Cái nghèo khiến một người bất lực đến mức nào?
5 tuổi.
Nhà nghèo đến mức chỉ còn lại mỗi một cái ổ khóa. Bố mẹ lên núi nhặt hạt dẻ, khóa trái tôi trong nhà. Tôi ngã đập đầu vào khung cửa, trên trán để lại ba vết lõm nhỏ.
Hơn hai mươi năm sau, ba vết lõm ấy vẫn không mọc thịt trở lại. Mãi rất lâu sau tôi mới nghĩ, đó giống như ba con dấu bí mật mà số phận đóng lên đời mình ngay từ lúc bắt đầu.
6 tuổi. Bố đi xem bói. Thầy còn chưa hỏi bát tự, chỉ nhìn ông một cái đã phán rằng đây là số mệnh bôn ba lao lực. Bố không nói gì, nhét lại số tiền đã bị nắm đến ướt mồ hôi vào túi, rồi rút ra một tờ một tệ, gấp đôi lại, đặt lên bàn.
7 tuổi. Bố sang tỉnh khác đào than. Ông luôn nói trong điện thoại rằng: Dưới hầm sâu 400 mét, tối bỏ mẹ. Có ch.ết ở dưới đó cũng chẳng ai biết.
Có lần chiếc xe ba bánh chở than bị lật, khung than đập thẳng vào lưng ông. Bố nằm bò nửa tiếng mới gượng dậy nổi.
Ông chủ bảo: Không sao đâu, nghỉ vài ngày là khỏe.
Bố nghĩ bụng, bị thương mà còn được nghỉ vài ngày, thật tốt. Từ đó trở đi, lưng ông không bao giờ thẳng lại được nữa.
Trên đời có một kiểu người, ngay cả nghỉ ngơi cũng cần một lý do. Mà bị thương vừa hay lại là lý do chính đáng nhất.
Tết năm ấy, bố dẫn tôi đi xem bói. Thầy hỏi ngày tháng năm sinh. Sinh năm 1998, 7 giờ sáng. Thầy cười: Đây là cách mệnh “mãnh hổ săn mồi trở về núi”, cả đời không lo thiếu ăn thiếu mặc.
Bố cũng cười theo, trả thêm 20 nghìn. Ông không biết rằng sau này chính ông lại đòi 20 nghìn ấy về. Lời hay mà số mệnh tính ra, đáng giá 20 nghìn, mà cũng chẳng đáng 20 nghìn.
8 tuổi. Bố mẹ trốn sang tỉnh khác sinh đứa thứ hai, bỏ tôi lại cho ông nội chăm.
Trên bàn ăn, bà nội luôn gắp phần cái cho ông. Còn bát tôi chỉ là nước canh loãng lắc lư. Đợi bà đi rửa bát, ông nội lại đổ hết phần của mình sang bát tôi. Tôi vừa ăn vừa khóc. Nước mắt rơi vào bát, khiến bát cơm dường như càng lúc càng loãng.
Tết năm đó, tôi đang nằm trên bàn viết chữ. Ông nội nửa nằm nửa ngồi trên giường. Đột nhiên từ cổ họng ông phát ra một tiếng hú như gió rít. Lúc tôi ngẩng đầu lên, ông đã không hít được hơi tiếp theo nữa.
Trong đám tang, thay cho người cha đang ở nơi đất khách, tôi quỳ suốt hai tiếng đồng hồ. Rằm tháng Giêng, bố mẹ bế em trai trở về. Bố nói: Đời người đều do số cả. Ông nội con có bảy đứa con, vậy mà đến lúc cuối đời, chỉ có mỗi đứa cháu trai tiễn ông đoạn cuối.
10 tuổi. Tôi sửa điểm trên bài kiểm tra. Bố cầm cái kẹp gắp than đập thẳng vào chân tôi, vừa đánh vừa chửi. Ông nói: Trên đời này chỉ có tao lừa người khác, không có chuyện người khác lừa được tao.
Ông kể, mua hạt dẻ 50kg có thể cân thành 40kg, bán 40kg lại cân thành 100kg. Tôi nghe đến mê mẩn, quên cả cơn đau bỏng rát trên chân. Ăn cơm xong, ông bẻ thẳng lại chiếc kẹp đã cong, rồi quay sang sạp xem bói, đòi lại 20 nghìn lần trước trả dư.
