TẠI SAO CÓ NHIỀU NGƯỜI DA TRẮNG SỐNG Ở NAM PHI HƠN CÁC NƯỚC CHÂU PHI KHÁC ?
Năm 1652, khi con tàu Hà Lan cập bến Mũi Hảo Vọng, không có "Nam Phi" thống nhất vào thời điểm đó. Chỉ có hàng chục bộ tộc với ngôn ngữ, văn hóa riêng biệt, mỗi nơi có một thủ lĩnh và lãnh thổ riêng.
Người Hà Lan ban đầu chỉ muốn... trồng rau. Đúng vậy, một trạm tiếp tế nhỏ để trồng rau củ cho tàu buôn đi qua. Nhưng rồi họ nhận ra: khí hậu ở đây dễ sống hơn nhiều so với phần lớn châu Phi khác!
Vùng Cape có khí hậu Địa Trung Hải - mát mẻ, khô ráo, không có sốt rét kinh khủng như Tây Phi hay Trung Phi, không có ruồi ngủ hay các dịch bệnh nhiệt đới. Johannesburg về sau nằm ở độ cao 1,700m nên mát quanh năm. Đối với người châu Âu, đây là vùng đất hiếm hoi ở châu Phi có thể định cư lâu dài mà không lo chết vì bệnh tật.
Năm này qua năm khác, ngày càng nhiều người Hà Lan kéo đến. Họ không về. Họ lập trang trại, sinh con đẻ cái, và dần dần hình thành nên một cộng đồng định cư riêng biệt - Afrikaner hay Boer (nghĩa là "nông dân"). Họ không đồng hóa với người bản địa, mà xây dựng xã hội riêng với ngôn ngữ, văn hóa và bản sắc riêng.
Thế kỷ 19, tin đồn về vàng và kim cương ở Nam Phi lan rộng khắp châu Âu. Người Anh quyết định không thể bỏ lỡ cơ hội này. Họ đánh chiếm vùng đất, cuối cùng vào năm 1910, tất cả các vùng lãnh thổ được hợp nhất thành Liên bang Nam Phi (Union of South Africa) - một thuộc địa tự trị trong Đế quốc Anh.
Tại sao họ không về Châu Âu như chỗ khác?
Đây là câu hỏi then chốt giải thích sự khác biệt của Nam Phi. Ở Kenya, Zimbabwe, hay Algeria - khi các nước này giành được độc lập, hầu hết người da trắng đóng vali trở về châu Âu trong vòng vài năm. Nhưng ở Nam Phi thì hoàn toàn khác. Phần lớn họ ở lại. Tại sao vậy?
Khí hậu cực kỳ dễ sống: Cape Town có khí hậu Địa Trung Hải, y chang Nam Pháp hay California. Johannesburg ở độ cao 1,700m nên mát quanh năm. Không có bệnh sốt rét, không có ruồi ngủ, không có nóng ẩm nhiệt đới. Người châu Âu sống ở đây thoải mái và khỏe mạnh.
Vị trí "tiền tỷ": Mũi Hảo Vọng là điểm dừng chân quan trọng giữa châu Âu và châu Á trước khi có kênh đào Suez. Mọi con tàu đều phải ghé. Kiểm soát Nam Phi đồng nghĩa với kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược giữa hai châu lục.
Kho báu dưới lòng đất: Cuối thế kỷ 19, người ta phát hiện mỏ vàng lớn nhất thế giới ở Witwatersrand (nay là Johannesburg). Tiếp đó là kim cương ở Kimberley, rồi bạch kim, than, sắt và vô số khoáng sản quý khác. Nam Phi hiện chiếm khoảng 70-75% trữ lượng bạch kim thế giới - một kim loại quý hiếm không thể thiếu trong công nghiệp ô tô và điện tử hiện đại. Những phát hiện này như nam châm thu hút hàng loạt nhà đầu tư và di dân châu Âu đổ về, biến Nam Phi thành điểm đến đầy hứa hẹn cho những ai muốn làm giàu nhanh chóng.
