Chiến tranh Trung - Ấn 1962 và đường biên giới chưa bao giờ được giải quyết
Tranh chấp biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc không phải sản phẩm của thế kỷ 20. Nó xuất phát từ di sản của chủ nghĩa thực dân Anh, khi các đường biên giới được vạch ra qua những đỉnh núi và thung lũng mà không bên nào thực sự kiểm soát hoàn toàn.
Hai khu vực tranh chấp chính là Aksai Chin ở phía tây - một cao nguyên muối hoang vu rộng khoảng 37.000 km² nối tỉnh Tân Cương của Trung Quốc với Tây Tạng - và khu vực Đông Bắc Biên Cương (NEFA) ở phía đông, nằm phía nam đường McMahon được vạch ra theo Hiệp ước Simla năm 1914.
Đường McMahon là trung tâm của tranh chấp. Ấn Độ công nhận nó là đường biên giới hợp pháp, nhưng Trung Quốc bác bỏ hoàn toàn, lập luận rằng nó được đàm phán bởi chính quyền Anh với Tây Tạng - một thực thể mà Bắc Kinh không coi là có thẩm quyền ký kết hiệp ước đại diện cho Trung Quốc.
Sau khi Trung Quốc sáp nhập Tây Tạng năm 1950, hai nước không còn một vùng đệm nào giữa họ, và sự bất đồng về đường biên giới trở thành vấn đề trực tiếp.
Năm 1951, Trung Quốc bí mật xây dựng Quốc lộ 219, một con đường quân sự chạy ngang qua Aksai Chin để nối Tân Cương với Tây Tạng. Ấn Độ chỉ phát hiện ra điều này vào năm 1957 sau khi con đường đã hoàn thành - một sự thật mà chính phủ Nehru sau đó phải thừa nhận là do thiếu hiểu biết về tình hình tại các vùng biên giới không có người canh gác.
Con đường đó có ý nghĩa chiến lược sống còn với Bắc Kinh: đây là tuyến hậu cần duy nhất nối Tây Tạng với phần còn lại của Trung Quốc qua vùng đất khô cằn, và mất nó đồng nghĩa với mất khả năng kiểm soát cao nguyên Tây Tạng.
1. Panchsheel và ảo tưởng "Hindi-Chini Bhai Bhai"
Bối cảnh này khiến cho chính sách ngoại giao của Thủ tướng Jawaharlal Nehru trong những năm 1950 trở nên bi kịch hơn.
Năm 1954, Nehru và Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai ký Hiệp định Panchsheel - năm nguyên tắc chung sống hòa bình - kèm theo khẩu hiệu nổi tiếng "Hindi-Chini Bhai Bhai" (Ấn Độ - Trung Quốc là anh em).
Hiệp định này phản ánh khát vọng của Nehru về một trật tự châu Á hậu thực dân, nơi hai cường quốc đông dân nhất thế giới dẫn đầu phong trào không liên kết và định hình lại quan hệ quốc tế theo hướng bình đẳng.
Nhưng Panchsheel không giải quyết bất kỳ tranh chấp biên giới cụ thể nào. Hơn nữa, nó ghi nhận Tây Tạng là khu vực thuộc Trung Quốc và cam kết Ấn Độ tôn trọng an ninh Trung Quốc tại đây, đổi lấy những nguyên tắc chung chung về không can thiệp và chung sống hòa bình.
Khi Tây Tạng nổi dậy năm 1959 và Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 chạy trốn sang Ấn Độ tị nạn, Bắc Kinh cáo buộc Ấn Độ đứng sau cuộc nổi dậy - một cáo buộc mà phía Ấn Độ bác bỏ. Mối quan hệ sụp đổ nhanh chóng.
Cùng năm đó, một cuộc đụng độ vũ trang nổ ra tại thung lũng Galwan - khu vực sau này cũng là địa điểm của cuộc đụng độ chết người năm 2020 - và đến tháng 10/1959, một cuộc xung đột tại đèo Kongka khiến 9 lính Ấn Độ thiệt mạng.