11 tuổi. Lớp tổ chức học sinh giúp đỡ lẫn nhau. Tôi là người được giúp. Lớp trưởng, người giúp tôi, học không thông minh hơn tôi, nhưng bố cậu ấy là cán bộ, đến hiệu trưởng gặp cũng phải cúi người bắt tay trước.
Về nhà tôi nói với bố: Con cũng muốn làm cán bộ.
Bố đáp: Vậy thì phải cố mà học.
12 tuổi. Thành tích luôn nằm trong top năm. Thi chuyển cấp, tôi dùng truyền đáp án cho người khác, kiếm được 100 nghìn.
Tôi hí hửng mang tiền về cho bố. Ông tát tôi ngã lăn xuống đất.
Tôi không hiểu. Ông bốc vác cả xe xi măng mới kiếm được 70 nghìn. Còn tôi chỉ động vài ngón tay trong hai tiếng đã kiếm được nhiều hơn ông.
13 tuổi. Lên cấp hai, bắt đầu ở nội trú. Chủ nhiệm là bạn học cũ của bố. Bố bảo sẽ đi chào hỏi để nhờ thầy quan tâm tôi. Ông đợi đến khi tất cả phụ huynh khác đã đi hết mới lén lút như ăn trộm bước vào văn phòng.
Vài phút sau đã đi ra. Ông nói: Khi bản thân sống không ra gì, chẳng cần người khác coi thường, mình đã tự coi thường mình trước rồi.
14 tuổi. Trường bắt mua tài liệu tham khảo. Cả lớp chỉ mình tôi không nộp tiền.
Tôi không muốn bố phải gánh thêm một xe xi măng nữa. Tối nào sau giờ tự học cũng mượn sách của bạn chép lại, chép đến mức cánh tay không nhấc nổi.
15 tuổi. Mẹ đi xem bói. Thầy nói: Mệnh của chị nằm ở bên ngoài. Muốn kiếm tiền phải ra ngoài làm ăn.
Mẹ bảo với bố: Con học tốt như vậy, phải dành dụm trước tiền học đại học cho nó. Thế là mẹ đi tỉnh khác nấu cơm cho công nhân mỏ than. Lương 10 triệu một tháng. Không giữ lại một đồng nào, gửi hết về nhà.
Số phận đẩy bà đi xa, còn bà đẩy tiền về nhà. Dùng mạng sống đổi lấy 10 triệu, trả góp từng tháng.
16 tuổi. Thi đỗ trường cấp ba trọng điểm. Bố vác bao tải chăn đệm, em trai ôm chậu bát. Ba cha con đứng trước hai con sư tử đá ngoài cổng trường mà cười khờ. Khoảnh khắc đó, tôi tin chắc mình sẽ có một tương lai rực rỡ.
Lưng bố không còn khỏe nữa nên ở nhà nuôi rắn. Để tiết kiệm tiền xe, cuối tuần quay lại trường tôi nhét rắn vào ba lô, tiện đường mang lên huyện bán cho lái buôn.
Có lần trên xe buýt, con rắn đột nhiên bò ra. Tôi một tay bóp đầu nó, thân rắn quấn chặt lấy cánh tay. Cả xe hét lên bỏ chạy. Những ánh mắt ấy khiến tôi xấu hổ đến mức ôm rắn nhảy xuống xe rồi đi bộ lên huyện. Khi giao rắn cho lái buôn, hai cánh tay tôi đã tím bầm vì bị siết.
Từ đó, ở trường tôi có biệt danh là “Đầu Rắn”. Không ai muốn ngồi cạnh tôi nữa.
Có những cái mác một khi bị dán lên người, còn quấn chặt hơn cả rắn.
17 tuổi. Mẹ đổ bệnh. Đưa bà đi khám về, bố ngồi xổm trước cửa, hút hết điếu này đến điếu khác mà không nói một lời. Tinh thần mẹ bắt đầu rối loạn. Bà lẩm bẩm, tôi càng ngày càng không hiểu nổi.