Họ không "đi làm" mà "lập nghiệp": Đây là điểm khác biệt lớn nhất. Người Pháp ở Algeria hay người Anh ở Kenya luôn coi châu Âu là "nhà". Nhưng người Afrikaner thì khác. Họ xây dựng một xã hội định cư riêng biệt. Họ xây trường học dạy tiếng Afrikaans (không phải tiếng Hà Lan). Họ xây nhà thờ, nghĩa trang, bảo tàng. Họ viết sách, sáng tác nhạc về "đất Phi của ta". Họ có cả thần thoại dân tộc riêng về "Great Trek" - cuộc di cư vĩ đại vào nội địa.
Thế hệ thứ 3, thứ 4 sinh ra ở Nam Phi không biết một chữ tiếng Hà Lan. Họ là người định cư da trắng châu Phi, chứ không phải người châu Âu tạm trú.
Apartheid: Khi thiểu số cầm quyền tuyệt đối
Năm 1948 đánh dấu một bước ngoặt đen tối trong lịch sử Nam Phi. Đảng Quốc gia (do người Afrikaner lãnh đạo) thắng cử và công bố chính thức hóa chế độ apartheid - một từ trong tiếng Afrikaans phát âm gần giống "a-pác-thai" có nghĩa là "tách biệt".
Mỗi người sinh ra được cấp giấy theo màu da gồm bốn loại: Trắng, Đen, Màu (lai), hoặc Ấn Độ. Người da đen bị đẩy vào các "Bantustan" - những vùng đất nghèo khó. Ở Johannesburg, họ phải sống ở Soweto - khu ổ chuột khổng lồ cách trung tâm 20km và bị cấm vào thành phố sau 9 giờ tối trừ khi có giấy phép.
Trường học dành cho người da đen được cấp ngân sách rất thấp và chương trình hạn chế. Thủ tướng Hendrik Verwoerd từng có phát biểu nổi tiếng (được cho là) ủng hộ giáo dục "phù hợp với địa vị" của người da đen.
Cưới người khác màu da sẽ bị phạt tù từ 5-7 năm. Thậm chí hẹn hò cũng bất hợp pháp. Bãi biển, xe buýt, toilet công cộng, ghế công viên đều có bảng "Whites Only" hoặc "Non-Whites".
Nelson Mandela và tổ chức Đại hội Dân tộc Phi (ANC) đấu tranh không mệt mỏi suốt nhiều thập kỷ. Áp lực quốc tế cũng ngày càng tăng cao. Thế giới tẩy chay Nam Phi với cấm vận kinh tế toàn diện, cấm các đội tuyển thể thao Nam Phi thi đấu quốc tế, và cô lập hoàn toàn về mặt ngoại giao.
Cuối cùng vào năm 1994, lần đầu tiên trong lịch sử, một cuộc bầu cử mà tất cả công dân Nam Phi bất kể màu da đều được tham gia đã diễn ra. Mandela thắng áp đảo và trở thành tổng thống. Chế độ apartheid chính thức kết thúc sau gần nửa thế kỷ tồn tại.
Ngày nay : Sự tách biệt kinh tế vẫn còn.
Đây là phần phức tạp và đầy nghịch lý nhất trong câu chuyện Nam Phi hiện đại.
Ba mươi năm sau khi apartheid kết thúc, người da đen đã nắm toàn bộ chính quyền từ trung ương đến địa phương. Tổng thống, quốc hội, chính phủ đều do người da đen kiểm soát. Nhưng bất bình đẳng kinh tế vẫn rất lớn, dù đã có những thay đổi đáng kể so với thời kỳ apartheid.