2. Chính sách tiền phương và con đường dẫn đến chiến tranh
Năm 1960, Ấn Độ chuyển sang Chính sách Tiền Phương - một chiến lược do phía quân sự thúc đẩy, theo đó Ấn Độ thiết lập các tiền đồn ngày càng sâu hơn vào các vùng lãnh thổ tranh chấp nhằm khẳng định chủ quyền bằng sự hiện diện thực địa. Logic đằng sau chính sách này là Trung Quốc sẽ không dám đẩy lui các vị trí này bằng vũ lực, vì làm vậy sẽ gây xung đột quốc tế.
Nguyên soái Trần Nghị, tại một cuộc họp cấp cao giữa hai chính phủ, đã phản ứng trực tiếp với cách tiếp cận này:
"Chính sách tiền phương của Nehru là một con dao mà ngài muốn đặt nó trong tim của chúng tôi. Chúng tôi không thể nhắm mắt và chờ đợi cái chết."
Đến cuối năm 1961, Ấn Độ đã xây dựng các tiền đồn vượt qua không chỉ đường tuyên bố của Trung Quốc mà còn cả đường McMahon ở một số điểm. Trung Quốc đáp trả bằng cách tăng cường bố trí quân tại Tây Tạng và tiến hành các hoạt động quân sự tích cực dọc biên giới từ đầu năm 1962.
Tháng 7/1962, lực lượng Trung Quốc bao vây một tiền đồn Ấn Độ tại thung lũng Galwan và xảy ra xung đột tại hồ Pangong.
Ngày 8/9/1962, khoảng 600 quân Trung Quốc chiếm đóng dãy Thagla Ridge ở hướng đông, nằm sâu trong phía nam đường McMahon.
Phía Ấn Độ, bất chấp các tín hiệu leo thang rõ ràng, vẫn tin rằng chiến tranh toàn diện sẽ không xảy ra. Giới lãnh đạo chính trị và quân sự Ấn Độ tự an ủi rằng Trung Quốc sẽ dừng lại ở mức độ đụng độ giới hạn, không đủ khả năng duy trì một chiến dịch lớn ở vùng núi cao. Đây là một đánh giá sai hoàn toàn về ý định của Bắc Kinh.
3. Thời điểm tấn công và cuộc khủng hoảng Cuba
Ngày 20/10/1962, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) mở cuộc tấn công đồng loạt trên hai hướng: Ladakh ở phía tây và dọc đường McMahon ở phía đông. Thời điểm này không phải ngẫu nhiên theo nhận định của nhiều nhà nghiên cứu.
Cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba bùng phát ngày 16/10/1962, thu hút toàn bộ sự chú ý của Mỹ và Liên Xô. Một số phân tích, trong đó có nghiên cứu của Viện Hoover, cho rằng Bắc Kinh chủ động chọn thời điểm này với tính toán rằng Washington sẽ không thể can thiệp vào một cuộc xung đột ở châu Á khi đang đối mặt với nguy cơ chiến tranh hạt nhân tại bán cầu Tây - dù mức độ ảnh hưởng thực sự của nhân tố Cuba lên quyết định của Bắc Kinh vẫn còn được tranh luận trong giới sử học.
Ở hướng đông, chỉ trong 4 ngày đầu, ba trung đoàn PLA đã đánh tan lữ đoàn bộ binh số 7 của Ấn Độ tại khu vực Namka Chu.
Đến ngày 25/10, quân Trung Quốc chiếm thị trấn Tawang - một trung tâm Phật giáo quan trọng ở vùng NEFA - chỉ sau 5 ngày giao chiến. Ở hướng tây Ladakh, Ấn Độ mất nhiều vị trí và phải rút lui toàn tuyến.
Ấn Độ triển khai khoảng 22.000 quân đối phó với lực lượng PLA ước tính lên đến 80.000 người trên toàn tuyến.
Sự chênh lệch không chỉ nằm ở quân số. Quân Ấn Độ thiếu trang bị phù hợp cho chiến đấu ở độ cao cực lớn, thiếu pháo binh hỗ trợ, thiếu đường tiếp tế, và thiếu trang phục chống lạnh trong điều kiện nhiệt độ xuống dưới âm 20°C. Nhiều đơn vị không có liên lạc vô tuyến hoạt động. Một số đồn tiền phương thậm chí không nhận được lệnh rút lui kịp thời vì đường truyền liên lạc đã bị cắt đứt.
4. Trận Rezang La - Khi 120 binh sĩ cầm cự trước 5000 quân địch
Trong toàn bộ cuộc chiến thất bại của Ấn Độ, Trận Rezang La ngày 18/11/1962 nổi lên như một ngoại lệ.
Đại đội Charlie thuộc Tiểu đoàn 13 Kumaon - gồm 120 binh sĩ dưới quyền chỉ huy của Thiếu tá Shaitan Singh - được giao nhiệm vụ bảo vệ đèo Rezang La, một điểm cao trên dãy núi ở độ cao khoảng 16.500 đến 18.000 feet, án ngữ đường tiếp cận phía nam sân bay Chushul.
Đại đội này không có pháo binh yểm trợ do địa hình che khuất góc bắn. Họ không có đường tiếp tế. Họ không nhận được quân tăng viện. Quân Trung Quốc tấn công với khoảng 5.000 binh sĩ có pháo binh yểm trợ.
Thiếu tá Shaitan Singh liên tục di chuyển giữa các vị trí phòng thủ dưới làn đạn, tổ chức lại từng ổ kháng cự và trực tiếp chiến đấu cho đến khi bị thương nặng. Ông qua đời trên chiến trường. Trong số 120 binh sĩ của Đại đội Charlie, 114 người hi sinh.
Đoàn tìm kiếm của Ấn Độ trở lại chiến trường vào ngày 10/2/1963 và tìm thấy thi thể đóng băng của các binh sĩ vẫn ở tư thế chiến đấu, tay vẫn cầm súng, ngực hứng đạn về phía trước. Thiếu tá Shaitan Singh được truy tặng Param Vir Chakra - huân chương quân sự cao nhất của Ấn Độ. Đại đội Charlie được tặng thưởng thêm 8 Vir Chakra và 4 Sena Medal.
5. Ngừng bắn đơn phương và tính toán của Bắc Kinh
Ngày 20/11/1962, Mao Trạch Đông đột ngột ra lệnh ngừng bắn toàn diện và đơn phương trên toàn tuyến biên giới với Ấn Độ. Cùng ngày đó, Tổng thống Kennedy tuyên bố dỡ bỏ phong tỏa hải quân Cuba sau khi Khrushchev đồng ý rút các máy bay ném bom IL-28 khỏi hòn đảo - đánh dấu sự kết thúc thực tế của cuộc khủng hoảng.
Sự trùng hợp thời điểm này không phải tình cờ. Phân tích của Viện Hoover chỉ ra rằng sau khi cuộc khủng hoảng Cuba hạ nhiệt và Khrushchev thay đổi lập trường về MiG-21 cho Ấn Độ, Bắc Kinh nhận thấy khả năng Mỹ và Liên Xô có thể can thiệp đang gia tăng.
Nehru đã yêu cầu hỗ trợ không quân của Mỹ vào ngày 19/11. Cùng lúc đó, sau khi phía Trung Quốc công kích Khrushchev về cách xử lý Cuba, Moscow thông báo sẽ nối lại chương trình MiG-21 cho New Delhi.
Trung Quốc rút quân khỏi NEFA - vùng đất ở hướng đông mà PLA đã chiếm được - nhưng giữ nguyên quyền kiểm soát Aksai Chin ở phía tây. Đây là mục tiêu chiến lược thực sự: con đường nối Tân Cương với Tây Tạng, mà Trung Quốc đã đầu tư xây dựng và không bao giờ có ý định từ bỏ. Hướng đông chỉ là mặt trận tạo sức ép, đủ để buộc Ấn Độ chấp nhận thực tế mới mà không cần đàm phán chính thức về điều kiện.