18 tuổi. Năm cuối cấp ba, tên tôi nằm trên bảng xếp hạng học sinh xuất sắc của trường. Đại học trọng điểm dường như đã nằm trong tầm tay. Nhưng bệnh của mẹ không những không khỏi mà còn nặng thêm. Mấy ngày không ăn uống, ban ngày ngủ mê man, ban đêm tóc tai bù xù chạy khắp nhà la hét. Bố thức trắng nhiều tháng để chăm sóc bà. Cuối cùng cũng thấy khá lên đôi chút.
Mùng Ba Tết. Bố thức liên tục nhiều ngày, kiệt sức không chịu nổi nữa nên bảo em trai trông mẹ rồi chợp mắt một lát. Khi ông giật mình tỉnh dậy, em trai đã ngủ gục trên giường. Còn mẹ dùng dây điện đang có điện tr.eo cổ lên khung cửa. Bố mặc kệ bị điện giật run người, lao tới hạ bà xuống. Nhưng người đã cứng lạnh. Ông cầu xin chú ruột tôi dùng xe ba bánh chở mẹ đi bệnh viện.
Chú nói: Chở người ch.ết thì xui lắm.
Bố không nói thêm lời nào. Ông bế mẹ lên xe kéo. Ông kéo phía trước. Tôi và em trai đẩy phía sau. Đám tang của mẹ còn sơ sài hơn cả của ông nội. Ngày đưa tang trời mưa, quan tài là loại gỗ liễu rẻ nhất. Mộ phần trơ trụi đến mức không trồng nổi một cây thông.
Năm nay tôi 28 tuổi. Sau khi lo xong tang sự cho bố, tôi lại đi xem bói một lần nữa. Thầy nhìn ba vết lõm trên trán tôi rồi nói: Mệnh cậu vốn rất tốt. Chỉ là ba cái dấu này phá mất phong thủy, định sẵn đời cậu sẽ có ba đại nạn không vượt qua được.
Tôi nghĩ: Lần thứ nhất là mẹ. Bà chết vào mùng Ba Tết bằng một sợi dây điện. Quan tài bằng gỗ liễu, trên mộ không có nổi một cây thông.
Lần thứ hai là bố. Ông cố gắng sống đến khi giấy báo nhập học của em trai được gửi về, giống như mọi việc trong đời ông vậy: Có thể gánh thêm một ngày thì gánh thêm một ngày.
Còn lần thứ ba... Thầy không nói.
Nhưng số mệnh từ trước đến nay vốn là thứ có thể tính ra được, nhưng không thể thay đổi. Ba vết lõm trên trán vẫn còn đó. Hơn hai mươi năm rồi vẫn chưa mọc lại thịt. Những chuyện phía trước, có lẽ chẳng cần xem bói cũng biết, chỉ là ngồi chờ nó tới mà thôi.
Đây đều là những điều tôi đã thực sự trải qua.
Gần đây có đợt bổ nhiệm cán bộ. Lãnh đạo từng đề cử tôi, nhưng tôi không nỡ đem số tiền đã tằn tiện tích góp đi chạy chọt. Cuối cùng vị trí ấy rơi vào tay một người có quan hệ.
Ngày nào tan làm về nhà, vẫn một thân một mình, chưa có ai bên cạnh rót cho miếng nước uống.
Hôm trước là Tết Đoan Ngọ. Nhà nhà đoàn viên. Tôi nằm ở nhà suốt cả ngày, không dám ra ngoài. Tôi sợ nhìn thấy hạnh phúc của người khác sẽ càng khiến mình không muốn sống tiếp.
Hôm nay tôi đói cả ngày. Bụng đói cồn cào. Muốn mua vài xiên nướng ăn nhưng do dự suốt một ngày vẫn không nỡ tiêu tiền. Nấu cơm xong cũng chỉ có một mình ăn. Ngay cả cảm giác muốn ăn cũng không còn nữa.
Tôi đã vô số lần nghĩ đến việc rời khỏi thế giới này. Nhưng em trai tôi vẫn còn trẻ. Nếu tôi đi rồi, những gì em phải chịu sẽ còn nhiều hơn tôi.
Vì thế tôi không thể đi. Điều duy nhất tôi có thể làm là mở video ngắn lên, vô thức lướt hết cái này đến cái khác.
Lướt mãi. Cho đến khi ngủ thiếp đi.