Cộng đồng da trắng (khoảng 7-8% dân số) vẫn kiểm soát tỷ trọng lớn trong nền kinh tế. Họ sở hữu khoảng 70-72% đất nông nghiệp (giảm từ 85% những năm 1990), phần lớn ngân hàng lớn như Standard Bank, FirstRand, Nedbank, cùng các tập đoàn khai khoáng như Anglo American và De Beers. Hệ thống trường tư, bệnh viện tư cao cấp cũng nằm trong tay họ. Các vị trí kỹ sư, bác sĩ, kế toán, luật sư hàng đầu phần lớn vẫn do người da trắng đảm nhận.
Thu nhập trung bình hộ gia đình (ước tính) cho thấy khoảng cách khổng lồ: da trắng khoảng $40,000/năm, trong khi da đen chỉ khoảng $5,000/năm - chênh lệch gấp 8 lần.
Chính sách BEE (Black Economic Empowerment) đã tạo ra một tầng lớp trung lưu da đen đáng kể, chiếm khoảng 20-25% thu nhập quốc gia. Nhiều doanh nhân, chính trị gia da đen trở nên giàu có. Tuy nhiên, phần lớn người da đen vẫn nghèo, và tham nhũng trong chính sách BEE làm lợi ích tập trung vào nhóm nhỏ có quan hệ.
Tại sao người da trắng không bỏ đi?
Sau năm 1994, nhiều người dự đoán rằng cộng đồng da trắng sẽ đồng loạt rời bỏ Nam Phi giống như những gì đã xảy ra ở các thuộc địa châu Phi khác. Một số thực sự đã đi - khoảng 800,000 người (chiếm 1/5 cộng đồng) đã di cư sang Úc, Canada, Anh, và New Zealand trong những năm sau đó. Tuy nhiên phần lớn vẫn quyết định ở lại. Điều này khiến nhiều người thắc mắc. Tại sao họ không rời đi ?
Họ không có "quê" để về: Một thanh niên Afrikaner 25 tuổi hỏi: "Về đâu? Gia đình tôi ở đây 9 đời rồi. Tôi không nói tiếng Hà Lan. Tôi không có họ hàng ở châu Âu. Nam Phi là nhà tôi". Nhiều người không có hộ chiếu châu Âu. Xin quốc tịch Hà Lan hay Anh? Phức tạp và tốn kém lắm.
Mức sống vẫn cao: Nếu bạn có tiền, Nam Phi vẫn là nơi đáng sống. Thuê người giúp việc toàn thời gian chỉ khoảng $300/tháng. Một ngôi nhà 4 phòng ngủ có hồ bơi ở khu an ninh có giá khoảng $200,000. Khí hậu đẹp quanh năm, rượu vang ngon giá rẻ (Nam Phi là vùng sản xuất vang hàng đầu thế giới), thiên nhiên tuyệt đẹp với biển, núi, và safari. Một kỹ sư ở Cape Town kiếm $50,000/năm có thể sống với mức sống tương đương người kiếm $150,000 ở London.
An ninh tương đối: Đúng là Nam Phi có tỷ lệ tội phạm cao, với khoảng 50-60 vụ giết người mỗi ngày. Tuy nhiên người giàu sống trong "gated communities" - những khu có bảo vệ vũ trang, tường rào điện, camera khắp nơi. Bạo lực chủ yếu tập trung ở các khu nghèo (township). Có một số vụ tấn công nông trại ("farm attacks") thường bị truyền thông quốc tế thổi phồng thành "diệt chủng người da trắng", nhưng thực tế phần lớn là cướp có bạo lực, không phải săn lùng có tổ chức theo chủng tộc. Nguy hiểm? Có. Nhưng chưa đến mức phải bỏ nhà chạy.
