Chấp niệm với việc con cái "ngủ nướng" phản ánh sự khác biệt thế hệ như thế nào ?
1.
Nếu bạn từng tìm hiểu thời kỳ tem phiếu những năm 80 thế kỷ trước, bạn sẽ nhận thấy một hiện tượng rất thú vị: So với những người trẻ đang nỗ lực ở thành phố lớn và quen với việc thức khuya, thế hệ trước lại có một sự sùng bái đối với buổi sáng sớm.
Những người lớn lên từ đồng đất, phần lớn đều có một ký ức chung: dậy sớm. Đây là con đường duy nhất để họ có được tài nguyên sinh tồn. Họ nhìn thấy con cái ngủ đến trưa vào ngày nghỉ sẽ nảy sinh một nỗi lo âu vê mặt sinh lý và một sự phẫn nộ khó tả. Mặc dù lý trí bảo họ rằng con cái không cần phải ra đồng lấy nước, bón phân, nhưng nỗi lo âu này không hề biến mất khi môi trường thay đổi.
Rốt cuộc là tại sao? Nỗi sợ hãi sâu thẳm nào khiến họ đánh đồng việc ngủ nướng với sự sa đọa?
Dưới góc độ tâm lý học xã hội, đây thực chất là sự di truyền thế hệ của những tổn thương do thiếu thốn nguồn lực.
Những người lớn lên trong xã hội nông nghiệp có cảm giác an toàn được xây dựng trên sự tuân thủ tuyệt đối các nhịp điệu tự nhiên. Từ đó, chúng ta phát hiện ra một vấn đề: Rất nhiều cha mẹ không thể dung thứ cho việc con cái ngủ nướng, trong tiềm thức của họ vẫn còn sót lại nỗi lo âu về sự thiếu thốn.
Trong kinh nghiệm của họ, dậy sớm có nghĩa là đảm bảo các nguồn tài nguyên như phân bón và nước, đồng nghĩa với chăm chỉ sẽ giàu có, còn dậy muộn thì trực tiếp dẫn đến đói nghèo và phá sản.
Trong mắt thế hệ trước, ngủ nướng không chỉ là vấn đề sinh hoạt, mà ở một mức độ nào đó, nó tượng trưng cho việc một người đã mất đi khả năng kiểm soát cuộc sống, biểu hiện của ý chí bạc nhược.
Còn con cái thì sao, đặc biệt là những người lao động trí óc ở các thành phố lớn, tiêu tốn năng lượng nhận thức suốt cả ngày. Người trẻ không chịu sự vất vả của lao động đồng áng, nhưng áp lực nơi công sở, áp lực vay nhà vay xe khiến họ sau giờ làm vẫn không muốn đi ngủ sớm, vì trong mắt họ, đó là khoảng thời gian duy nhất thật sự thuộc về bản thân.
Lâu dần, đồng hồ sinh học của người trẻ tiến hóa thành "kiểu cú đêm", còn thế hệ trước vẫn giữ "kiểu chim sơn ca". Đây không phải là vấn đề ai đúng ai sai, mà là sự xung đột gay gắt giữa quy luật sinh tồn của nền văn minh nông nghiệp và sự bù đắp về mặt tâm lý của nền văn minh công nghiệp dưới cùng một mái nhà.
Dưới góc độ này, muốn giảm bớt xung đột đó thì nên thấu hiểu nỗi lo hiện sinh phía sau và định nghĩa lại sự chăm chỉ.
Vậy hai thế hệ nên dung hòa thế nào?
Cách tốt nhất là: thấu hiểu lẫn nhau và không can thiệp.
Cha mẹ cần hiểu rằng sự cạnh tranh của xã hội hiện đại từ lâu đã không còn là cuộc đua về thể lực, mà là cuộc tranh tài về trí tuệ và sự sáng tạo. Đối với người lao động trí óc, giấc ngủ chất lượng cao chính là một loại năng suất.
Làm con cái cần hiểu rằng cha mẹ bắt mình dậy sớm là do bị ảnh hưởng bởi sự hạn chế về thời gian và nỗi lo sinh tồn, họ có cách sống riêng của họ, điều đó không sai, cái sai là ép con cái phải sống theo cách của họ.
