“Bà Bóng Lại Cái” và nghệ thuật múa Bóng Rỗi trong văn hóa dân gian Nam Bộ.
Múa bóng rỗi là một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian đặc sắc của miền Nam Việt Nam. Loại hình này kết hợp giữa múa, hát và tín ngưỡng, thường xuất hiện trong các dịp lễ hội, đặc biệt là lễ cúng thần linh.
Bóng rỗi – biểu diễn cho cả dân chúng và thần linh.
Có hai dạng múa bóng rỗi:
• Một là biểu diễn để mua vui cho người xem trong các dịp hội làng.
• Hai là múa dâng lên thần linh trong các lễ tế – đặc trưng bởi những màn múa điêu luyện với mâm vàng mã được thiết kế như tòa tháp công phu.
Từ thế kỷ XIX, tài liệu Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức đã ghi chép rằng người Nam Bộ rất ưa thích loại hình nghệ thuật này.
Bà bóng – người múa, người cúng, người kết nối tâm linh. Không chỉ là nghệ nhân trình diễn, bà bóng còn đảm nhiệm vai trò người kết nối giữa dân gian và thần linh, thực hiện các lễ cầu cúng tương tự như “bà đồng” ở miền Bắc hay “thầy pháp” trong các cộng đồng dân gian khác.
Hình ảnh “bà bóng lại cái” cũng gắn với khái niệm giới tính linh hoạt (LGBT) trong văn hóa truyền thống. Tư liệu của J.C. Baurac trong Nam Kỳ Và Cư Dân miêu tả “lại cái” là những người sinh ra là nam nhưng ăn mặc, nói năng, cử chỉ giống phụ nữ – thường đơn độc, sống với trẻ nhỏ nhận nuôi và trình diễn nghệ thuật dân gian đầy khéo léo.
Các “lại cái” được miêu tả là có khả năng trình diễn điêu luyện: xoay dù trên mũi mũ, giữ bình hoa và đèn không rơi, tung hứng cốc, lông chim trên trán… với những động tác uyển chuyển, mềm mại. Họ gây tò mò và thích thú với công chúng, nhưng cũng mang theo nỗi cô độc và khát khao được thấu hiểu.
“Bà bóng lại cái” không chỉ là người biểu diễn mà còn là hình ảnh dân gian chứa đựng nhiều lớp văn hóa: từ tâm linh, nghệ thuật, cho đến nhận thức giới tính trong xã hội truyền thống. Đây là minh chứng cho sự tồn tại lâu đời của những biểu hiện giới linh hoạt trong văn hóa Việt.
Múa bóng rỗi là một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian đặc sắc của miền Nam Việt Nam. Loại hình này kết hợp giữa múa, hát và tín ngưỡng, thường xuất hiện trong các dịp lễ hội, đặc biệt là lễ cúng thần linh.
Bóng rỗi – biểu diễn cho cả dân chúng và thần linh.
Có hai dạng múa bóng rỗi:
• Một là biểu diễn để mua vui cho người xem trong các dịp hội làng.
• Hai là múa dâng lên thần linh trong các lễ tế – đặc trưng bởi những màn múa điêu luyện với mâm vàng mã được thiết kế như tòa tháp công phu.
Từ thế kỷ XIX, tài liệu Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức đã ghi chép rằng người Nam Bộ rất ưa thích loại hình nghệ thuật này.
Bà bóng – người múa, người cúng, người kết nối tâm linh. Không chỉ là nghệ nhân trình diễn, bà bóng còn đảm nhiệm vai trò người kết nối giữa dân gian và thần linh, thực hiện các lễ cầu cúng tương tự như “bà đồng” ở miền Bắc hay “thầy pháp” trong các cộng đồng dân gian khác.
Hình ảnh “bà bóng lại cái” cũng gắn với khái niệm giới tính linh hoạt (LGBT) trong văn hóa truyền thống. Tư liệu của J.C. Baurac trong Nam Kỳ Và Cư Dân miêu tả “lại cái” là những người sinh ra là nam nhưng ăn mặc, nói năng, cử chỉ giống phụ nữ – thường đơn độc, sống với trẻ nhỏ nhận nuôi và trình diễn nghệ thuật dân gian đầy khéo léo.
Các “lại cái” được miêu tả là có khả năng trình diễn điêu luyện: xoay dù trên mũi mũ, giữ bình hoa và đèn không rơi, tung hứng cốc, lông chim trên trán… với những động tác uyển chuyển, mềm mại. Họ gây tò mò và thích thú với công chúng, nhưng cũng mang theo nỗi cô độc và khát khao được thấu hiểu.
“Bà bóng lại cái” không chỉ là người biểu diễn mà còn là hình ảnh dân gian chứa đựng nhiều lớp văn hóa: từ tâm linh, nghệ thuật, cho đến nhận thức giới tính trong xã hội truyền thống. Đây là minh chứng cho sự tồn tại lâu đời của những biểu hiện giới linh hoạt trong văn hóa Việt.