Vẫn có ảnh hưởng kinh tế: Dù không cầm quyền chính trị, người da trắng vẫn giữ được ảnh hưởng lớn. Việc kiểm soát các doanh nghiệp lớn đồng nghĩa với kiểm soát việc làm của hàng triệu người. Chính trị gia da đen vẫn phải đàm phán với giới doanh nghiệp da trắng trong nhiều quyết định kinh tế quan trọng. Các công ty quốc tế cũng vẫn tin tưởng vào năng lực quản lý đã được kiểm chứng của họ. Ảnh hưởng không chỉ nằm ở ghế Tổng thống.
Ngày nay Nam Phi đối mặt với một thách thức kép đầy mâu thuẫn. Người da đen cầm quyền chính trị nhưng nhiều người trong số họ thiếu kỹ năng kỹ thuật cao và kinh nghiệm quản lý cần thiết để điều hành nền kinh tế phức tạp. Trong khi đó, người da trắng có năng lực kinh doanh và chuyên môn cao nhưng đã mất quyền lực chính trị và phải đối mặt với các chính sách ưu đãi người da đen trong tuyển dụng. Hai bên đều cần nhau để đất nước phát triển, nhưng di sản nặng nề của apartheid khiến lòng tin giữa các cộng đồng vẫn rất mong manh. Thêm vào đó, tham nhũng và bất bình đẳng ngày càng trầm trọng đang làm xói mòn niềm tin vào tương lai.
Tình trạng mất điện liên tục (load shedding) từ 4-8 tiếng mỗi ngày đã trở thành nỗi ám ảnh của người dân. Nguyên nhân chính là do các nhà máy điện quốc doanh xuống cấp nghiêm trọng và tham nhũng tràn lan trong Eskom - công ty điện lực quốc doanh. Nhiều doanh nghiệp buộc phải tự mua máy phát điện riêng để duy trì hoạt động, khiến chi phí sản xuất tăng cao. Tỷ lệ thất nghiệp ở mức khoảng 32-33%, thuộc hàng cao nhất thế giới trong các nước không có chiến tranh.
Mặc dù vậy, Nam Phi vẫn giữ vị trí là một trong hai nền kinh tế lớn nhất châu Phi (cùng với Nigeria), nhưng xu hướng tụt dốc đang khiến nhiều người lo ngại về tương lai.
Năm 1652, khi con tàu Hà Lan cập bến Mũi Hảo Vọng, không có "Nam Phi" thống nhất vào thời điểm đó. Chỉ có hàng chục bộ tộc với ngôn ngữ, văn hóa riêng biệt, mỗi nơi có một thủ lĩnh và lãnh thổ riêng.
Người Hà Lan ban đầu chỉ muốn... trồng rau. Đúng vậy, một trạm tiếp tế nhỏ để trồng rau củ cho tàu buôn đi qua. Nhưng rồi họ nhận ra: khí hậu ở đây dễ sống hơn nhiều so với phần lớn châu Phi khác!
Vùng Cape có khí hậu Địa Trung Hải - mát mẻ, khô ráo, không có sốt rét kinh khủng như Tây Phi hay Trung Phi, không có ruồi ngủ hay các dịch bệnh nhiệt đới. Johannesburg về sau nằm ở độ cao 1,700m nên mát quanh năm. Đối với người châu Âu, đây là vùng đất hiếm hoi ở châu Phi có thể định cư lâu dài mà không lo chết vì bệnh tật.
Năm này qua năm khác, ngày càng nhiều người Hà Lan kéo đến. Họ không về. Họ lập trang trại, sinh con đẻ cái, và dần dần hình thành nên một cộng đồng định cư riêng biệt - Afrikaner hay Boer (nghĩa là "nông dân"). Họ không đồng hóa với người bản địa, mà xây dựng xã hội riêng với ngôn ngữ, văn hóa và bản sắc riêng.
Thế kỷ 19, tin đồn về vàng và kim cương ở Nam Phi lan rộng khắp châu Âu. Người Anh quyết định không thể bỏ lỡ cơ hội này. Họ đánh chiếm vùng đất, cuối cùng vào năm 1910, tất cả các vùng lãnh thổ được hợp nhất thành Liên bang Nam Phi (Union of South Africa) - một thuộc địa tự trị trong Đế quốc Anh.