Muốn quan hệ gia đình tốt hơn, tốt nhất là xây dựng một không gian không can thiệp lẫn nhau. Cha mẹ không ngủ được phải dậy sớm thì có thể đi chợ sớm, đi công viên tập thể dục, nhưng hãy cho phép con cái ngủ bù, không nên hạn chế thời gian nghỉ ngơi của con một cách cứng nhắc.
Khi ranh giới của hai bên được thiết lập, đảm bảo sự bền vững và linh hoạt của mối quan hệ cha mẹ - con cái.
Ngoài ra, cần lưu ý rằng có những bậc cha mẹ lấy danh nghĩa tốt cho bạn để ép con cái dậy sớm, bản chất đó là một cuộc đấu tranh quyền lực.
Đối với người trẻ, việc bị ép thức dậy và cảm giác xấu hổ khi bị chỉ trích vì ngủ nướng rất khó tự giải tỏa, thậm chí khiến họ sinh ra tâm lý sợ về nhà. Như tâm lý học của Adler nhấn mạnh: Mọi ham muốn kiểm soát về bản chất đều bắt nguồn từ nỗi sợ hãi đối với sự vô dụng của chính mình. Cách tốt nhất là đối mặt với sự khác biệt, chứ không phải dùng uy quyền của cha mẹ để ép buộc con cái vâng lời.
Từ nhỏ đến lớn, tôi được phép ngủ nướng ở nhà, đặc biệt là trong kỳ nghỉ Tết, muốn ngủ thế nào thì ngủ, rất yên tâm và thoải mái. Tôi chưa bao giờ phải lo lắng rằng chỉ vì ngủ nướng một chút mà bị gia đình chỉ trích. Bởi vì trong mắt bà nội và cha mẹ tôi, sở dĩ tôi ngủ nướng chắc chắn là vì tối qua quá mệt, giờ ngủ bù là chuyện rất bình thường. Ngủ đủ rồi, đói rồi, có việc muốn làm rồi thì tự nhiên sẽ thức dậy thôi.
Sau này tôi kết hôn mới phát hiện ra: Hóa ra có những gia đình không cho phép ngủ nướng, dậy muộn một chút thôi là sẽ bị mỉa mai đủ kiểu và bị trách mắng. Một số bậc cha mẹ không bao giờ quan tâm đến con cái của họ. Họ không nhìn thấy sự mệt mỏi và nỗ lực của con, dù thỉnh thoảng có bày tỏ sự quan tâm cũng chỉ là mỉa mai lạnh lùng.
Đối với những cha mẹ không yêu con, không hiểu con như vậy, tôi chỉ có thể nói: hãy cố gắng tránh xa đi. Nếu điều kiện cho phép thì hãy dọn ra khỏi nhà cha mẹ, đừng sống chung với họ. Nếu bất đắc dĩ, ví dụ như dịp Tết nhất định phải về quê ăn Tết, nhất định phải ở chung, thì xin mọi người hãy nhẫn nhịn một chút, tôn trọng giờ giấc sinh hoạt của nhau, không can thiệp lẫn nhau.
Tất nhiên, ở đây không cổ xúy việc người trẻ đảo lộn ngày đêm không chừng mực. Thức khuya là không tốt, có thể bớt thức đêm thì hãy cố gắng bớt đi một chút.
Làm cha mẹ, xin hãy tôn trọng nhịp điệu sinh tồn và cuộc sống của con cái, con cái thỉnh thoảng ngủ nướng một chút thì trời không sập xuống đâu. Hãy thư giãn một chút; bạn cần dành thời gian cho con, chứ không phải để kiểm soát chúng.
Làm con cái, hãy độc lập càng sớm càng tốt, dù là về mặt tinh thần hay vật chất cũng đều như vậy. Chỉ có thế bạn mới có được tự do thực sự.
Nhà nên là nơi để thư giãn nghỉ ngơi, chứ không phải là chiến trường khiến người ta căng thẳng. Chúc mọi điều tốt lành.
2.
Trước đây bố mẹ tôi không hiểu điện thoại có gì hay mà chơi, suốt bao nhiêu năm, họ cứ gặp ai là lại nói, suốt ngày chỉ biết dán mắt vào cái điện thoại, lúc thì bảo hại mắt, lúc thì bảo đó là nghiện mạng, điện thoại thực sự không phải là thứ tốt lành gì.
Sau này, tôi giúp họ cài TikTok. Có những lúc tôi tỉnh dậy lúc 4 giờ sáng, vẫn thấy ánh sáng màn hình điện thoại hắt ra từ phòng của họ. Đương nhiên, bây giờ tùy tâm trạng, tâm trạng tốt thì coi như không thấy, tâm trạng không tốt thì cũng lẩm bẩm vài câu, sao nghiện mạng dữ vậy.
Biểu cảm của họ trông rất căng thẳng, giống y như cái năm tôi 12 tuổi trốn đi quán net chơi game bị bắt vậy, họ nói năng lắp bắp, vội vàng giải thích, làm gì có chơi đâu, tôi chỉ xem giờ một chút thôi.
Toàn là những lời mà tôi năm 12 tuổi đã từng nói
3.
Thế hệ trước từng chịu đói nên cái ăn là ưu tiên hàng đầu. Thế hệ trẻ thiếu ngủ đến trời đất quay cuồng.
Suốt mười mấy năm học hành từ nhỏ đến lớn, cơ bản ngày nào cũng sống trong tình trạng thiếu ngủ.
Trước đây gục xuống bàn là có thể ngủ cả ngày, sấm đánh gió thổi chẳng lay, mà bây giờ đủ loại nhạc thiền hỗ trợ cũng vẫn không ngủ nổi.
4.
Rất nhiều mâu thuẫn giữa cha mẹ thế hệ trước và con cái đều đến từ một việc – họ chưa từng thấy con cái kiếm tiền như thế nào.
Bố tôi thuộc kiểu người hiếm thấy trong thế hệ 6x khi sáng không dậy sớm tối không đi ngủ sớm, ông chắc chắn là không quản lý giờ giấc của tôi rồi. Nhưng bà nội tôi thì khác, lúc bà còn sống, bà chính là kiểu người mà nhiều bạn đã nhắc tới, thấy tôi ở nhà cuối tuần ngủ đến trưa là như thấy tôi phạm tội vậy, cứ gào thét gọi tôi, nhất định phải lôi tôi dậy bằng được.
Sau này là vào thời gian dịch bệnh, tôi làm việc từ xa ở nhà bố tôi một thời gian, đúng lúc dạo đó tôi khá bận, việc công ty cần xử lý nhiều, đồng thời tôi còn nhận lời quay khóa học cho người khác.
Thời gian đó cơ bản ngày nào tôi cũng kết thúc công việc lúc 12 giờ đêm, bắt đầu viết bản thảo ghi hình bài giảng đến khoảng 3 giờ sáng mới ngủ, sáng hôm sau 8 giờ rưỡi đã bắt đầu họp sáng của bộ phận công ty.
Đó đúng là lúc tôi béo nhất, làm việc thời gian dài khiến tim thực sự không ổn, tôi thường xuyên kẹp cái máy đo oxy trong máu rồi ngồi trên sofa thở dốc.
Bà nội hỏi tôi, con đi làm lúc nào cũng như thế này à?
Tôi bảo vâng, đại khái là thế này (tất nhiên cái này có hơi bốc phét chút, bình thường thực ra không bận đến thế, chỉ là giờ giấc tiêu chuẩn của lập trình viên thôi), mười mấy năm nay rồi, sau này đến lúc con nghỉ hưu vẫn sẽ như thế này. Bà nội tôi đã ngoài 90 tuổi rồi, nghe xong liền bật khóc...
Về sau cho đến lúc bà qua đời, bà và bố tôi cứ nhắc mãi, bảo bố tôi đưa tiền cho tôi để trả nợ vay mua nhà, bảo tôi đừng làm việc này nữa.
Lần cuối cùng tôi gặp bà, lúc bà đang hấp hối đã nói với tôi rằng: trong thẻ của bà có bao nhiêu tiền đó, con hãy cầm lấy
1.
