lĩnh vực:
-Bảo tồn di sản văn hóa và thiên nhiên: Hiện nay, Việt Nam có 8 Di sản Thế giới, 15 Di sản văn hóa phi vật thể, và 11 Di sản tư liệu được UNESCO công nhận.
-Giáo dục vì sự phát triển bền vững: UNESCO hỗ trợ Việt Nam trong cải cách giáo dục, thúc đẩy giáo dục số, đào tạo giáo viên vùng sâu vùng xa.
-Phát triển khoa học và công nghệ: Hỗ trợ nghiên cứu bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
(Nguồn: UNESCO Việt Nam – Bộ Ngoại giao Việt Nam)
Mỹ rút khỏi UNESCO có thể gây ảnh hưởng đến:
-Khả năng huy động nguồn lực quốc tế cho các dự án bảo tồn văn hóa tại Việt Nam.
-Vị thế và tiếng nói của Việt Nam trong các diễn đàn toàn cầu, nếu UNESCO suy giảm vai trò quốc tế.
-Môi trường hợp tác khu vực, khi tổ chức này thiếu vắng một đối trọng lớn như Mỹ, dễ bị chi phối bởi một số quốc gia lớn khác.
Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để Việt Nam:
-Gia tăng vai trò chủ động trong UNESCO, không chỉ là nước thụ hưởng mà còn là đối tác đóng góp.
-Tham gia mạnh mẽ hơn vào quá trình xây dựng chính sách quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực mà Việt Nam có tiềm năng như giáo dục số, bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số và đạo đức trong công nghệ mới.
6.
Việc Hoa Kỳ chính thức rút khỏi UNESCO vào tháng 7 năm 2025 là một bước ngoặt tiêu cực đối với nỗ lực hợp tác toàn cầu trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học và văn hóa. Quyết định này phản ánh một xu hướng rút lui khỏi các thể chế đa phương, đặt lợi ích ngắn hạn lên trên các giá trị toàn cầu dài hạn.
Đối với UNESCO, đây là thách thức lớn về tài chính và vị thế, nhưng cũng là dịp để củng cố nội lực, tái khẳng định tầm quan trọng của hợp tác quốc tế dựa trên tri thức và giá trị chung.
Với Việt Nam, trong bối cảnh địa chính trị mới, điều quan trọng là cần tiếp tục giữ vững vai trò trong các diễn đàn văn hóa toàn cầu, tranh thủ nguồn lực quốc tế, đồng thời bảo vệ bản sắc và lợi ích quốc gia thông qua ngoại giao văn hóa thông minh, chủ động và thực chất.
1.
UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc – United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) là một tổ chức chuyên môn thuộc Liên Hợp Quốc, được thành lập vào năm 1945. Trụ sở chính đặt tại Paris, Cộng hòa Pháp.
UNESCO có nhiệm vụ thúc đẩy hòa bình và an ninh thông qua hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực:
-Giáo dục: hỗ trợ phổ cập giáo dục, cải thiện chất lượng và tiếp cận giáo dục toàn cầu.
-Khoa học: thúc đẩy nghiên cứu khoa học, hợp tác công nghệ và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
-Văn hóa: bảo tồn di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, tôn trọng đa dạng văn hóa.
-Truyền thông và thông tin: bảo vệ quyền tự do báo chí, chống lại thông tin sai lệch và kiểm duyệt.
Đây là một tổ chức có ảnh hưởng lớn trong việc xây dựng các giá trị toàn cầu thông qua “quyền lực mềm”, nơi các quốc gia cùng nhau thiết lập tiêu chuẩn và nguyên tắc quốc tế về đạo đức, phát triển bền vững và bảo vệ bản sắc nhân loại.
2.
Ngày 12 tháng 7 năm 2025, chính phủ Hoa Kỳ đã chính thức hoàn tất thủ tục rút khỏi UNESCO, theo thông cáo báo chí được công bố bởi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (state. gov).
Đây là lần thứ 3 trong lịch sử Hoa Kỳ rút khỏi tổ chức này:
-Lần đầu tiên vào năm 1984 dưới thời Tổng thống Ronald Reagan.
-Lần thứ 2 vào năm 2017 dưới thời Tổng thống Donald Trump.
-Và lần thứ 3 vào năm 2025, sau quá trình đình chỉ tư cách thành viên kéo dài từ năm 2018.
Trong thông cáo ngày 12/7/2025, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tuyên bố: “Chính phủ Hoa Kỳ quyết định chấm dứt tư cách thành viên tại UNESCO do tổ chức này không thực hiện cải cách cần thiết, thiếu minh bạch về tài chính, và tiếp tục có những quyết định thiên vị chính trị gây phương hại đến lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ.”
(Nguồn: U.S. Department of State, July 2025)
3.
Từ năm 2011, Hoa Kỳ đã ngừng đóng góp tài chính cho UNESCO sau khi tổ chức này công nhận Palestine là thành viên đầy đủ. Chính phủ Hoa Kỳ cho rằng nhiều quyết định của UNESCO mang tính chất chính trị, thiên vị và không khách quan trong các vấn đề liên quan đến Trung Đông, đặc biệt là trong tranh chấp Israel–Palestine.
Đến năm 2017, Hoa Kỳ tuyên bố rút khỏi UNESCO, mặc dù vẫn giữ tư cách quan sát viên. Việc chính thức rút năm 2025 được xem là một động thái nhằm kết thúc hoàn toàn quan hệ thể chế với tổ chức này.