PLA đã hoàn thành ba mục tiêu:
- Đảm bảo quyền kiểm soát Aksai Chin,
- Phơi bày điểm yếu quân sự của Ấn Độ,
- Xác lập một thực trạng biên giới mới mà không bên nào ký kết hiệp ước chính thức.
Thương vong của Ấn Độ được ghi nhận là khoảng 1.383 binh sĩ tử trận, 1.696 mất tích, và 3.968 bị bắt làm tù binh. Phía Trung Quốc không công bố số liệu chính thức; các nguồn Trung Quốc ghi nhận 722 tử trận và 1.697 bị thương, trong khi các đánh giá độc lập ước tính tổng thương vong cao hơn đáng kể.
Bộ trưởng Quốc phòng V. K. Krishna Menon - người chịu trách nhiệm chính về tình trạng kém chuẩn bị của quân đội - phải từ chức. Ấn Độ bước vào một giai đoạn tái cơ cấu và hiện đại hóa quân đội toàn diện, tăng quân số từ 500.000 lên 825.000 người trong vòng 8 năm và đẩy mạnh xây dựng hạ tầng đường biên giới.
Chính sách không liên kết của Nehru bị rạn nứt nghiêm trọng: Ấn Độ ký hiệp ước hữu nghị với Liên Xô năm 1971 và tăng cường hợp tác quân sự với cả hai cường quốc.
Về mặt địa chính trị, cuộc chiến thiết lập Đường Kiểm soát Thực tế (Line of Actual Control - LAC) như một đường biên giới thực tế nhưng chưa bao giờ được phân định chính thức.
Đàm phán biên giới trực tiếp giữa hai nước chỉ được tiến hành vào cuối năm 1981, và đến nay LAC vẫn là nguồn gốc của các căng thẳng định kỳ - bao gồm cuộc đụng độ chết người tại thung lũng Galwan tháng 6/2020, nơi 20 binh sĩ Ấn Độ tử trận.
Tranh chấp biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc không phải sản phẩm của thế kỷ 20. Nó xuất phát từ di sản của chủ nghĩa thực dân Anh, khi các đường biên giới được vạch ra qua những đỉnh núi và thung lũng mà không bên nào thực sự kiểm soát hoàn toàn.
Hai khu vực tranh chấp chính là Aksai Chin ở phía tây - một cao nguyên muối hoang vu rộng khoảng 37.000 km² nối tỉnh Tân Cương của Trung Quốc với Tây Tạng - và khu vực Đông Bắc Biên Cương (NEFA) ở phía đông, nằm phía nam đường McMahon được vạch ra theo Hiệp ước Simla năm 1914.
Đường McMahon là trung tâm của tranh chấp. Ấn Độ công nhận nó là đường biên giới hợp pháp, nhưng Trung Quốc bác bỏ hoàn toàn, lập luận rằng nó được đàm phán bởi chính quyền Anh với Tây Tạng - một thực thể mà Bắc Kinh không coi là có thẩm quyền ký kết hiệp ước đại diện cho Trung Quốc.
Sau khi Trung Quốc sáp nhập Tây Tạng năm 1950, hai nước không còn một vùng đệm nào giữa họ, và sự bất đồng về đường biên giới trở thành vấn đề trực tiếp.
Năm 1951, Trung Quốc bí mật xây dựng Quốc lộ 219, một con đường quân sự chạy ngang qua Aksai Chin để nối Tân Cương với Tây Tạng. Ấn Độ chỉ phát hiện ra điều này vào năm 1957 sau khi con đường đã hoàn thành - một sự thật mà chính phủ Nehru sau đó phải thừa nhận là do thiếu hiểu biết về tình hình tại các vùng biên giới không có người canh gác.
Con đường đó có ý nghĩa chiến lược sống còn với Bắc Kinh: đây là tuyến hậu cần duy nhất nối Tây Tạng với phần còn lại của Trung Quốc qua vùng đất khô cằn, và mất nó đồng nghĩa với mất khả năng kiểm soát cao nguyên Tây Tạng.
1. Panchsheel và ảo tưởng "Hindi-Chini Bhai Bhai"
Bối cảnh này khiến cho chính sách ngoại giao của Thủ tướng Jawaharlal Nehru trong những năm 1950 trở nên bi kịch hơn.
Năm 1954, Nehru và Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai ký Hiệp định Panchsheel - năm nguyên tắc chung sống hòa bình - kèm theo khẩu hiệu nổi tiếng "Hindi-Chini Bhai Bhai" (Ấn Độ - Trung Quốc là anh em).
Hiệp định này phản ánh khát vọng của Nehru về một trật tự châu Á hậu thực dân, nơi hai cường quốc đông dân nhất thế giới dẫn đầu phong trào không liên kết và định hình lại quan hệ quốc tế theo hướng bình đẳng.
Nhưng Panchsheel không giải quyết bất kỳ tranh chấp biên giới cụ thể nào. Hơn nữa, nó ghi nhận Tây Tạng là khu vực thuộc Trung Quốc và cam kết Ấn Độ tôn trọng an ninh Trung Quốc tại đây, đổi lấy những nguyên tắc chung chung về không can thiệp và chung sống hòa bình.
Khi Tây Tạng nổi dậy năm 1959 và Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 chạy trốn sang Ấn Độ tị nạn, Bắc Kinh cáo buộc Ấn Độ đứng sau cuộc nổi dậy - một cáo buộc mà phía Ấn Độ bác bỏ. Mối quan hệ sụp đổ nhanh chóng.
Cùng năm đó, một cuộc đụng độ vũ trang nổ ra tại thung lũng Galwan - khu vực sau này cũng là địa điểm của cuộc đụng độ chết người năm 2020 - và đến tháng 10/1959, một cuộc xung đột tại đèo Kongka khiến 9 lính Ấn Độ thiệt mạng.
2. Chính sách tiền phương và con đường dẫn đến chiến tranh
Năm 1960, Ấn Độ chuyển sang Chính sách Tiền Phương - một chiến lược do phía quân sự thúc đẩy, theo đó Ấn Độ thiết lập các tiền đồn ngày càng sâu hơn vào các vùng lãnh thổ tranh chấp nhằm khẳng định chủ quyền bằng sự hiện diện thực địa. Logic đằng sau chính sách này là Trung Quốc sẽ không dám đẩy lui các vị trí này bằng vũ lực, vì làm vậy sẽ gây xung đột quốc tế.
Nguyên soái Trần Nghị, tại một cuộc họp cấp cao giữa hai chính phủ, đã phản ứng trực tiếp với cách tiếp cận này:
"Chính sách tiền phương của Nehru là một con dao mà ngài muốn đặt nó trong tim của chúng tôi. Chúng tôi không thể nhắm mắt và chờ đợi cái chết."
Đến cuối năm 1961, Ấn Độ đã xây dựng các tiền đồn vượt qua không chỉ đường tuyên bố của Trung Quốc mà còn cả đường McMahon ở một số điểm. Trung Quốc đáp trả bằng cách tăng cường bố trí quân tại Tây Tạng và tiến hành các hoạt động quân sự tích cực dọc biên giới từ đầu năm 1962.
Tháng 7/1962, lực lượng Trung Quốc bao vây một tiền đồn Ấn Độ tại thung lũng Galwan và xảy ra xung đột tại hồ Pangong.
Ngày 8/9/1962, khoảng 600 quân Trung Quốc chiếm đóng dãy Thagla Ridge ở hướng đông, nằm sâu trong phía nam đường McMahon.
Phía Ấn Độ, bất chấp các tín hiệu leo thang rõ ràng, vẫn tin rằng chiến tranh toàn diện sẽ không xảy ra. Giới lãnh đạo chính trị và quân sự Ấn Độ tự an ủi rằng Trung Quốc sẽ dừng lại ở mức độ đụng độ giới hạn, không đủ khả năng duy trì một chiến dịch lớn ở vùng núi cao. Đây là một đánh giá sai hoàn toàn về ý định của Bắc Kinh.