5 tuổi.
Nhà nghèo đến mức chỉ còn lại mỗi một cái ổ khóa. Bố mẹ lên núi nhặt hạt dẻ, khóa trái tôi trong nhà. Tôi ngã đập đầu vào khung cửa, trên trán để lại ba vết lõm nhỏ.
Hơn hai mươi năm sau, ba vết lõm ấy vẫn không mọc thịt trở lại. Mãi rất lâu sau tôi mới nghĩ, đó giống như ba con dấu bí mật mà số phận đóng lên đời mình ngay từ lúc bắt đầu.
6 tuổi. Bố đi xem bói. Thầy còn chưa hỏi bát tự, chỉ nhìn ông một cái đã phán rằng đây là số mệnh bôn ba lao lực. Bố không nói gì, nhét lại số tiền đã bị nắm đến ướt mồ hôi vào túi, rồi rút ra một tờ một tệ, gấp đôi lại, đặt lên bàn.
7 tuổi. Bố sang tỉnh khác đào than. Ông luôn nói trong điện thoại rằng: Dưới hầm sâu 400 mét, tối bỏ mẹ. Có ch.ết ở dưới đó cũng chẳng ai biết.
Có lần chiếc xe ba bánh chở than bị lật, khung than đập thẳng vào lưng ông. Bố nằm bò nửa tiếng mới gượng dậy nổi.
Ông chủ bảo: Không sao đâu, nghỉ vài ngày là khỏe.
Bố nghĩ bụng, bị thương mà còn được nghỉ vài ngày, thật tốt. Từ đó trở đi, lưng ông không bao giờ thẳng lại được nữa.
Trên đời có một kiểu người, ngay cả nghỉ ngơi cũng cần một lý do. Mà bị thương vừa hay lại là lý do chính đáng nhất.
Tết năm ấy, bố dẫn tôi đi xem bói. Thầy hỏi ngày tháng năm sinh. Sinh năm 1998, 7 giờ sáng. Thầy cười: Đây là cách mệnh “mãnh hổ săn mồi trở về núi”, cả đời không lo thiếu ăn thiếu mặc.
Bố cũng cười theo, trả thêm 20 nghìn. Ông không biết rằng sau này chính ông lại đòi 20 nghìn ấy về. Lời hay mà số mệnh tính ra, đáng giá 20 nghìn, mà cũng chẳng đáng 20 nghìn.
8 tuổi. Bố mẹ trốn sang tỉnh khác sinh đứa thứ hai, bỏ tôi lại cho ông nội chăm.
Trên bàn ăn, bà nội luôn gắp phần cái cho ông. Còn bát tôi chỉ là nước canh loãng lắc lư. Đợi bà đi rửa bát, ông nội lại đổ hết phần của mình sang bát tôi. Tôi vừa ăn vừa khóc. Nước mắt rơi vào bát, khiến bát cơm dường như càng lúc càng loãng.
Tết năm đó, tôi đang nằm trên bàn viết chữ. Ông nội nửa nằm nửa ngồi trên giường. Đột nhiên từ cổ họng ông phát ra một tiếng hú như gió rít. Lúc tôi ngẩng đầu lên, ông đã không hít được hơi tiếp theo nữa.
Trong đám tang, thay cho người cha đang ở nơi đất khách, tôi quỳ suốt hai tiếng đồng hồ. Rằm tháng Giêng, bố mẹ bế em trai trở về. Bố nói: Đời người đều do số cả. Ông nội con có bảy đứa con, vậy mà đến lúc cuối đời, chỉ có mỗi đứa cháu trai tiễn ông đoạn cuối.
10 tuổi. Tôi sửa điểm trên bài kiểm tra. Bố cầm cái kẹp gắp than đập thẳng vào chân tôi, vừa đánh vừa chửi. Ông nói: Trên đời này chỉ có tao lừa người khác, không có chuyện người khác lừa được tao.
Ông kể, mua hạt dẻ 50kg có thể cân thành 40kg, bán 40kg lại cân thành 100kg. Tôi nghe đến mê mẩn, quên cả cơn đau bỏng rát trên chân. Ăn cơm xong, ông bẻ thẳng lại chiếc kẹp đã cong, rồi quay sang sạp xem bói, đòi lại 20 nghìn lần trước trả dư.