Tại sao họ không về Châu Âu như chỗ khác?
Đây là câu hỏi then chốt giải thích sự khác biệt của Nam Phi. Ở Kenya, Zimbabwe, hay Algeria - khi các nước này giành được độc lập, hầu hết người da trắng đóng vali trở về châu Âu trong vòng vài năm. Nhưng ở Nam Phi thì hoàn toàn khác. Phần lớn họ ở lại. Tại sao vậy?
Khí hậu cực kỳ dễ sống: Cape Town có khí hậu Địa Trung Hải, y chang Nam Pháp hay California. Johannesburg ở độ cao 1,700m nên mát quanh năm. Không có bệnh sốt rét, không có ruồi ngủ, không có nóng ẩm nhiệt đới. Người châu Âu sống ở đây thoải mái và khỏe mạnh.
Vị trí "tiền tỷ": Mũi Hảo Vọng là điểm dừng chân quan trọng giữa châu Âu và châu Á trước khi có kênh đào Suez. Mọi con tàu đều phải ghé. Kiểm soát Nam Phi đồng nghĩa với kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược giữa hai châu lục.
Kho báu dưới lòng đất: Cuối thế kỷ 19, người ta phát hiện mỏ vàng lớn nhất thế giới ở Witwatersrand (nay là Johannesburg). Tiếp đó là kim cương ở Kimberley, rồi bạch kim, than, sắt và vô số khoáng sản quý khác. Nam Phi hiện chiếm khoảng 70-75% trữ lượng bạch kim thế giới - một kim loại quý hiếm không thể thiếu trong công nghiệp ô tô và điện tử hiện đại. Những phát hiện này như nam châm thu hút hàng loạt nhà đầu tư và di dân châu Âu đổ về, biến Nam Phi thành điểm đến đầy hứa hẹn cho những ai muốn làm giàu nhanh chóng.
Họ không "đi làm" mà "lập nghiệp": Đây là điểm khác biệt lớn nhất. Người Pháp ở Algeria hay người Anh ở Kenya luôn coi châu Âu là "nhà". Nhưng người Afrikaner thì khác. Họ xây dựng một xã hội định cư riêng biệt. Họ xây trường học dạy tiếng Afrikaans (không phải tiếng Hà Lan). Họ xây nhà thờ, nghĩa trang, bảo tàng. Họ viết sách, sáng tác nhạc về "đất Phi của ta". Họ có cả thần thoại dân tộc riêng về "Great Trek" - cuộc di cư vĩ đại vào nội địa.
Thế hệ thứ 3, thứ 4 sinh ra ở Nam Phi không biết một chữ tiếng Hà Lan. Họ là người định cư da trắng châu Phi, chứ không phải người châu Âu tạm trú.
Apartheid: Khi thiểu số cầm quyền tuyệt đối
Năm 1948 đánh dấu một bước ngoặt đen tối trong lịch sử Nam Phi. Đảng Quốc gia (do người Afrikaner lãnh đạo) thắng cử và công bố chính thức hóa chế độ apartheid - một từ trong tiếng Afrikaans phát âm gần giống "a-pác-thai" có nghĩa là "tách biệt".
Mỗi người sinh ra được cấp giấy theo màu da gồm bốn loại: Trắng, Đen, Màu (lai), hoặc Ấn Độ. Người da đen bị đẩy vào các "Bantustan" - những vùng đất nghèo khó. Ở Johannesburg, họ phải sống ở Soweto - khu ổ chuột khổng lồ cách trung tâm 20km và bị cấm vào thành phố sau 9 giờ tối trừ khi có giấy phép.
Trường học dành cho người da đen được cấp ngân sách rất thấp và chương trình hạn chế. Thủ tướng Hendrik Verwoerd từng có phát biểu nổi tiếng (được cho là) ủng hộ giáo dục "phù hợp với địa vị" của người da đen.
