Nirmal Purja - Người biến điều không thể thành có thể và giấc ngủ mãi mãi giữa miền tuyết trắng
Nirmal “Nims Dai” Purja, nhà leo núi người gốc Nepal từng khiến thế giới kinh ngạc khi chinh phục 14 đỉnh núi cao hơn 8.000 mét chỉ trong 189 ngày, đã thiệt mạng trong một trận lở tuyết trên đỉnh núi Broad Peak thuộc Pakistan, ở tuổi 43.
Người từng đi qua “vùng tử địa” nhiều lần, từng chiến thắng những giới hạn tưởng như bất khả vượt qua của cơ thể và ý chí, cuối cùng đã khép lại cuộc đời giữa chính miền tuyết trắng mà anh ấy yêu say đắm.
1. Lịch sử những chiến binh Gurkha
Nirmal Purja, với tên gọi thân mật là Nims Dai, sinh ngày 25/7/1983 tại làng Dana, huyện Myagdi, miền tây Nepal, không xa dãy núi Dhaulagiri. Anh thuộc cộng đồng dân tộc Magar, là một trong những tộc người có truyền thống lâu đời phục vụ trong lực lượng Gurkha nổi tiếng. Khi Nirmal lên bốn tuổi, gia đình chuyển xuống vùng Chitwan sinh sống.
Tuổi thơ của anh không có những tiện nghi của một đứa trẻ thành thị. Gia đình đông con và khá nghèo, có những ngày cậu bé Nirmal thậm chí không có một đôi dép để đi.
Cha và ba người anh của ông đều gắn bó với quân ngũ. Những người anh đi lính Gurkha đã góp tiền để em trai được học trong một trường nội trú dạy bằng tiếng Anh.
Từ rất sớm, trong Nirmal đã hình thành sự kết hợp giữa tính kỷ luật của người lính, sức chịu đựng của một đứa trẻ miền núi và khát vọng thoát ra khỏi giới hạn của hoàn cảnh. Năm 2003, Purja gia nhập Lữ đoàn Gurkha của quân đội Anh, tiếp bước truyền thống gia đình.
Gurkha là tên gọi những quân nhân người Nepal được tuyển vào phục vụ trong quân đội Anh, quân đội Ấn Độ và một số lực lượng khác. Đây không phải tên của một dân tộc riêng biệt, mà là một danh xưng quân sự có nguồn gốc lịch sử.
Tên gọi Gurkha bắt nguồn từ vùng Gorkha ở Nepal. Trong cuộc chiến Anh – Nepal năm 1814–1816, quân đội Công ty Đông Ấn Anh đặc biệt ấn tượng trước lòng dũng cảm, sức chịu đựng và khả năng chiến đấu trên địa hình hiểm trở của binh lính Nepal.
Sau khi chiến tranh kết thúc, người Anh bắt đầu tuyển những binh sĩ Nepal vào quân đội của mình. Từ đó, Gurkha trở thành một lực lượng nổi tiếng thế giới. Các binh sĩ Gurkha được tuyển từ nhiều cộng đồng dân tộc khác nhau của Nepal như Magar, Gurung, Rai, Limbu, Tamang, Khas hoặc Chhetri.
Lính Gurkha nổi tiếng bởi thể lực và sức chịu đựng đặc biệt tốt, nhất là trên địa hình núi cao; kỷ luật nghiêm ngặt, lòng trung thành và tinh thần đồng đội; khả năng tác chiến trong những điều kiện khắc nghiệt. Quá trình tuyển chọn vào lực lượng Gurkha rất khó, với hàng nghìn thanh niên Nepal cạnh tranh cho số vị trí hạn chế. Vũ khí biểu tượng của họ là kukri, một loại dao cong truyền thống của Nepal.
Lực lượng Gurkha đã tham chiến trong hai cuộc chiến tranh thế giới, chiến tranh Falklands, Iraq, Afghanistan và nhiều chiến dịch khác.
Riêng trong chiến tranh thế giới thứ nhất, khoảng 100.000 lính Gurkha tham chiến; trong chiến tranh thế giới thứ hai, con số này vượt 110.000 người. Họ đã nhận được nhiều huân chương cao quý, trong đó có Victoria Cross, huân chương quân sự cao nhất của Anh.
Ngày nay, quân đội Anh có Brigade of Gurkhas tức là Lữ đoàn Gurkha, gồm các lực lượng bộ binh, công binh, thông tin, hậu cần và pháo binh. Khoảng 4.000 quân nhân Gurkha đang phục vụ trong quân đội Anh. Họ đều được tuyển trực tiếp tại Nepal.
2. Đứa con của miền núi Nepal
Nirmal Purja gia nhập Lữ đoàn Gurkha năm 2003. Năm 2009, anh vượt qua quá trình tuyển chọn để vào Special Boat Service (SBS), lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ của Hải quân Hoàng gia Anh. Anh được xem là người Gurkha đầu tiên đạt được thành tích này.
Chính quá trình phục vụ trong lực lượng Gurkha và SBS đã rèn luyện cho Nirmal Purja sức bền, khả năng sinh tồn, tinh thần kỷ luật và năng lực tổ chức các chiến dịch trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Những phẩm chất ấy sau này trở thành nền tảng quan trọng cho các kỳ tích leo núi của anh.
Trong 16 năm quân ngũ, trong đó có khoảng một thập niên phục vụ lực lượng đặc biệt, Nirmal Purja được huấn luyện về tác chiến trong thời tiết lạnh, sinh tồn, chịu đựng áp lực và ra quyết định ở những tình huống sinh tử. Đó chính là hành trang giúp anh bước vào thế giới leo núi chuyên nghiệp sau này.
Khi còn phục vụ trong quân đội, anh từng theo học một khóa tại Trường Kinh doanh của Đại học Loughborough và nhận bằng Sau đại học về Quản lý an ninh.
Năm 2023 anh được Đại học Loughborough trao tặng bằng tiến sĩ danh dự với đánh giá rằng đây là một sự nghiệp quân sự đặc biệt, mở đường cho những thành tựu vượt xa giới hạn thông thường của thể thao.
Cũng chính trong thời gian phục vụ quân đội, Nims bắt đầu nảy sinh niềm say mê với bộ môn leo núi. Tháng 12 năm 2012, trong một kỳ nghỉ phép, anh thực hiện chuyến đi bộ đường dài đến Everest Base Camp (Trại nền Everest). Sau đó, anh tranh thủ leo núi bất cứ khi nào công việc quân ngũ cho phép.
Năm 2018, Nirmal Purja rời quân ngũ, chấp nhận từ bỏ khoản lương hưu đáng kể để dành trọn đời mình cho núi. Cũng trong năm ấy, anh được Nữ hoàng Elizabeth II trao tước hiệu Member of the Most Excellent Order of the British Empire (MBE), thường được dịch là Thành viên Huân chương Đế quốc Anh hoặc ngắn gọn hơn là Thành viên Đế quốc Anh vì những đóng góp nổi bật cho hoạt động leo núi ở độ cao lớn.
3. Khi núi gọi tên người
Nims đến với leo núi chuyên nghiệp khá muộn. Năm 2012, khi gần 30 tuổi và chưa có nhiều kinh nghiệm, anh chinh phục Lobuche East, đỉnh núi cao 6.119 mét ở Nepal. Chuyến đi ấy giống như một sự khai mở. Trước mắt anh không chỉ có một đỉnh núi, mà là một thế giới khác, nơi con người sống sát với giới hạn của sự sống, nơi mọi ảo tưởng về sức mạnh đều bị gió, tuyết và độ cao lột bỏ.
Một năm sau, Nims tự hào dẫn đầu đoàn thám hiểm gồm 13 quân nhân Gurkha chinh phục Everest để kỷ niệm 200 năm lực lượng Gurkha phục vụ trong Quân đội Anh.
Chẳng bao lâu sau đó, Nims xác lập kỷ lục thế giới đầu tiên khi chinh phục Everest và hai đỉnh núi lân cận là Lhotse và Makalu trong vòng năm ngày. Chỉ trong vòng vài năm, người lính đặc nhiệm ấy đã trở thành một trong những nhà leo núi tốc độ đáng chú ý nhất thế giới.
Nhưng những đỉnh núi riêng lẻ không đủ làm anh thỏa mãn. Nims muốn thực hiện một kỳ tích mà vào thời điểm ấy phần lớn giới leo núi cho rằng gần như điên rồ, đó là chinh phục toàn bộ 14 đỉnh núi cao hơn 8.000 mét trên Trái đất trong vòng bảy tháng.
Người ta nói điều đó là bất khả thi. Anh liền đặt tên cho hành trình là “Project Possible” (Dự án khả thi).
Ngày 23/4/2019, Nims bắt đầu cuộc chinh phục bằng đỉnh Annapurna I.
Ngày 29/10 cùng năm, anh đứng trên đỉnh Shishapangma, hoàn tất 14 “đỉnh tám nghìn” chỉ trong 189 ngày, tức sáu tháng sáu ngày.
Trước đó, kỷ lục nhanh nhất thuộc về nhà leo núi Hàn Quốc Kim Chang-ho với thời gian bảy năm 310 ngày. Purja đã rút ngắn một hành trình từng được tính bằng năm xuống còn chưa đầy bảy tháng.
Theo Tổ chức Kỷ lục thế giới Guiness, trong “Project Possible”, Purja còn lập hàng loạt cột mốc kỷ lục như chinh phục năm đỉnh núi cao nhất thế giới trong 70 ngày; vượt qua Everest, Lhotse và Makalu trong hai ngày 30 phút; leo sáu đỉnh trên 8.000 mét trong một mùa xuân và năm đỉnh trong một mùa hè.
Thành tích năm 2019 được xác lập với sự hỗ trợ của bình ôxy và được công nhận theo tiêu chí đỉnh núi vào thời điểm đó.
Sau này, khi Tổ chức Guinness áp dụng chặt chẽ tiêu chuẩn “đỉnh địa lý thực”, thời gian chính thức được tính lại sau khi Purja trở lại Dhaulagiri và Manaslu vào năm 2021.
Chi tiết ấy không làm lu mờ “Project Possible”, bởi ý nghĩa lớn nhất của hành trình không chỉ nằm ở con số. Nó đã làm thay đổi cách thế giới hình dung về năng lực tổ chức, sức mạnh và vai trò của các nhà leo núi Nepal.
Nims luôn nhấn mạnh rằng những kỷ lục ấy không phải thành quả của một người đơn độc. Bên cạnh anh là Mingma David Sherpa, Geljen Sherpa, Lakpa Dendi và nhiều nhà leo núi Nepal khác.
Trong một lĩnh vực mà những người phương Tây thường được gọi tên còn các hướng dẫn viên bản địa đứng trong bóng tối, Purja muốn đưa những người Sherpa chuyên hỗ trợ những vận động viên leo núi và cộng đồng leo núi Nepal ra phía trước lịch sử.
Bộ phim tài liệu “14 Peaks: Nothing Is Impossible”, phát hành trên Netflix năm 2021, đã đưa hành trình ấy đến với hàng triệu khán giả. Nims không còn chỉ là một vận động viên leo núi mà anh còn trở thành biểu tượng của một ý chí luôn tìm cách chuyển chữ “không thể” thành “có thể”.
4. Mùa đông trên đỉnh K2
Nếu “Project Possible “là cuộc chạy đua ngoạn mục với thời gian, thì đỉnh núi K2 mùa đông lại là thử thách của sức chịu đựng và tinh thần đồng đội.
K2, cao 8.611 mét, là đỉnh núi cao thứ hai thế giới nhưng được nhiều nhà leo núi xem là hiểm trở hơn Everest.
Trước năm 2021, đây là đỉnh núi trên 8.000 mét cuối cùng chưa từng có người chinh phục thành công vào mùa đông. Gió trên đỉnh có thể đạt tốc độ của một cơn bão, nhiệt độ tụt xuống dưới âm 60 độ C, còn áp suất thấp khiến cơ thể thiếu ôxy trầm trọng.
Ngày 16/1/2021, Purja cùng chín nhà leo núi Nepal đã làm nên lịch sử. Cách đỉnh K2 khoảng mười mét, họ dừng lại chờ nhau, rồi cùng bước những bước cuối cùng trong tiếng hát quốc ca Nepal. Không một ai đi trước để giành vinh quang riêng. Mười con người cùng đặt chân lên đỉnh, mang theo niềm tự hào của cả một dân tộc. Purja thực hiện lần leo ấy không sử dụng ôxy bổ sung.
Hãng thông tấn Reuters đánh giá đây là cuộc chinh phục mùa đông đầu tiên trong lịch sử K2, thành công nhờ tinh thần đoàn kết của các nhà leo núi Nepal.
Tháng 10/2024, Nims tiếp tục hoàn tất hành trình chinh phục đủ 14 đỉnh trên 8.000 mét mà không sử dụng ôxy bổ sung trong hai năm 150 ngày.
Tổ chức Guinness ghi nhận anh là người đầu tiên hoàn thành hệ thống 14 đỉnh tám nghìn hai lần, một lần có và một lần không có ôxy hỗ trợ.
Đến tháng 9/2025, anh đã có 49 lần đặt chân lên “đỉnh địa lý thực” của các ngọn núi trên 8.000 mét, trong đó 25 lần không sử dụng ôxy bổ sung. Tổ chức Guiness ghi nhận đây là số lần chinh phục các đỉnh tám nghìn nhiều nhất vào thời điểm ấy.
Nirmal Purja nắm giữ nhiều kỷ lục leo núi, nhưng ba kỳ tích lớn nhất trong sự nghiệp của anh là:
- Chinh phục 14 đỉnh cáo trên 8000 mét trong 189 ngày năm 2019;
- Cuộc chinh phục K2 mùa đông đầu tiên năm 2021;
- Và hoàn thành đủ 14 đỉnh không dùng bình ôxy trong hai năm 150 ngày vào năm 2024.
Những thành tích ấy không chỉ cho thấy sức bền thể chất, mà còn thể hiện năng lực tổ chức, chiến thuật di chuyển và khả năng hoạt động đặc biệt trong vùng tử thần trên 8.000 mét.
Nhưng sẽ thiếu sót nếu chỉ nói về Nims bằng những con số. Trong “Project Possible”, anh từng quay trở lại vùng nguy hiểm trên Annapurna để tham gia cứu nhà leo núi người Malaysia Wui Kin Chin, người đã mắc kẹt khoảng 40 giờ không có thức ăn, nước uống và ôxy.
Chưa đầy một tháng sau, trên Kangchenjunga, Nirmal Purja và đồng đội lại trao ôxy của mình cho những nhà leo núi đang gặp nạn ở độ cao hơn 8.000 mét. Ở nơi mỗi bình ôxy có thể quyết định sự sống của chính mình, hành động chia sẻ ấy nói nhiều hơn mọi kỷ lục. Với Nims, một nhà leo núi chân chính không thể bước qua người đang gặp nạn chỉ để tiếp tục hành trình về phía đỉnh.
Nims yêu núi không phải vì không biết sợ. Trái lại, anh hiểu rất rõ sự mong manh của con người trước tuyết lở, bão gió, vực sâu và tình trạng thiếu ôxy. Kinh nghiệm đặc nhiệm càng khiến anh ý thức rằng trên núi cao, một sai sót nhỏ có thể được trả giá bằng chính mạng sống. Nhưng chính nơi ấy, anh cảm nhận đời sống mạnh mẽ nhất.
Nirmal Purja từng nói rằng khi ở trên núi, con người sẽ nhận ra mình thực sự là ai; anh leo núi để được sống trọn vẹn từng khoảnh khắc. Đó không đơn thuần là sự nghiện cảm giác nguy hiểm. Đó là nhu cầu được chạm đến đường biên của bản thân, để biết giới hạn ấy có thật hay chỉ là bức tường do nỗi sợ hãi tự thân dựng lên.
Những ngọn núi đối với Nirmal Purja không phải kẻ thù cần đánh bại. Anh có thể dùng ngôn ngữ của người chinh phục, có thể đặt ra những kỷ lục tưởng như thách thức thiên nhiên, nhưng sâu xa hơn vẫn là thái độ kính sợ.
Trước chuyến leo Broad Peak cuối cùng, anh viết một lời gần như cầu nguyện: “Broad Peak, tôi không cầu gì ngoài một lối đi an toàn lên cao và trở về.” Anh cũng nhấn mạnh rằng mình không bao giờ xem thường bất cứ ngọn núi nào. Tờ báo The Guardian đã dẫn lại những lời cuối cùng đầy ám ảnh ấy.
5. Ở lại mãi mãi với miền tuyết trắng
Ngày 30/7/2026, chỉ năm ngày sau sinh nhật lần thứ 43, Nirmal Purja dẫn đầu một đoàn leo núi quốc tế trên Broad Peak thuộc dãy núi Karakoram, Pakistan. Broad Peak cao khoảng 8.051 mét, là ngọn núi cao thứ 12 thế giới.
Khi đoàn đang di chuyển giữa trại 2 và trại 3, ở độ cao khoảng 6.600 mét, một trận lở tuyết dữ dội bất ngờ ập xuống. Tín hiệu định vị cho thấy các nhà leo núi bị cuốn đi rất nhanh. Thời tiết xấu và địa hình hiểm trở khiến hoạt động tìm kiếm, cứu hộ gặp nhiều trở ngại.
Ngày 1/8/2026, Elite Exped, công ty do Nirmal Purja đồng sáng lập, xác nhận anh cùng chín thành viên khác trong đoàn đã thiệt mạng. Các nạn nhân đến từ Nepal, Pakistan, Mỹ, Oman và Trung Quốc.
Cái chết của cả đoàn là một mất mát chung của cộng đồng leo núi quốc tế, chứ không chỉ là câu chuyện riêng về sự ra đi của một ngôi sao. Các hãng thông tấn Reuter và AP đều xác nhận mười nhà leo núi đã không sống sót sau thảm họa.
Không có cái chết nào là đẹp đối với người vợ mất chồng, đứa con mất cha, người mẹ mất con hay những gia đình vĩnh viễn chờ một bước chân trở về.
Tuyết trắng trong văn chương có thể tinh khôi, nhưng tuyết trắng ngoài đời lạnh lẽo và tàn nhẫn. Núi cao có thể tráng lệ, nhưng không vì thế mà bớt đi sức mạnh hủy diệt. Tuy vậy, sự ra đi của Nirmal Purja vẫn mang một ý nghĩa đặc biệt, anh đã khép lại cuộc đời giữa không gian mình yêu nhất, trong tư thế của một người vẫn đang đi lên, vẫn theo đuổi một thử thách mới chứ không sống yên ổn trong hào quang quá khứ.
Nirmal Purja không chết vì tuyệt vọng. Anh chết trong một hành trình được lựa chọn bằng tất cả đam mê và ý thức. Anh biết núi có thể lấy đi mạng sống, nhưng vẫn đến với núi bằng sự tôn trọng, bằng khát vọng trở về và bằng niềm tin rằng những giới hạn của con người luôn có thể được mở rộng thêm một chút.
Nirmal Purja từng muốn chứng minh rằng không có điều gì là không thể. Nhưng ngọn núi cuối cùng đã nhắc lại chân lý cổ xưa hơn mọi kỷ lục: thiên nhiên không bao giờ hoàn toàn thuộc về con người. Chúng ta có thể bước lên đỉnh núi, nhưng không sở hữu được núi. Chúng ta có thể chiến thắng giới hạn của bản thân, nhưng không thể buộc gió ngừng thổi hay giữ những tầng tuyết nằm yên.
Giờ đây, giữa những triền trắng mênh mông của núi Broad Peak, bước chân Nims Dai đã dừng lại. Nhưng câu chuyện của anh sẽ còn tiếp tục trong những người đang đứng dưới chân ngọn núi của riêng mình.
Có những người rời khỏi thế gian bằng cách tan vào điều họ yêu nhất. Nirmal Purja đã trở về với tuyết, với gió và với những đỉnh cao. Anh không còn đi lên nữa, nhưng anh vẫn mãi ở trên đỉnh núi.
Nirmal “Nims Dai” Purja, nhà leo núi người gốc Nepal từng khiến thế giới kinh ngạc khi chinh phục 14 đỉnh núi cao hơn 8.000 mét chỉ trong 189 ngày, đã thiệt mạng trong một trận lở tuyết trên đỉnh núi Broad Peak thuộc Pakistan, ở tuổi 43.
Người từng đi qua “vùng tử địa” nhiều lần, từng chiến thắng những giới hạn tưởng như bất khả vượt qua của cơ thể và ý chí, cuối cùng đã khép lại cuộc đời giữa chính miền tuyết trắng mà anh ấy yêu say đắm.
1. Lịch sử những chiến binh Gurkha
Nirmal Purja, với tên gọi thân mật là Nims Dai, sinh ngày 25/7/1983 tại làng Dana, huyện Myagdi, miền tây Nepal, không xa dãy núi Dhaulagiri. Anh thuộc cộng đồng dân tộc Magar, là một trong những tộc người có truyền thống lâu đời phục vụ trong lực lượng Gurkha nổi tiếng. Khi Nirmal lên bốn tuổi, gia đình chuyển xuống vùng Chitwan sinh sống.
Tuổi thơ của anh không có những tiện nghi của một đứa trẻ thành thị. Gia đình đông con và khá nghèo, có những ngày cậu bé Nirmal thậm chí không có một đôi dép để đi.
Cha và ba người anh của ông đều gắn bó với quân ngũ. Những người anh đi lính Gurkha đã góp tiền để em trai được học trong một trường nội trú dạy bằng tiếng Anh.
Từ rất sớm, trong Nirmal đã hình thành sự kết hợp giữa tính kỷ luật của người lính, sức chịu đựng của một đứa trẻ miền núi và khát vọng thoát ra khỏi giới hạn của hoàn cảnh. Năm 2003, Purja gia nhập Lữ đoàn Gurkha của quân đội Anh, tiếp bước truyền thống gia đình.
Gurkha là tên gọi những quân nhân người Nepal được tuyển vào phục vụ trong quân đội Anh, quân đội Ấn Độ và một số lực lượng khác. Đây không phải tên của một dân tộc riêng biệt, mà là một danh xưng quân sự có nguồn gốc lịch sử.
Tên gọi Gurkha bắt nguồn từ vùng Gorkha ở Nepal. Trong cuộc chiến Anh – Nepal năm 1814–1816, quân đội Công ty Đông Ấn Anh đặc biệt ấn tượng trước lòng dũng cảm, sức chịu đựng và khả năng chiến đấu trên địa hình hiểm trở của binh lính Nepal.
Sau khi chiến tranh kết thúc, người Anh bắt đầu tuyển những binh sĩ Nepal vào quân đội của mình. Từ đó, Gurkha trở thành một lực lượng nổi tiếng thế giới. Các binh sĩ Gurkha được tuyển từ nhiều cộng đồng dân tộc khác nhau của Nepal như Magar, Gurung, Rai, Limbu, Tamang, Khas hoặc Chhetri.
Lính Gurkha nổi tiếng bởi thể lực và sức chịu đựng đặc biệt tốt, nhất là trên địa hình núi cao; kỷ luật nghiêm ngặt, lòng trung thành và tinh thần đồng đội; khả năng tác chiến trong những điều kiện khắc nghiệt. Quá trình tuyển chọn vào lực lượng Gurkha rất khó, với hàng nghìn thanh niên Nepal cạnh tranh cho số vị trí hạn chế. Vũ khí biểu tượng của họ là kukri, một loại dao cong truyền thống của Nepal.
Lực lượng Gurkha đã tham chiến trong hai cuộc chiến tranh thế giới, chiến tranh Falklands, Iraq, Afghanistan và nhiều chiến dịch khác.
Riêng trong chiến tranh thế giới thứ nhất, khoảng 100.000 lính Gurkha tham chiến; trong chiến tranh thế giới thứ hai, con số này vượt 110.000 người. Họ đã nhận được nhiều huân chương cao quý, trong đó có Victoria Cross, huân chương quân sự cao nhất của Anh.
Ngày nay, quân đội Anh có Brigade of Gurkhas tức là Lữ đoàn Gurkha, gồm các lực lượng bộ binh, công binh, thông tin, hậu cần và pháo binh. Khoảng 4.000 quân nhân Gurkha đang phục vụ trong quân đội Anh. Họ đều được tuyển trực tiếp tại Nepal.
2. Đứa con của miền núi Nepal
Nirmal Purja gia nhập Lữ đoàn Gurkha năm 2003. Năm 2009, anh vượt qua quá trình tuyển chọn để vào Special Boat Service (SBS), lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ của Hải quân Hoàng gia Anh. Anh được xem là người Gurkha đầu tiên đạt được thành tích này.
Chính quá trình phục vụ trong lực lượng Gurkha và SBS đã rèn luyện cho Nirmal Purja sức bền, khả năng sinh tồn, tinh thần kỷ luật và năng lực tổ chức các chiến dịch trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Những phẩm chất ấy sau này trở thành nền tảng quan trọng cho các kỳ tích leo núi của anh.
Trong 16 năm quân ngũ, trong đó có khoảng một thập niên phục vụ lực lượng đặc biệt, Nirmal Purja được huấn luyện về tác chiến trong thời tiết lạnh, sinh tồn, chịu đựng áp lực và ra quyết định ở những tình huống sinh tử. Đó chính là hành trang giúp anh bước vào thế giới leo núi chuyên nghiệp sau này.
Khi còn phục vụ trong quân đội, anh từng theo học một khóa tại Trường Kinh doanh của Đại học Loughborough và nhận bằng Sau đại học về Quản lý an ninh.
Năm 2023 anh được Đại học Loughborough trao tặng bằng tiến sĩ danh dự với đánh giá rằng đây là một sự nghiệp quân sự đặc biệt, mở đường cho những thành tựu vượt xa giới hạn thông thường của thể thao.
Cũng chính trong thời gian phục vụ quân đội, Nims bắt đầu nảy sinh niềm say mê với bộ môn leo núi. Tháng 12 năm 2012, trong một kỳ nghỉ phép, anh thực hiện chuyến đi bộ đường dài đến Everest Base Camp (Trại nền Everest). Sau đó, anh tranh thủ leo núi bất cứ khi nào công việc quân ngũ cho phép.
Năm 2018, Nirmal Purja rời quân ngũ, chấp nhận từ bỏ khoản lương hưu đáng kể để dành trọn đời mình cho núi. Cũng trong năm ấy, anh được Nữ hoàng Elizabeth II trao tước hiệu Member of the Most Excellent Order of the British Empire (MBE), thường được dịch là Thành viên Huân chương Đế quốc Anh hoặc ngắn gọn hơn là Thành viên Đế quốc Anh vì những đóng góp nổi bật cho hoạt động leo núi ở độ cao lớn.
3. Khi núi gọi tên người
Nims đến với leo núi chuyên nghiệp khá muộn. Năm 2012, khi gần 30 tuổi và chưa có nhiều kinh nghiệm, anh chinh phục Lobuche East, đỉnh núi cao 6.119 mét ở Nepal. Chuyến đi ấy giống như một sự khai mở. Trước mắt anh không chỉ có một đỉnh núi, mà là một thế giới khác, nơi con người sống sát với giới hạn của sự sống, nơi mọi ảo tưởng về sức mạnh đều bị gió, tuyết và độ cao lột bỏ.
Một năm sau, Nims tự hào dẫn đầu đoàn thám hiểm gồm 13 quân nhân Gurkha chinh phục Everest để kỷ niệm 200 năm lực lượng Gurkha phục vụ trong Quân đội Anh.
Chẳng bao lâu sau đó, Nims xác lập kỷ lục thế giới đầu tiên khi chinh phục Everest và hai đỉnh núi lân cận là Lhotse và Makalu trong vòng năm ngày. Chỉ trong vòng vài năm, người lính đặc nhiệm ấy đã trở thành một trong những nhà leo núi tốc độ đáng chú ý nhất thế giới.
Nhưng những đỉnh núi riêng lẻ không đủ làm anh thỏa mãn. Nims muốn thực hiện một kỳ tích mà vào thời điểm ấy phần lớn giới leo núi cho rằng gần như điên rồ, đó là chinh phục toàn bộ 14 đỉnh núi cao hơn 8.000 mét trên Trái đất trong vòng bảy tháng.
Người ta nói điều đó là bất khả thi. Anh liền đặt tên cho hành trình là “Project Possible” (Dự án khả thi).
Ngày 23/4/2019, Nims bắt đầu cuộc chinh phục bằng đỉnh Annapurna I.
Ngày 29/10 cùng năm, anh đứng trên đỉnh Shishapangma, hoàn tất 14 “đỉnh tám nghìn” chỉ trong 189 ngày, tức sáu tháng sáu ngày.
Trước đó, kỷ lục nhanh nhất thuộc về nhà leo núi Hàn Quốc Kim Chang-ho với thời gian bảy năm 310 ngày. Purja đã rút ngắn một hành trình từng được tính bằng năm xuống còn chưa đầy bảy tháng.
Theo Tổ chức Kỷ lục thế giới Guiness, trong “Project Possible”, Purja còn lập hàng loạt cột mốc kỷ lục như chinh phục năm đỉnh núi cao nhất thế giới trong 70 ngày; vượt qua Everest, Lhotse và Makalu trong hai ngày 30 phút; leo sáu đỉnh trên 8.000 mét trong một mùa xuân và năm đỉnh trong một mùa hè.
Thành tích năm 2019 được xác lập với sự hỗ trợ của bình ôxy và được công nhận theo tiêu chí đỉnh núi vào thời điểm đó.
Sau này, khi Tổ chức Guinness áp dụng chặt chẽ tiêu chuẩn “đỉnh địa lý thực”, thời gian chính thức được tính lại sau khi Purja trở lại Dhaulagiri và Manaslu vào năm 2021.
Chi tiết ấy không làm lu mờ “Project Possible”, bởi ý nghĩa lớn nhất của hành trình không chỉ nằm ở con số. Nó đã làm thay đổi cách thế giới hình dung về năng lực tổ chức, sức mạnh và vai trò của các nhà leo núi Nepal.
Nims luôn nhấn mạnh rằng những kỷ lục ấy không phải thành quả của một người đơn độc. Bên cạnh anh là Mingma David Sherpa, Geljen Sherpa, Lakpa Dendi và nhiều nhà leo núi Nepal khác.
Trong một lĩnh vực mà những người phương Tây thường được gọi tên còn các hướng dẫn viên bản địa đứng trong bóng tối, Purja muốn đưa những người Sherpa chuyên hỗ trợ những vận động viên leo núi và cộng đồng leo núi Nepal ra phía trước lịch sử.
Bộ phim tài liệu “14 Peaks: Nothing Is Impossible”, phát hành trên Netflix năm 2021, đã đưa hành trình ấy đến với hàng triệu khán giả. Nims không còn chỉ là một vận động viên leo núi mà anh còn trở thành biểu tượng của một ý chí luôn tìm cách chuyển chữ “không thể” thành “có thể”.
4. Mùa đông trên đỉnh K2
Nếu “Project Possible “là cuộc chạy đua ngoạn mục với thời gian, thì đỉnh núi K2 mùa đông lại là thử thách của sức chịu đựng và tinh thần đồng đội.
K2, cao 8.611 mét, là đỉnh núi cao thứ hai thế giới nhưng được nhiều nhà leo núi xem là hiểm trở hơn Everest.
Trước năm 2021, đây là đỉnh núi trên 8.000 mét cuối cùng chưa từng có người chinh phục thành công vào mùa đông. Gió trên đỉnh có thể đạt tốc độ của một cơn bão, nhiệt độ tụt xuống dưới âm 60 độ C, còn áp suất thấp khiến cơ thể thiếu ôxy trầm trọng.
Ngày 16/1/2021, Purja cùng chín nhà leo núi Nepal đã làm nên lịch sử. Cách đỉnh K2 khoảng mười mét, họ dừng lại chờ nhau, rồi cùng bước những bước cuối cùng trong tiếng hát quốc ca Nepal. Không một ai đi trước để giành vinh quang riêng. Mười con người cùng đặt chân lên đỉnh, mang theo niềm tự hào của cả một dân tộc. Purja thực hiện lần leo ấy không sử dụng ôxy bổ sung.
Hãng thông tấn Reuters đánh giá đây là cuộc chinh phục mùa đông đầu tiên trong lịch sử K2, thành công nhờ tinh thần đoàn kết của các nhà leo núi Nepal.
Tháng 10/2024, Nims tiếp tục hoàn tất hành trình chinh phục đủ 14 đỉnh trên 8.000 mét mà không sử dụng ôxy bổ sung trong hai năm 150 ngày.
Tổ chức Guinness ghi nhận anh là người đầu tiên hoàn thành hệ thống 14 đỉnh tám nghìn hai lần, một lần có và một lần không có ôxy hỗ trợ.
Đến tháng 9/2025, anh đã có 49 lần đặt chân lên “đỉnh địa lý thực” của các ngọn núi trên 8.000 mét, trong đó 25 lần không sử dụng ôxy bổ sung. Tổ chức Guiness ghi nhận đây là số lần chinh phục các đỉnh tám nghìn nhiều nhất vào thời điểm ấy.
Nirmal Purja nắm giữ nhiều kỷ lục leo núi, nhưng ba kỳ tích lớn nhất trong sự nghiệp của anh là:
- Chinh phục 14 đỉnh cáo trên 8000 mét trong 189 ngày năm 2019;
- Cuộc chinh phục K2 mùa đông đầu tiên năm 2021;
- Và hoàn thành đủ 14 đỉnh không dùng bình ôxy trong hai năm 150 ngày vào năm 2024.
Những thành tích ấy không chỉ cho thấy sức bền thể chất, mà còn thể hiện năng lực tổ chức, chiến thuật di chuyển và khả năng hoạt động đặc biệt trong vùng tử thần trên 8.000 mét.
Nhưng sẽ thiếu sót nếu chỉ nói về Nims bằng những con số. Trong “Project Possible”, anh từng quay trở lại vùng nguy hiểm trên Annapurna để tham gia cứu nhà leo núi người Malaysia Wui Kin Chin, người đã mắc kẹt khoảng 40 giờ không có thức ăn, nước uống và ôxy.
Chưa đầy một tháng sau, trên Kangchenjunga, Nirmal Purja và đồng đội lại trao ôxy của mình cho những nhà leo núi đang gặp nạn ở độ cao hơn 8.000 mét. Ở nơi mỗi bình ôxy có thể quyết định sự sống của chính mình, hành động chia sẻ ấy nói nhiều hơn mọi kỷ lục. Với Nims, một nhà leo núi chân chính không thể bước qua người đang gặp nạn chỉ để tiếp tục hành trình về phía đỉnh.