11 tuổi. Lớp tổ chức học sinh giúp đỡ lẫn nhau. Tôi là người được giúp. Lớp trưởng, người giúp tôi, học không thông minh hơn tôi, nhưng bố cậu ấy là cán bộ, đến hiệu trưởng gặp cũng phải cúi người bắt tay trước.
Về nhà tôi nói với bố: Con cũng muốn làm cán bộ.
Bố đáp: Vậy thì phải cố mà học.
12 tuổi. Thành tích luôn nằm trong top năm. Thi chuyển cấp, tôi dùng truyền đáp án cho người khác, kiếm được 100 nghìn.
Tôi hí hửng mang tiền về cho bố. Ông tát tôi ngã lăn xuống đất.
Tôi không hiểu. Ông bốc vác cả xe xi măng mới kiếm được 70 nghìn. Còn tôi chỉ động vài ngón tay trong hai tiếng đã kiếm được nhiều hơn ông.
13 tuổi. Lên cấp hai, bắt đầu ở nội trú. Chủ nhiệm là bạn học cũ của bố. Bố bảo sẽ đi chào hỏi để nhờ thầy quan tâm tôi. Ông đợi đến khi tất cả phụ huynh khác đã đi hết mới lén lút như ăn trộm bước vào văn phòng.
Vài phút sau đã đi ra. Ông nói: Khi bản thân sống không ra gì, chẳng cần người khác coi thường, mình đã tự coi thường mình trước rồi.
14 tuổi. Trường bắt mua tài liệu tham khảo. Cả lớp chỉ mình tôi không nộp tiền.
Tôi không muốn bố phải gánh thêm một xe xi măng nữa. Tối nào sau giờ tự học cũng mượn sách của bạn chép lại, chép đến mức cánh tay không nhấc nổi.
15 tuổi. Mẹ đi xem bói. Thầy nói: Mệnh của chị nằm ở bên ngoài. Muốn kiếm tiền phải ra ngoài làm ăn.
Mẹ bảo với bố: Con học tốt như vậy, phải dành dụm trước tiền học đại học cho nó. Thế là mẹ đi tỉnh khác nấu cơm cho công nhân mỏ than. Lương 10 triệu một tháng. Không giữ lại một đồng nào, gửi hết về nhà.
Số phận đẩy bà đi xa, còn bà đẩy tiền về nhà. Dùng mạng sống đổi lấy 10 triệu, trả góp từng tháng.
16 tuổi. Thi đỗ trường cấp ba trọng điểm. Bố vác bao tải chăn đệm, em trai ôm chậu bát. Ba cha con đứng trước hai con sư tử đá ngoài cổng trường mà cười khờ. Khoảnh khắc đó, tôi tin chắc mình sẽ có một tương lai rực rỡ.
Lưng bố không còn khỏe nữa nên ở nhà nuôi rắn. Để tiết kiệm tiền xe, cuối tuần quay lại trường tôi nhét rắn vào ba lô, tiện đường mang lên huyện bán cho lái buôn.
Có lần trên xe buýt, con rắn đột nhiên bò ra. Tôi một tay bóp đầu nó, thân rắn quấn chặt lấy cánh tay. Cả xe hét lên bỏ chạy. Những ánh mắt ấy khiến tôi xấu hổ đến mức ôm rắn nhảy xuống xe rồi đi bộ lên huyện. Khi giao rắn cho lái buôn, hai cánh tay tôi đã tím bầm vì bị siết.
Từ đó, ở trường tôi có biệt danh là “Đầu Rắn”. Không ai muốn ngồi cạnh tôi nữa.
Có những cái mác một khi bị dán lên người, còn quấn chặt hơn cả rắn.
17 tuổi. Mẹ đổ bệnh. Đưa bà đi khám về, bố ngồi xổm trước cửa, hút hết điếu này đến điếu khác mà không nói một lời. Tinh thần mẹ bắt đầu rối loạn. Bà lẩm bẩm, tôi càng ngày càng không hiểu nổi.
18 tuổi. Năm cuối cấp ba, tên tôi nằm trên bảng xếp hạng học sinh xuất sắc của trường. Đại học trọng điểm dường như đã nằm trong tầm tay. Nhưng bệnh của mẹ không những không khỏi mà còn nặng thêm. Mấy ngày không ăn uống, ban ngày ngủ mê man, ban đêm tóc tai bù xù chạy khắp nhà la hét. Bố thức trắng nhiều tháng để chăm sóc bà. Cuối cùng cũng thấy khá lên đôi chút.
Mùng Ba Tết. Bố thức liên tục nhiều ngày, kiệt sức không chịu nổi nữa nên bảo em trai trông mẹ rồi chợp mắt một lát. Khi ông giật mình tỉnh dậy, em trai đã ngủ gục trên giường. Còn mẹ dùng dây điện đang có điện tr.eo cổ lên khung cửa. Bố mặc kệ bị điện giật run người, lao tới hạ bà xuống. Nhưng người đã cứng lạnh. Ông cầu xin chú ruột tôi dùng xe ba bánh chở mẹ đi bệnh viện.
Chú nói: Chở người ch.ết thì xui lắm.
Bố không nói thêm lời nào. Ông bế mẹ lên xe kéo. Ông kéo phía trước. Tôi và em trai đẩy phía sau. Đám tang của mẹ còn sơ sài hơn cả của ông nội. Ngày đưa tang trời mưa, quan tài là loại gỗ liễu rẻ nhất. Mộ phần trơ trụi đến mức không trồng nổi một cây thông.
Năm nay tôi 28 tuổi. Sau khi lo xong tang sự cho bố, tôi lại đi xem bói một lần nữa. Thầy nhìn ba vết lõm trên trán tôi rồi nói: Mệnh cậu vốn rất tốt. Chỉ là ba cái dấu này phá mất phong thủy, định sẵn đời cậu sẽ có ba đại nạn không vượt qua được.
Tôi nghĩ: Lần thứ nhất là mẹ. Bà chết vào mùng Ba Tết bằng một sợi dây điện. Quan tài bằng gỗ liễu, trên mộ không có nổi một cây thông.
Lần thứ hai là bố. Ông cố gắng sống đến khi giấy báo nhập học của em trai được gửi về, giống như mọi việc trong đời ông vậy: Có thể gánh thêm một ngày thì gánh thêm một ngày.
Còn lần thứ ba... Thầy không nói.
Nhưng số mệnh từ trước đến nay vốn là thứ có thể tính ra được, nhưng không thể thay đổi. Ba vết lõm trên trán vẫn còn đó. Hơn hai mươi năm rồi vẫn chưa mọc lại thịt. Những chuyện phía trước, có lẽ chẳng cần xem bói cũng biết, chỉ là ngồi chờ nó tới mà thôi.
Đây đều là những điều tôi đã thực sự trải qua.
Gần đây có đợt bổ nhiệm cán bộ. Lãnh đạo từng đề cử tôi, nhưng tôi không nỡ đem số tiền đã tằn tiện tích góp đi chạy chọt. Cuối cùng vị trí ấy rơi vào tay một người có quan hệ.
Ngày nào tan làm về nhà, vẫn một thân một mình, chưa có ai bên cạnh rót cho miếng nước uống.
Hôm trước là Tết Đoan Ngọ. Nhà nhà đoàn viên. Tôi nằm ở nhà suốt cả ngày, không dám ra ngoài. Tôi sợ nhìn thấy hạnh phúc của người khác sẽ càng khiến mình không muốn sống tiếp.
Hôm nay tôi đói cả ngày. Bụng đói cồn cào. Muốn mua vài xiên nướng ăn nhưng do dự suốt một ngày vẫn không nỡ tiêu tiền. Nấu cơm xong cũng chỉ có một mình ăn. Ngay cả cảm giác muốn ăn cũng không còn nữa.
Tôi đã vô số lần nghĩ đến việc rời khỏi thế giới này. Nhưng em trai tôi vẫn còn trẻ. Nếu tôi đi rồi, những gì em phải chịu sẽ còn nhiều hơn tôi.
Vì thế tôi không thể đi. Điều duy nhất tôi có thể làm là mở video ngắn lên, vô thức lướt hết cái này đến cái khác.
Lướt mãi. Cho đến khi ngủ thiếp đi.