Tính đến đầu năm 2025, Hoa Kỳ nợ UNESCO hơn 620 triệu USD đóng góp thành viên. Nhiều nghị sĩ trong Quốc hội Mỹ cho rằng các tổ chức đa phương như UNESCO sử dụng ngân sách không hiệu quả, thiếu minh bạch, và không mang lại lợi ích chiến lược cụ thể cho Hoa Kỳ.
Dưới áp lực tài khóa và tư tưởng “ưu tiên lợi ích quốc gia”, chính phủ Hoa Kỳ chọn cách chấm dứt cam kết tài chính thay vì tiếp tục duy trì tư cách thành viên không đầy đủ.
Sau khi Mỹ rút vào năm 2017, Trung Quốc đã gia tăng đáng kể đóng góp tài chính và ảnh hưởng trong UNESCO. Việc Hoa Kỳ không hiện diện trong các bàn đàm phán về giáo dục toàn cầu, đạo đức trí tuệ nhân tạo, bảo vệ ngôn ngữ và dữ liệu văn hóa đã khiến nhiều nhà hoạch định chính sách Mỹ lo ngại về khoảng trống quyền lực mềm.
Tuy nhiên, đến năm 2025, lập luận này không đủ mạnh để thuyết phục Quốc hội thông qua ngân sách nợ UNESCO, dẫn đến quyết định rút hoàn toàn.
4.
-Tài chính: Mỹ là một trong những nhà tài trợ lớn nhất. Việc rút khỏi UNESCO gây ảnh hưởng trực tiếp đến ngân sách của tổ chức, đặc biệt là các chương trình đang triển khai tại các nước đang phát triển.
-Chính trị: Sự vắng mặt của Mỹ có thể làm suy giảm vai trò cân bằng của UNESCO trong các tranh luận toàn cầu, nhất là khi các quốc gia như Trung Quốc, Nga, và một số nước Trung Đông gia tăng ảnh hưởng.
-Niềm tin đa phương: Việc một thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc rút khỏi một tổ chức lớn sẽ tạo ra tiền lệ không tốt, làm suy yếu uy tín chung của hệ thống Liên Hợp Quốc.
Tuy vậy, trong tuyên bố ngày 13/7/2025, Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay khẳng định: “UNESCO cam kết tiếp tục nhiệm vụ xây dựng hòa bình thông qua hợp tác tri thức. Chúng tôi tôn trọng quyết định của Hoa Kỳ, nhưng khẳng định rằng con đường hợp tác quốc tế là cần thiết hơn bao giờ hết.”
(Nguồn: UNESCO Official Statement, July 2025)
Đối với Hoa Kỳ:
-Giảm khả năng tác động đến các quy chuẩn quốc tế trong giáo dục, văn hóa và khoa học.
-Đánh mất vai trò trong các chương trình toàn cầu về đạo đức AI, biến đổi khí hậu, và bảo tồn di sản nhân loại.
-Tự làm suy yếu ảnh hưởng mềm của chính mình trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược đang lan rộng sang cả các lĩnh vực phi truyền thống như công nghệ và văn hóa.
5.
Việt Nam gia nhập UNESCO năm 1976 và có quan hệ hợp tác chặt chẽ, đặc biệt trong các lĩnh vực:
-Bảo tồn di sản văn hóa và thiên nhiên: Hiện nay, Việt Nam có 8 Di sản Thế giới, 15 Di sản văn hóa phi vật thể, và 11 Di sản tư liệu được UNESCO công nhận.
-Giáo dục vì sự phát triển bền vững: UNESCO hỗ trợ Việt Nam trong cải cách giáo dục, thúc đẩy giáo dục số, đào tạo giáo viên vùng sâu vùng xa.
-Phát triển khoa học và công nghệ: Hỗ trợ nghiên cứu bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
(Nguồn: UNESCO Việt Nam – Bộ Ngoại giao Việt Nam)
Mỹ rút khỏi UNESCO có thể gây ảnh hưởng đến:
-Khả năng huy động nguồn lực quốc tế cho các dự án bảo tồn văn hóa tại Việt Nam.
-Vị thế và tiếng nói của Việt Nam trong các diễn đàn toàn cầu, nếu UNESCO suy giảm vai trò quốc tế.
-Môi trường hợp tác khu vực, khi tổ chức này thiếu vắng một đối trọng lớn như Mỹ, dễ bị chi phối bởi một số quốc gia lớn khác.
Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để Việt Nam:
-Gia tăng vai trò chủ động trong UNESCO, không chỉ là nước thụ hưởng mà còn là đối tác đóng góp.
-Tham gia mạnh mẽ hơn vào quá trình xây dựng chính sách quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực mà Việt Nam có tiềm năng như giáo dục số, bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số và đạo đức trong công nghệ mới.
6.
Việc Hoa Kỳ chính thức rút khỏi UNESCO vào tháng 7 năm 2025 là một bước ngoặt tiêu cực đối với nỗ lực hợp tác toàn cầu trong các lĩnh vực giáo dục, khoa học và văn hóa. Quyết định này phản ánh một xu hướng rút lui khỏi các thể chế đa phương, đặt lợi ích ngắn hạn lên trên các giá trị toàn cầu dài hạn.
Đối với UNESCO, đây là thách thức lớn về tài chính và vị thế, nhưng cũng là dịp để củng cố nội lực, tái khẳng định tầm quan trọng của hợp tác quốc tế dựa trên tri thức và giá trị chung.
Với Việt Nam, trong bối cảnh địa chính trị mới, điều quan trọng là cần tiếp tục giữ vững vai trò trong các diễn đàn văn hóa toàn cầu, tranh thủ nguồn lực quốc tế, đồng thời bảo vệ bản sắc và lợi ích quốc gia thông qua ngoại giao văn hóa thông minh, chủ động và thực chất.
Last edited:
