Đảo chính Chile 1973
Salvador Allende là bác sĩ và là một trong những người đồng sáng lập Đảng Xã hội Chile. Ông thất bại trong ba cuộc bầu cử tổng thống liên tiếp vào các năm 1952, 1958 và 1964 trước khi giành chiến thắng vào ngày 4 tháng 9 năm 1970 với tư cách ứng viên của liên minh cánh tả Unidad Popular.
Allende chỉ giành được 36,3% phiếu bầu trong một cuộc đua ba bên, không đủ đa số tuyệt đối theo luật định. Vì vậy Quốc hội Chile phải bỏ phiếu xác nhận kết quả, và ngày 24 tháng 10 năm 1970, ông chính thức được phê chuẩn làm tổng thống thứ 29 của Chile. Allende nhậm chức ngày 3 tháng 11 năm 1970, trở thành tổng thống theo chủ nghĩa Marxist đầu tiên được bầu qua thể chế dân chủ ở Mỹ Latinh.
1. Quốc hữu hóa đồng và xây dựng Xã hội chủ nghĩa
Một trong những cam kết trung tâm trong cương lĩnh tranh cử của Allende là quốc hữu hóa ngành khai thác đồng quy mô lớn, vốn bị chi phối bởi hai tập đoàn Mỹ là Anaconda và Kennecott. Ba mỏ chính gồm Chuquicamata và El Salvador thuộc Anaconda, và El Teniente thuộc Kennecott.
Ngành này chiếm khoảng 75% nguồn thu ngoại tệ của Chile, khiến nó vừa là tài sản kinh tế chiến lược vừa là biểu tượng của sự phụ thuộc bên ngoài.
Ngày 21 tháng 12 năm 1970, chính phủ Allende trình Quốc hội một tu chính án hiến pháp cho phép quốc hữu hóa. Tu chính án được thông qua với tỷ lệ nhất trí vào ngày 11 tháng 7 năm 1971, biến việc quốc hữu hóa thành một quyết định có sự đồng thuận rộng rãi trên chính trường Chile.
Thay vì đàm phán về bồi thường, chính phủ Allende áp dụng cơ chế khấu trừ: toàn bộ "lợi nhuận vượt mức" mà Anaconda và Kennecott đã thu về từ năm 1955 được tính là khoản Chile phải đòi lại.
Vào cuối năm 1971, Allende ký sắc lệnh xác định con số lợi nhuận vượt mức của hai công ty đạt khoảng 774 triệu đô la. Kết quả là sau khi khấu trừ, không có khoản bồi thường trực tiếp nào được chi trả.
Song song với đồng, chính phủ cũng tiến hành quốc hữu hóa một phần hệ thống ngân hàng và mở rộng cải cách ruộng đất. Trong hai năm đầu, chương trình kinh tế ghi nhận một số kết quả tích cực: lương thực tế tăng, tỷ lệ thất nghiệp giảm và mức tiêu thụ trong nước tăng. Nhưng đến năm 1972, lạm phát leo thang, hàng hóa khan hiếm và bãi công của các nghiệp đoàn chủ chốt bắt đầu làm rối loạn nền kinh tế.
2. Washington phản ứng: Từ bầu cử đến chiến tranh kinh tế
Ngay sau chiến thắng bầu cử của Allende ngày 4 tháng 9 năm 1970, Tổng thống Nixon triệu tập Giám đốc CIA Richard Helms cùng Cố vấn An ninh Quốc gia Henry Kissinger để bàn về Chile.
Ghi chú tay của Helms từ cuộc họp ngày 15 tháng 9 năm 1970 ghi lại chỉ thị của Nixon:
"1 in 10 chance perhaps, but save Chile!; worth spending; not concerned; no involvement of embassy; $10,000,000 available, more if necessary; full-time job - best men we have; game plan; make the economy scream; 48 hours for plan of action."
Kissinger sau đó nêu rõ lập trường của mình: "I don't see why we need to stand by and watch a country go communist due to the irresponsibility of its people."
Từ đó hình thành hai hướng hành động song song.
- Track I là chiến lược chính trị nhằm ngăn Quốc hội Chile phê chuẩn Allende.
- Track II là kế hoạch bí mật nhằm kích động đảo chính quân sự ngay trước khi ông nhậm chức.
Cả hai hướng đều thất bại trong giai đoạn đầu.