Nims yêu núi không phải vì không biết sợ. Trái lại, anh hiểu rất rõ sự mong manh của con người trước tuyết lở, bão gió, vực sâu và tình trạng thiếu ôxy. Kinh nghiệm đặc nhiệm càng khiến anh ý thức rằng trên núi cao, một sai sót nhỏ có thể được trả giá bằng chính mạng sống. Nhưng chính nơi ấy, anh cảm nhận đời sống mạnh mẽ nhất.
Nirmal Purja từng nói rằng khi ở trên núi, con người sẽ nhận ra mình thực sự là ai; anh leo núi để được sống trọn vẹn từng khoảnh khắc. Đó không đơn thuần là sự nghiện cảm giác nguy hiểm. Đó là nhu cầu được chạm đến đường biên của bản thân, để biết giới hạn ấy có thật hay chỉ là bức tường do nỗi sợ hãi tự thân dựng lên.
Những ngọn núi đối với Nirmal Purja không phải kẻ thù cần đánh bại. Anh có thể dùng ngôn ngữ của người chinh phục, có thể đặt ra những kỷ lục tưởng như thách thức thiên nhiên, nhưng sâu xa hơn vẫn là thái độ kính sợ.
Trước chuyến leo Broad Peak cuối cùng, anh viết một lời gần như cầu nguyện: “Broad Peak, tôi không cầu gì ngoài một lối đi an toàn lên cao và trở về.” Anh cũng nhấn mạnh rằng mình không bao giờ xem thường bất cứ ngọn núi nào. Tờ báo The Guardian đã dẫn lại những lời cuối cùng đầy ám ảnh ấy.
5. Ở lại mãi mãi với miền tuyết trắng
Ngày 30/7/2026, chỉ năm ngày sau sinh nhật lần thứ 43, Nirmal Purja dẫn đầu một đoàn leo núi quốc tế trên Broad Peak thuộc dãy núi Karakoram, Pakistan. Broad Peak cao khoảng 8.051 mét, là ngọn núi cao thứ 12 thế giới.
Khi đoàn đang di chuyển giữa trại 2 và trại 3, ở độ cao khoảng 6.600 mét, một trận lở tuyết dữ dội bất ngờ ập xuống. Tín hiệu định vị cho thấy các nhà leo núi bị cuốn đi rất nhanh. Thời tiết xấu và địa hình hiểm trở khiến hoạt động tìm kiếm, cứu hộ gặp nhiều trở ngại.
Ngày 1/8/2026, Elite Exped, công ty do Nirmal Purja đồng sáng lập, xác nhận anh cùng chín thành viên khác trong đoàn đã thiệt mạng. Các nạn nhân đến từ Nepal, Pakistan, Mỹ, Oman và Trung Quốc.
Cái chết của cả đoàn là một mất mát chung của cộng đồng leo núi quốc tế, chứ không chỉ là câu chuyện riêng về sự ra đi của một ngôi sao. Các hãng thông tấn Reuter và AP đều xác nhận mười nhà leo núi đã không sống sót sau thảm họa.
Không có cái chết nào là đẹp đối với người vợ mất chồng, đứa con mất cha, người mẹ mất con hay những gia đình vĩnh viễn chờ một bước chân trở về.
Tuyết trắng trong văn chương có thể tinh khôi, nhưng tuyết trắng ngoài đời lạnh lẽo và tàn nhẫn. Núi cao có thể tráng lệ, nhưng không vì thế mà bớt đi sức mạnh hủy diệt. Tuy vậy, sự ra đi của Nirmal Purja vẫn mang một ý nghĩa đặc biệt, anh đã khép lại cuộc đời giữa không gian mình yêu nhất, trong tư thế của một người vẫn đang đi lên, vẫn theo đuổi một thử thách mới chứ không sống yên ổn trong hào quang quá khứ.
Nirmal Purja không chết vì tuyệt vọng. Anh chết trong một hành trình được lựa chọn bằng tất cả đam mê và ý thức. Anh biết núi có thể lấy đi mạng sống, nhưng vẫn đến với núi bằng sự tôn trọng, bằng khát vọng trở về và bằng niềm tin rằng những giới hạn của con người luôn có thể được mở rộng thêm một chút.
Nirmal Purja từng muốn chứng minh rằng không có điều gì là không thể. Nhưng ngọn núi cuối cùng đã nhắc lại chân lý cổ xưa hơn mọi kỷ lục: thiên nhiên không bao giờ hoàn toàn thuộc về con người. Chúng ta có thể bước lên đỉnh núi, nhưng không sở hữu được núi. Chúng ta có thể chiến thắng giới hạn của bản thân, nhưng không thể buộc gió ngừng thổi hay giữ những tầng tuyết nằm yên.
Giờ đây, giữa những triền trắng mênh mông của núi Broad Peak, bước chân Nims Dai đã dừng lại. Nhưng câu chuyện của anh sẽ còn tiếp tục trong những người đang đứng dưới chân ngọn núi của riêng mình.
Có những người rời khỏi thế gian bằng cách tan vào điều họ yêu nhất. Nirmal Purja đã trở về với tuyết, với gió và với những đỉnh cao. Anh không còn đi lên nữa, nhưng anh vẫn mãi ở trên đỉnh núi.