Cưới người khác màu da sẽ bị phạt tù từ 5-7 năm. Thậm chí hẹn hò cũng bất hợp pháp. Bãi biển, xe buýt, toilet công cộng, ghế công viên đều có bảng "Whites Only" hoặc "Non-Whites".
Nelson Mandela và tổ chức Đại hội Dân tộc Phi (ANC) đấu tranh không mệt mỏi suốt nhiều thập kỷ. Áp lực quốc tế cũng ngày càng tăng cao. Thế giới tẩy chay Nam Phi với cấm vận kinh tế toàn diện, cấm các đội tuyển thể thao Nam Phi thi đấu quốc tế, và cô lập hoàn toàn về mặt ngoại giao.
Cuối cùng vào năm 1994, lần đầu tiên trong lịch sử, một cuộc bầu cử mà tất cả công dân Nam Phi bất kể màu da đều được tham gia đã diễn ra. Mandela thắng áp đảo và trở thành tổng thống. Chế độ apartheid chính thức kết thúc sau gần nửa thế kỷ tồn tại.
Ngày nay : Sự tách biệt kinh tế vẫn còn.
Đây là phần phức tạp và đầy nghịch lý nhất trong câu chuyện Nam Phi hiện đại.
Ba mươi năm sau khi apartheid kết thúc, người da đen đã nắm toàn bộ chính quyền từ trung ương đến địa phương. Tổng thống, quốc hội, chính phủ đều do người da đen kiểm soát. Nhưng bất bình đẳng kinh tế vẫn rất lớn, dù đã có những thay đổi đáng kể so với thời kỳ apartheid.
Cộng đồng da trắng (khoảng 7-8% dân số) vẫn kiểm soát tỷ trọng lớn trong nền kinh tế. Họ sở hữu khoảng 70-72% đất nông nghiệp (giảm từ 85% những năm 1990), phần lớn ngân hàng lớn như Standard Bank, FirstRand, Nedbank, cùng các tập đoàn khai khoáng như Anglo American và De Beers. Hệ thống trường tư, bệnh viện tư cao cấp cũng nằm trong tay họ. Các vị trí kỹ sư, bác sĩ, kế toán, luật sư hàng đầu phần lớn vẫn do người da trắng đảm nhận.
Thu nhập trung bình hộ gia đình (ước tính) cho thấy khoảng cách khổng lồ: da trắng khoảng $40,000/năm, trong khi da đen chỉ khoảng $5,000/năm - chênh lệch gấp 8 lần.
Chính sách BEE (Black Economic Empowerment) đã tạo ra một tầng lớp trung lưu da đen đáng kể, chiếm khoảng 20-25% thu nhập quốc gia. Nhiều doanh nhân, chính trị gia da đen trở nên giàu có. Tuy nhiên, phần lớn người da đen vẫn nghèo, và tham nhũng trong chính sách BEE làm lợi ích tập trung vào nhóm nhỏ có quan hệ.
Tại sao người da trắng không bỏ đi?
Sau năm 1994, nhiều người dự đoán rằng cộng đồng da trắng sẽ đồng loạt rời bỏ Nam Phi giống như những gì đã xảy ra ở các thuộc địa châu Phi khác. Một số thực sự đã đi - khoảng 800,000 người (chiếm 1/5 cộng đồng) đã di cư sang Úc, Canada, Anh, và New Zealand trong những năm sau đó. Tuy nhiên phần lớn vẫn quyết định ở lại. Điều này khiến nhiều người thắc mắc. Tại sao họ không rời đi ?
Họ không có "quê" để về: Một thanh niên Afrikaner 25 tuổi hỏi: "Về đâu? Gia đình tôi ở đây 9 đời rồi. Tôi không nói tiếng Hà Lan. Tôi không có họ hàng ở châu Âu. Nam Phi là nhà tôi". Nhiều người không có hộ chiếu châu Âu. Xin quốc tịch Hà Lan hay Anh? Phức tạp và tốn kém lắm.
Mức sống vẫn cao: Nếu bạn có tiền, Nam Phi vẫn là nơi đáng sống. Thuê người giúp việc toàn thời gian chỉ khoảng $300/tháng. Một ngôi nhà 4 phòng ngủ có hồ bơi ở khu an ninh có giá khoảng $200,000. Khí hậu đẹp quanh năm, rượu vang ngon giá rẻ (Nam Phi là vùng sản xuất vang hàng đầu thế giới), thiên nhiên tuyệt đẹp với biển, núi, và safari. Một kỹ sư ở Cape Town kiếm $50,000/năm có thể sống với mức sống tương đương người kiếm $150,000 ở London.
An ninh tương đối: Đúng là Nam Phi có tỷ lệ tội phạm cao, với khoảng 50-60 vụ giết người mỗi ngày. Tuy nhiên người giàu sống trong "gated communities" - những khu có bảo vệ vũ trang, tường rào điện, camera khắp nơi. Bạo lực chủ yếu tập trung ở các khu nghèo (township). Có một số vụ tấn công nông trại ("farm attacks") thường bị truyền thông quốc tế thổi phồng thành "diệt chủng người da trắng", nhưng thực tế phần lớn là cướp có bạo lực, không phải săn lùng có tổ chức theo chủng tộc. Nguy hiểm? Có. Nhưng chưa đến mức phải bỏ nhà chạy.
Vẫn có ảnh hưởng kinh tế: Dù không cầm quyền chính trị, người da trắng vẫn giữ được ảnh hưởng lớn. Việc kiểm soát các doanh nghiệp lớn đồng nghĩa với kiểm soát việc làm của hàng triệu người. Chính trị gia da đen vẫn phải đàm phán với giới doanh nghiệp da trắng trong nhiều quyết định kinh tế quan trọng. Các công ty quốc tế cũng vẫn tin tưởng vào năng lực quản lý đã được kiểm chứng của họ. Ảnh hưởng không chỉ nằm ở ghế Tổng thống.
Ngày nay Nam Phi đối mặt với một thách thức kép đầy mâu thuẫn. Người da đen cầm quyền chính trị nhưng nhiều người trong số họ thiếu kỹ năng kỹ thuật cao và kinh nghiệm quản lý cần thiết để điều hành nền kinh tế phức tạp. Trong khi đó, người da trắng có năng lực kinh doanh và chuyên môn cao nhưng đã mất quyền lực chính trị và phải đối mặt với các chính sách ưu đãi người da đen trong tuyển dụng. Hai bên đều cần nhau để đất nước phát triển, nhưng di sản nặng nề của apartheid khiến lòng tin giữa các cộng đồng vẫn rất mong manh. Thêm vào đó, tham nhũng và bất bình đẳng ngày càng trầm trọng đang làm xói mòn niềm tin vào tương lai.
Tình trạng mất điện liên tục (load shedding) từ 4-8 tiếng mỗi ngày đã trở thành nỗi ám ảnh của người dân. Nguyên nhân chính là do các nhà máy điện quốc doanh xuống cấp nghiêm trọng và tham nhũng tràn lan trong Eskom - công ty điện lực quốc doanh. Nhiều doanh nghiệp buộc phải tự mua máy phát điện riêng để duy trì hoạt động, khiến chi phí sản xuất tăng cao. Tỷ lệ thất nghiệp ở mức khoảng 32-33%, thuộc hàng cao nhất thế giới trong các nước không có chiến tranh.
Mặc dù vậy, Nam Phi vẫn giữ vị trí là một trong hai nền kinh tế lớn nhất châu Phi (cùng với Nigeria), nhưng xu hướng tụt dốc đang khiến nhiều người lo ngại về tương lai.