Nếu bạn từng tìm hiểu thời kỳ tem phiếu những năm 80 thế kỷ trước, bạn sẽ nhận thấy một hiện tượng rất thú vị: So với những người trẻ đang nỗ lực ở thành phố lớn và quen với việc thức khuya, thế hệ trước lại có một sự sùng bái đối với buổi sáng sớm.
Những người lớn lên từ đồng đất, phần lớn đều có một ký ức chung: dậy sớm. Đây là con đường duy nhất để họ có được tài nguyên sinh tồn. Họ nhìn thấy con cái ngủ đến trưa vào ngày nghỉ sẽ nảy sinh một nỗi lo âu vê mặt sinh lý và một sự phẫn nộ khó tả. Mặc dù lý trí bảo họ rằng con cái không cần phải ra đồng lấy nước, bón phân, nhưng nỗi lo âu này không hề biến mất khi môi trường thay đổi.
Rốt cuộc là tại sao? Nỗi sợ hãi sâu thẳm nào khiến họ đánh đồng việc ngủ nướng với sự sa đọa?
Dưới góc độ tâm lý học xã hội, đây thực chất là sự di truyền thế hệ của những tổn thương do thiếu thốn nguồn lực.
Những người lớn lên trong xã hội nông nghiệp có cảm giác an toàn được xây dựng trên sự tuân thủ tuyệt đối các nhịp điệu tự nhiên. Từ đó, chúng ta phát hiện ra một vấn đề: Rất nhiều cha mẹ không thể dung thứ cho việc con cái ngủ nướng, trong tiềm thức của họ vẫn còn sót lại nỗi lo âu về sự thiếu thốn.
Trong kinh nghiệm của họ, dậy sớm có nghĩa là đảm bảo các nguồn tài nguyên như phân bón và nước, đồng nghĩa với chăm chỉ sẽ giàu có, còn dậy muộn thì trực tiếp dẫn đến đói nghèo và phá sản.
Trong mắt thế hệ trước, ngủ nướng không chỉ là vấn đề sinh hoạt, mà ở một mức độ nào đó, nó tượng trưng cho việc một người đã mất đi khả năng kiểm soát cuộc sống, biểu hiện của ý chí bạc nhược.
Còn con cái thì sao, đặc biệt là những người lao động trí óc ở các thành phố lớn, tiêu tốn năng lượng nhận thức suốt cả ngày. Người trẻ không chịu sự vất vả của lao động đồng áng, nhưng áp lực nơi công sở, áp lực vay nhà vay xe khiến họ sau giờ làm vẫn không muốn đi ngủ sớm, vì trong mắt họ, đó là khoảng thời gian duy nhất thật sự thuộc về bản thân.
Lâu dần, đồng hồ sinh học của người trẻ tiến hóa thành "kiểu cú đêm", còn thế hệ trước vẫn giữ "kiểu chim sơn ca". Đây không phải là vấn đề ai đúng ai sai, mà là sự xung đột gay gắt giữa quy luật sinh tồn của nền văn minh nông nghiệp và sự bù đắp về mặt tâm lý của nền văn minh công nghiệp dưới cùng một mái nhà.
Dưới góc độ này, muốn giảm bớt xung đột đó thì nên thấu hiểu nỗi lo hiện sinh phía sau và định nghĩa lại sự chăm chỉ.
Vậy hai thế hệ nên dung hòa thế nào?
Cách tốt nhất là: thấu hiểu lẫn nhau và không can thiệp.
Cha mẹ cần hiểu rằng sự cạnh tranh của xã hội hiện đại từ lâu đã không còn là cuộc đua về thể lực, mà là cuộc tranh tài về trí tuệ và sự sáng tạo. Đối với người lao động trí óc, giấc ngủ chất lượng cao chính là một loại năng suất.
Làm con cái cần hiểu rằng cha mẹ bắt mình dậy sớm là do bị ảnh hưởng bởi sự hạn chế về thời gian và nỗi lo sinh tồn, họ có cách sống riêng của họ, điều đó không sai, cái sai là ép con cái phải sống theo cách của họ.