3. Thời điểm tấn công và cuộc khủng hoảng Cuba
Ngày 20/10/1962, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) mở cuộc tấn công đồng loạt trên hai hướng: Ladakh ở phía tây và dọc đường McMahon ở phía đông. Thời điểm này không phải ngẫu nhiên theo nhận định của nhiều nhà nghiên cứu.
Cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba bùng phát ngày 16/10/1962, thu hút toàn bộ sự chú ý của Mỹ và Liên Xô. Một số phân tích, trong đó có nghiên cứu của Viện Hoover, cho rằng Bắc Kinh chủ động chọn thời điểm này với tính toán rằng Washington sẽ không thể can thiệp vào một cuộc xung đột ở châu Á khi đang đối mặt với nguy cơ chiến tranh hạt nhân tại bán cầu Tây - dù mức độ ảnh hưởng thực sự của nhân tố Cuba lên quyết định của Bắc Kinh vẫn còn được tranh luận trong giới sử học.
Ở hướng đông, chỉ trong 4 ngày đầu, ba trung đoàn PLA đã đánh tan lữ đoàn bộ binh số 7 của Ấn Độ tại khu vực Namka Chu.
Đến ngày 25/10, quân Trung Quốc chiếm thị trấn Tawang - một trung tâm Phật giáo quan trọng ở vùng NEFA - chỉ sau 5 ngày giao chiến. Ở hướng tây Ladakh, Ấn Độ mất nhiều vị trí và phải rút lui toàn tuyến.
Ấn Độ triển khai khoảng 22.000 quân đối phó với lực lượng PLA ước tính lên đến 80.000 người trên toàn tuyến.
Sự chênh lệch không chỉ nằm ở quân số. Quân Ấn Độ thiếu trang bị phù hợp cho chiến đấu ở độ cao cực lớn, thiếu pháo binh hỗ trợ, thiếu đường tiếp tế, và thiếu trang phục chống lạnh trong điều kiện nhiệt độ xuống dưới âm 20°C. Nhiều đơn vị không có liên lạc vô tuyến hoạt động. Một số đồn tiền phương thậm chí không nhận được lệnh rút lui kịp thời vì đường truyền liên lạc đã bị cắt đứt.
4. Trận Rezang La - Khi 120 binh sĩ cầm cự trước 5000 quân địch
Trong toàn bộ cuộc chiến thất bại của Ấn Độ, Trận Rezang La ngày 18/11/1962 nổi lên như một ngoại lệ.
Đại đội Charlie thuộc Tiểu đoàn 13 Kumaon - gồm 120 binh sĩ dưới quyền chỉ huy của Thiếu tá Shaitan Singh - được giao nhiệm vụ bảo vệ đèo Rezang La, một điểm cao trên dãy núi ở độ cao khoảng 16.500 đến 18.000 feet, án ngữ đường tiếp cận phía nam sân bay Chushul.
Đại đội này không có pháo binh yểm trợ do địa hình che khuất góc bắn. Họ không có đường tiếp tế. Họ không nhận được quân tăng viện. Quân Trung Quốc tấn công với khoảng 5.000 binh sĩ có pháo binh yểm trợ.
Thiếu tá Shaitan Singh liên tục di chuyển giữa các vị trí phòng thủ dưới làn đạn, tổ chức lại từng ổ kháng cự và trực tiếp chiến đấu cho đến khi bị thương nặng. Ông qua đời trên chiến trường. Trong số 120 binh sĩ của Đại đội Charlie, 114 người hi sinh.
Đoàn tìm kiếm của Ấn Độ trở lại chiến trường vào ngày 10/2/1963 và tìm thấy thi thể đóng băng của các binh sĩ vẫn ở tư thế chiến đấu, tay vẫn cầm súng, ngực hứng đạn về phía trước. Thiếu tá Shaitan Singh được truy tặng Param Vir Chakra - huân chương quân sự cao nhất của Ấn Độ. Đại đội Charlie được tặng thưởng thêm 8 Vir Chakra và 4 Sena Medal.