CIA cung cấp tài chính cho các đảng phái cánh hữu và báo chí, đặc biệt tờ El Mercurio, nhằm khuếch đại tâm lý hoảng loạn kinh tế và chống Allende. Washington còn phong tỏa tín dụng quốc tế của Chile và gây áp lực lên các chính phủ châu Âu có quan hệ kinh tế với Santiago.
Về phía doanh nghiệp Mỹ, ITT - vốn có lợi ích lớn tại Chile - trực tiếp tham gia vào các nỗ lực đó. Ngày 14 tháng 9 năm 1971, Chủ tịch ITT Harold Geneen gặp mặt với các quan chức cấp cao Nhà Trắng tại bữa trưa để thảo luận về các vụ tịch thu tài sản của công ty. Ngày 1 tháng 10 năm 1971, Phó Chủ tịch ITT William Merriam gửi đề xuất tới Washington về một đòn "bóp nghẹt kinh tế" thông qua cắt tín dụng quốc tế, cấm nhập khẩu đồng và cắt xuất khẩu thiết yếu vào Chile, với mục tiêu tạo ra đủ "hỗn loạn kinh tế" để thúc đẩy quân đội can thiệp.
Hai tập đoàn đồng Kennecott và Anaconda cũng phản ứng pháp lý ở nhiều quốc gia, trong đó Kennecott thành công trong việc thuyết phục tòa án Pháp ra lệnh phong tỏa các lô hàng đồng của Chile đang vận chuyển đến khách hàng châu Âu.
3. Khủng hoảng chính trị nội bộ và tiền đảo chính
Trong nội bộ Chile, tình hình xấu đi nhanh chóng từ năm 1972. Lạm phát phi mã, thiếu hụt hàng hóa thiết yếu, bãi công của giới chủ xe tải kéo dài nhiều tuần làm tê liệt hệ thống vận tải.
Đảng Dân chủ Thiên Chúa giáo và các lực lượng trung hữu, vốn từng ủng hộ Allende trong cuộc bỏ phiếu Quốc hội năm 1970, liên kết với các đối thủ của ông tạo thành đa số nghị viện chống chính phủ.
Tháng 8 năm 1973, Quốc hội thông qua nghị quyết tuyên bố chính phủ Allende vi phạm hiến pháp và kêu gọi quân đội can thiệp. Nghị quyết không có hiệu lực pháp lý ràng buộc nhưng tạo ra bình phong chính trị cho những gì sắp xảy ra.
Các đơn vị quân đội còn trung thành với chính phủ dần thu hẹp. Tướng Carlos Prats, Tổng tư lệnh quân đội ủng hộ Allende, buộc phải từ chức vào tháng 8 năm 1973 do áp lực từ các sĩ quan cấp cao. Người thay thế ông, Tướng Augusto Pinochet, tỏ ra trung thành với chính phủ cho đến khi chính ông trở thành người dẫn đầu cuộc đảo chính.
4. Điểm nhấn ngày 11.9.1973
Rạng sáng ngày 11 tháng 9 năm 1973, hải quân phong tỏa cảng Valparaíso. Các đơn vị lục quân chiếm giữ các điểm chiến lược trên khắp Santiago. Đến sáng sớm, đã rõ ràng rằng không còn đơn vị quân đội nào ở lại phía trung thành với chính phủ.
Allende từ chối rời dinh tổng thống La Moneda. Lúc 9 giờ 10 phút sáng, ông lần cuối phát biểu qua Radio Magallanes:
"Surely, this will be the last opportunity for me to address you. The Air Force has bombed the antennas of Radio Magallanes. My words do not have bitterness but disappointment. Given these facts, the only thing left for me is to say to workers: I am not going to resign!"
Rồi ông nói tiếp:
"Workers of my country, I have faith in Chile and its destiny. Other men will overcome this dark and bitter moment when treason seeks to prevail. Go forward knowing that, sooner rather than later, the great avenues will open again where free men will walk to build a better society. Long live Chile! Long live the people! Long live the workers! These are my last words, and I am certain that my sacrifice will not be in vain."
Vào khoảng giữa trưa, Không quân Chile bắt đầu ném bom La Moneda. Tòa nhà bốc cháy. Các xe tăng bao vây bên ngoài trong khi bộ binh chuẩn bị xông vào. Đến 13 giờ 50 phút, Tướng Javier Palacios gửi điện báo ngắn về Bộ Tổng tham mưu: "Misión cumplida. Moneda tomada. Presidente muerto" - tức là "Hoàn thành nhiệm vụ. La Moneda đã hạ. Tổng thống đã chết."
Cái chết của Allende trong tòa nhà bị cháy đã gây tranh cãi trong nhiều thập kỷ. Năm 2011, theo lệnh tòa án Chile, di hài ông được khai quật và giám định pháp y xác nhận vết thương do tự bắn.
5. Nền thống trị của Pinochet
Ngay trong những ngày đầu sau đảo chính, Pinochet và ban quân sự bắt đầu truy lùng những người ủng hộ Allende và các thành phần cánh tả.
Sân vận động Estadio Chile tại Santiago trở thành trại giam tạm thời. Hàng nghìn người bị bắt, thẩm vấn và tra tấn trong những tuần đầu tiên.
Năm 1974, Pinochet lập ra Cơ quan Tình báo Quốc gia, gọi tắt là DINA, bộ máy mật vụ trực tiếp dưới quyền ông và chịu trách nhiệm tổ chức tra tấn, thủ tiêu và xử tử không qua xét xử trên quy mô có hệ thống. Villa Grimaldi tại Santiago là một trong những trung tâm giam giữ và tra tấn lớn nhất, với ít nhất 4.500 người bị giam qua đây và ít nhất 226 người thiệt mạng tại đó.
Một báo cáo tình báo của Mỹ từ giai đoạn này mô tả kỹ thuật thẩm vấn của DINA là "straight out of the Spanish Inquisition" và nhận xét rằng tổ chức này đang "developing into a KGB-type organization."
Theo số liệu chính thức được Tổng thống Sebastián Piñera thừa nhận vào năm 2011, chế độ Pinochet có hơn 3.000 người bị giết hoặc mất tích, và tổng số nạn nhân bị giết, tra tấn hoặc cầm tù vì lý do chính trị lên đến 40.018 người.
Washington phản ứng ngược lại hẳn với ba năm trước. Chỉ trong giai đoạn từ ngày đảo chính đến tháng 3 năm 1974, chính phủ Mỹ, các ngân hàng tư nhân và các tổ chức tài chính quốc tế đã phân bổ 463 triệu đô la viện trợ cho chính quyền quân sự mới, kết thúc lệnh phong tỏa tín dụng từng được áp đặt thời Allende.
Về kinh tế, Pinochet trao quyền điều hành cho một nhóm kinh tế gia được đào tạo tại Đại học Chicago, sau này được gọi là "Chicago Boys." Họ tiến hành tư nhân hóa ồ ạt, cắt giảm chi tiêu công, mở cửa thị trường tài chính và xóa bỏ các cải cách của Allende.
Quá trình này đi kèm với giai đoạn suy thoái nghiêm trọng vào đầu những năm 1980, GDP giảm khoảng 14 đến 15% và tỷ lệ thất nghiệp chạm gần 30% vào năm 1982. Nền kinh tế phục hồi tăng trưởng trong những năm cuối thập kỷ nhưng đi kèm với mức bất bình đẳng thu nhập gia tăng đáng kể.
Nhà thơ Pablo Neruda, người đoạt giải Nobel Văn học năm 1971 và là người thân cận với Allende, mất ngày 23 tháng 9 năm 1973 tại một bệnh viện ở Santiago, mười hai ngày sau đảo chính. Hồ sơ chính thức ghi nguyên nhân là ung thư tuyến tiền liệt, nhưng gia đình và tài xế riêng của ông ngay từ đầu nghi ngờ ông bị đầu độc.
Năm 2013, tòa án Chile ra lệnh khai quật thi hài để điều tra pháp y. Qua nhiều năm phân tích, đến năm 2017, một hội đồng gồm 13 chuyên gia quốc tế kết luận không có bằng chứng ông chết vì ung thư.
Năm 2023, báo cáo pháp y từ các nhà khoa học Canada, Đan Mạch và Chile xác nhận sự hiện diện của lượng lớn vi khuẩn Clostridium botulinum trong răng và xương của ông - một chất độc thần kinh gây liệt và tử vong.
Tháng 2 năm 2024, tòa phúc thẩm Chile ra phán quyết mở lại điều tra chính thức về cái chết của ông.
Pinochet cai trị đến năm 1990, sau khi thua trong cuộc trưng cầu dân ý năm 1988 về việc có tiếp tục làm tổng thống hay không. Ông tiếp tục giữ chức Tổng tư lệnh quân đội thêm tám năm và được đảm bảo ghế thượng nghị sĩ trọn đời theo hiến pháp do chính ông soạn thảo năm 1980.
Tháng 10 năm 1998, Pinochet bị bắt giữ tại London theo lệnh bắt của Tây Ban Nha liên quan đến tội ác đối với công dân Tây Ban Nha tại Chile.
Cuộc chiến pháp lý kéo dài gần mười sáu tháng trước khi ông được thả với lý do sức khỏe và trở về Chile vào tháng 3 năm 2000. Tại Chile, ông đối mặt với nhiều vụ truy tố nhưng qua đời vào tháng 12 năm 2006 trước khi bất kỳ vụ án nào đi đến bản án kết tội cuối cùng.
Các tài liệu giải mật từ Cục Lưu trữ An ninh Quốc gia Mỹ, trong đó có hơn 20.000 văn bản mà học giả Peter Kornbluh giúp công bố, đã ghi lại chi tiết vai trò của CIA và Nhà Trắng trong quá trình dẫn đến đảo chính và hỗ trợ chế độ sau đó.
Salvador Allende là bác sĩ và là một trong những người đồng sáng lập Đảng Xã hội Chile. Ông thất bại trong ba cuộc bầu cử tổng thống liên tiếp vào các năm 1952, 1958 và 1964 trước khi giành chiến thắng vào ngày 4 tháng 9 năm 1970 với tư cách ứng viên của liên minh cánh tả Unidad Popular.
Allende chỉ giành được 36,3% phiếu bầu trong một cuộc đua ba bên, không đủ đa số tuyệt đối theo luật định. Vì vậy Quốc hội Chile phải bỏ phiếu xác nhận kết quả, và ngày 24 tháng 10 năm 1970, ông chính thức được phê chuẩn làm tổng thống thứ 29 của Chile. Allende nhậm chức ngày 3 tháng 11 năm 1970, trở thành tổng thống theo chủ nghĩa Marxist đầu tiên được bầu qua thể chế dân chủ ở Mỹ Latinh.
1. Quốc hữu hóa đồng và xây dựng Xã hội chủ nghĩa
Một trong những cam kết trung tâm trong cương lĩnh tranh cử của Allende là quốc hữu hóa ngành khai thác đồng quy mô lớn, vốn bị chi phối bởi hai tập đoàn Mỹ là Anaconda và Kennecott. Ba mỏ chính gồm Chuquicamata và El Salvador thuộc Anaconda, và El Teniente thuộc Kennecott.
Ngành này chiếm khoảng 75% nguồn thu ngoại tệ của Chile, khiến nó vừa là tài sản kinh tế chiến lược vừa là biểu tượng của sự phụ thuộc bên ngoài.
Ngày 21 tháng 12 năm 1970, chính phủ Allende trình Quốc hội một tu chính án hiến pháp cho phép quốc hữu hóa. Tu chính án được thông qua với tỷ lệ nhất trí vào ngày 11 tháng 7 năm 1971, biến việc quốc hữu hóa thành một quyết định có sự đồng thuận rộng rãi trên chính trường Chile.
Thay vì đàm phán về bồi thường, chính phủ Allende áp dụng cơ chế khấu trừ: toàn bộ "lợi nhuận vượt mức" mà Anaconda và Kennecott đã thu về từ năm 1955 được tính là khoản Chile phải đòi lại.
Vào cuối năm 1971, Allende ký sắc lệnh xác định con số lợi nhuận vượt mức của hai công ty đạt khoảng 774 triệu đô la. Kết quả là sau khi khấu trừ, không có khoản bồi thường trực tiếp nào được chi trả.
Song song với đồng, chính phủ cũng tiến hành quốc hữu hóa một phần hệ thống ngân hàng và mở rộng cải cách ruộng đất. Trong hai năm đầu, chương trình kinh tế ghi nhận một số kết quả tích cực: lương thực tế tăng, tỷ lệ thất nghiệp giảm và mức tiêu thụ trong nước tăng. Nhưng đến năm 1972, lạm phát leo thang, hàng hóa khan hiếm và bãi công của các nghiệp đoàn chủ chốt bắt đầu làm rối loạn nền kinh tế.