Muốn quan hệ gia đình tốt hơn, tốt nhất là xây dựng một không gian không can thiệp lẫn nhau. Cha mẹ không ngủ được phải dậy sớm thì có thể đi chợ sớm, đi công viên tập thể dục, nhưng hãy cho phép con cái ngủ bù, không nên hạn chế thời gian nghỉ ngơi của con một cách cứng nhắc.
Khi ranh giới của hai bên được thiết lập, đảm bảo sự bền vững và linh hoạt của mối quan hệ cha mẹ - con cái.
Ngoài ra, cần lưu ý rằng có những bậc cha mẹ lấy danh nghĩa tốt cho bạn để ép con cái dậy sớm, bản chất đó là một cuộc đấu tranh quyền lực.
Đối với người trẻ, việc bị ép thức dậy và cảm giác xấu hổ khi bị chỉ trích vì ngủ nướng rất khó tự giải tỏa, thậm chí khiến họ sinh ra tâm lý sợ về nhà. Như tâm lý học của Adler nhấn mạnh: Mọi ham muốn kiểm soát về bản chất đều bắt nguồn từ nỗi sợ hãi đối với sự vô dụng của chính mình. Cách tốt nhất là đối mặt với sự khác biệt, chứ không phải dùng uy quyền của cha mẹ để ép buộc con cái vâng lời.
Từ nhỏ đến lớn, tôi được phép ngủ nướng ở nhà, đặc biệt là trong kỳ nghỉ Tết, muốn ngủ thế nào thì ngủ, rất yên tâm và thoải mái. Tôi chưa bao giờ phải lo lắng rằng chỉ vì ngủ nướng một chút mà bị gia đình chỉ trích. Bởi vì trong mắt bà nội và cha mẹ tôi, sở dĩ tôi ngủ nướng chắc chắn là vì tối qua quá mệt, giờ ngủ bù là chuyện rất bình thường. Ngủ đủ rồi, đói rồi, có việc muốn làm rồi thì tự nhiên sẽ thức dậy thôi.
Sau này tôi kết hôn mới phát hiện ra: Hóa ra có những gia đình không cho phép ngủ nướng, dậy muộn một chút thôi là sẽ bị mỉa mai đủ kiểu và bị trách mắng. Một số bậc cha mẹ không bao giờ quan tâm đến con cái của họ. Họ không nhìn thấy sự mệt mỏi và nỗ lực của con, dù thỉnh thoảng có bày tỏ sự quan tâm cũng chỉ là mỉa mai lạnh lùng.
Đối với những cha mẹ không yêu con, không hiểu con như vậy, tôi chỉ có thể nói: hãy cố gắng tránh xa đi. Nếu điều kiện cho phép thì hãy dọn ra khỏi nhà cha mẹ, đừng sống chung với họ. Nếu bất đắc dĩ, ví dụ như dịp Tết nhất định phải về quê ăn Tết, nhất định phải ở chung, thì xin mọi người hãy nhẫn nhịn một chút, tôn trọng giờ giấc sinh hoạt của nhau, không can thiệp lẫn nhau.
Tất nhiên, ở đây không cổ xúy việc người trẻ đảo lộn ngày đêm không chừng mực. Thức khuya là không tốt, có thể bớt thức đêm thì hãy cố gắng bớt đi một chút.
Làm cha mẹ, xin hãy tôn trọng nhịp điệu sinh tồn và cuộc sống của con cái, con cái thỉnh thoảng ngủ nướng một chút thì trời không sập xuống đâu. Hãy thư giãn một chút; bạn cần dành thời gian cho con, chứ không phải để kiểm soát chúng.
Làm con cái, hãy độc lập càng sớm càng tốt, dù là về mặt tinh thần hay vật chất cũng đều như vậy. Chỉ có thế bạn mới có được tự do thực sự.
Nhà nên là nơi để thư giãn nghỉ ngơi, chứ không phải là chiến trường khiến người ta căng thẳng. Chúc mọi điều tốt lành.
2.