5. Ngừng bắn đơn phương và tính toán của Bắc Kinh
Ngày 20/11/1962, Mao Trạch Đông đột ngột ra lệnh ngừng bắn toàn diện và đơn phương trên toàn tuyến biên giới với Ấn Độ. Cùng ngày đó, Tổng thống Kennedy tuyên bố dỡ bỏ phong tỏa hải quân Cuba sau khi Khrushchev đồng ý rút các máy bay ném bom IL-28 khỏi hòn đảo - đánh dấu sự kết thúc thực tế của cuộc khủng hoảng.
Sự trùng hợp thời điểm này không phải tình cờ. Phân tích của Viện Hoover chỉ ra rằng sau khi cuộc khủng hoảng Cuba hạ nhiệt và Khrushchev thay đổi lập trường về MiG-21 cho Ấn Độ, Bắc Kinh nhận thấy khả năng Mỹ và Liên Xô có thể can thiệp đang gia tăng.
Nehru đã yêu cầu hỗ trợ không quân của Mỹ vào ngày 19/11. Cùng lúc đó, sau khi phía Trung Quốc công kích Khrushchev về cách xử lý Cuba, Moscow thông báo sẽ nối lại chương trình MiG-21 cho New Delhi.
Trung Quốc rút quân khỏi NEFA - vùng đất ở hướng đông mà PLA đã chiếm được - nhưng giữ nguyên quyền kiểm soát Aksai Chin ở phía tây. Đây là mục tiêu chiến lược thực sự: con đường nối Tân Cương với Tây Tạng, mà Trung Quốc đã đầu tư xây dựng và không bao giờ có ý định từ bỏ. Hướng đông chỉ là mặt trận tạo sức ép, đủ để buộc Ấn Độ chấp nhận thực tế mới mà không cần đàm phán chính thức về điều kiện.
PLA đã hoàn thành ba mục tiêu:
- Đảm bảo quyền kiểm soát Aksai Chin,
- Phơi bày điểm yếu quân sự của Ấn Độ,
- Xác lập một thực trạng biên giới mới mà không bên nào ký kết hiệp ước chính thức.
Thương vong của Ấn Độ được ghi nhận là khoảng 1.383 binh sĩ tử trận, 1.696 mất tích, và 3.968 bị bắt làm tù binh. Phía Trung Quốc không công bố số liệu chính thức; các nguồn Trung Quốc ghi nhận 722 tử trận và 1.697 bị thương, trong khi các đánh giá độc lập ước tính tổng thương vong cao hơn đáng kể.
Bộ trưởng Quốc phòng V. K. Krishna Menon - người chịu trách nhiệm chính về tình trạng kém chuẩn bị của quân đội - phải từ chức. Ấn Độ bước vào một giai đoạn tái cơ cấu và hiện đại hóa quân đội toàn diện, tăng quân số từ 500.000 lên 825.000 người trong vòng 8 năm và đẩy mạnh xây dựng hạ tầng đường biên giới.
Chính sách không liên kết của Nehru bị rạn nứt nghiêm trọng: Ấn Độ ký hiệp ước hữu nghị với Liên Xô năm 1971 và tăng cường hợp tác quân sự với cả hai cường quốc.
Về mặt địa chính trị, cuộc chiến thiết lập Đường Kiểm soát Thực tế (Line of Actual Control - LAC) như một đường biên giới thực tế nhưng chưa bao giờ được phân định chính thức.
Đàm phán biên giới trực tiếp giữa hai nước chỉ được tiến hành vào cuối năm 1981, và đến nay LAC vẫn là nguồn gốc của các căng thẳng định kỳ - bao gồm cuộc đụng độ chết người tại thung lũng Galwan tháng 6/2020, nơi 20 binh sĩ Ấn Độ tử trận.