Trước đây bố mẹ tôi không hiểu điện thoại có gì hay mà chơi, suốt bao nhiêu năm, họ cứ gặp ai là lại nói, suốt ngày chỉ biết dán mắt vào cái điện thoại, lúc thì bảo hại mắt, lúc thì bảo đó là nghiện mạng, điện thoại thực sự không phải là thứ tốt lành gì.
Sau này, tôi giúp họ cài TikTok. Có những lúc tôi tỉnh dậy lúc 4 giờ sáng, vẫn thấy ánh sáng màn hình điện thoại hắt ra từ phòng của họ. Đương nhiên, bây giờ tùy tâm trạng, tâm trạng tốt thì coi như không thấy, tâm trạng không tốt thì cũng lẩm bẩm vài câu, sao nghiện mạng dữ vậy.
Biểu cảm của họ trông rất căng thẳng, giống y như cái năm tôi 12 tuổi trốn đi quán net chơi game bị bắt vậy, họ nói năng lắp bắp, vội vàng giải thích, làm gì có chơi đâu, tôi chỉ xem giờ một chút thôi.
Toàn là những lời mà tôi năm 12 tuổi đã từng nói
3.
Thế hệ trước từng chịu đói nên cái ăn là ưu tiên hàng đầu. Thế hệ trẻ thiếu ngủ đến trời đất quay cuồng.
Suốt mười mấy năm học hành từ nhỏ đến lớn, cơ bản ngày nào cũng sống trong tình trạng thiếu ngủ.
Trước đây gục xuống bàn là có thể ngủ cả ngày, sấm đánh gió thổi chẳng lay, mà bây giờ đủ loại nhạc thiền hỗ trợ cũng vẫn không ngủ nổi.
4.
Rất nhiều mâu thuẫn giữa cha mẹ thế hệ trước và con cái đều đến từ một việc – họ chưa từng thấy con cái kiếm tiền như thế nào.
Bố tôi thuộc kiểu người hiếm thấy trong thế hệ 6x khi sáng không dậy sớm tối không đi ngủ sớm, ông chắc chắn là không quản lý giờ giấc của tôi rồi. Nhưng bà nội tôi thì khác, lúc bà còn sống, bà chính là kiểu người mà nhiều bạn đã nhắc tới, thấy tôi ở nhà cuối tuần ngủ đến trưa là như thấy tôi phạm tội vậy, cứ gào thét gọi tôi, nhất định phải lôi tôi dậy bằng được.
Sau này là vào thời gian dịch bệnh, tôi làm việc từ xa ở nhà bố tôi một thời gian, đúng lúc dạo đó tôi khá bận, việc công ty cần xử lý nhiều, đồng thời tôi còn nhận lời quay khóa học cho người khác.
Thời gian đó cơ bản ngày nào tôi cũng kết thúc công việc lúc 12 giờ đêm, bắt đầu viết bản thảo ghi hình bài giảng đến khoảng 3 giờ sáng mới ngủ, sáng hôm sau 8 giờ rưỡi đã bắt đầu họp sáng của bộ phận công ty.
Đó đúng là lúc tôi béo nhất, làm việc thời gian dài khiến tim thực sự không ổn, tôi thường xuyên kẹp cái máy đo oxy trong máu rồi ngồi trên sofa thở dốc.
Bà nội hỏi tôi, con đi làm lúc nào cũng như thế này à?
Tôi bảo vâng, đại khái là thế này (tất nhiên cái này có hơi bốc phét chút, bình thường thực ra không bận đến thế, chỉ là giờ giấc tiêu chuẩn của lập trình viên thôi), mười mấy năm nay rồi, sau này đến lúc con nghỉ hưu vẫn sẽ như thế này. Bà nội tôi đã ngoài 90 tuổi rồi, nghe xong liền bật khóc...
Về sau cho đến lúc bà qua đời, bà và bố tôi cứ nhắc mãi, bảo bố tôi đưa tiền cho tôi để trả nợ vay mua nhà, bảo tôi đừng làm việc này nữa.
Lần cuối cùng tôi gặp bà, lúc bà đang hấp hối đã nói với tôi rằng: trong thẻ của bà có bao nhiêu tiền đó, con hãy cầm lấy