2. Washington phản ứng: Từ bầu cử đến chiến tranh kinh tế
Ngay sau chiến thắng bầu cử của Allende ngày 4 tháng 9 năm 1970, Tổng thống Nixon triệu tập Giám đốc CIA Richard Helms cùng Cố vấn An ninh Quốc gia Henry Kissinger để bàn về Chile.
Ghi chú tay của Helms từ cuộc họp ngày 15 tháng 9 năm 1970 ghi lại chỉ thị của Nixon:
"1 in 10 chance perhaps, but save Chile!; worth spending; not concerned; no involvement of embassy; $10,000,000 available, more if necessary; full-time job - best men we have; game plan; make the economy scream; 48 hours for plan of action."
Kissinger sau đó nêu rõ lập trường của mình: "I don't see why we need to stand by and watch a country go communist due to the irresponsibility of its people."
Từ đó hình thành hai hướng hành động song song.
- Track I là chiến lược chính trị nhằm ngăn Quốc hội Chile phê chuẩn Allende.
- Track II là kế hoạch bí mật nhằm kích động đảo chính quân sự ngay trước khi ông nhậm chức.
Cả hai hướng đều thất bại trong giai đoạn đầu.
CIA cung cấp tài chính cho các đảng phái cánh hữu và báo chí, đặc biệt tờ El Mercurio, nhằm khuếch đại tâm lý hoảng loạn kinh tế và chống Allende. Washington còn phong tỏa tín dụng quốc tế của Chile và gây áp lực lên các chính phủ châu Âu có quan hệ kinh tế với Santiago.
Về phía doanh nghiệp Mỹ, ITT - vốn có lợi ích lớn tại Chile - trực tiếp tham gia vào các nỗ lực đó. Ngày 14 tháng 9 năm 1971, Chủ tịch ITT Harold Geneen gặp mặt với các quan chức cấp cao Nhà Trắng tại bữa trưa để thảo luận về các vụ tịch thu tài sản của công ty. Ngày 1 tháng 10 năm 1971, Phó Chủ tịch ITT William Merriam gửi đề xuất tới Washington về một đòn "bóp nghẹt kinh tế" thông qua cắt tín dụng quốc tế, cấm nhập khẩu đồng và cắt xuất khẩu thiết yếu vào Chile, với mục tiêu tạo ra đủ "hỗn loạn kinh tế" để thúc đẩy quân đội can thiệp.
Hai tập đoàn đồng Kennecott và Anaconda cũng phản ứng pháp lý ở nhiều quốc gia, trong đó Kennecott thành công trong việc thuyết phục tòa án Pháp ra lệnh phong tỏa các lô hàng đồng của Chile đang vận chuyển đến khách hàng châu Âu.
3. Khủng hoảng chính trị nội bộ và tiền đảo chính
Trong nội bộ Chile, tình hình xấu đi nhanh chóng từ năm 1972. Lạm phát phi mã, thiếu hụt hàng hóa thiết yếu, bãi công của giới chủ xe tải kéo dài nhiều tuần làm tê liệt hệ thống vận tải.
Đảng Dân chủ Thiên Chúa giáo và các lực lượng trung hữu, vốn từng ủng hộ Allende trong cuộc bỏ phiếu Quốc hội năm 1970, liên kết với các đối thủ của ông tạo thành đa số nghị viện chống chính phủ.
Tháng 8 năm 1973, Quốc hội thông qua nghị quyết tuyên bố chính phủ Allende vi phạm hiến pháp và kêu gọi quân đội can thiệp. Nghị quyết không có hiệu lực pháp lý ràng buộc nhưng tạo ra bình phong chính trị cho những gì sắp xảy ra.
Các đơn vị quân đội còn trung thành với chính phủ dần thu hẹp. Tướng Carlos Prats, Tổng tư lệnh quân đội ủng hộ Allende, buộc phải từ chức vào tháng 8 năm 1973 do áp lực từ các sĩ quan cấp cao. Người thay thế ông, Tướng Augusto Pinochet, tỏ ra trung thành với chính phủ cho đến khi chính ông trở thành người dẫn đầu cuộc đảo chính.
4. Điểm nhấn ngày 11.9.1973
Rạng sáng ngày 11 tháng 9 năm 1973, hải quân phong tỏa cảng Valparaíso. Các đơn vị lục quân chiếm giữ các điểm chiến lược trên khắp Santiago. Đến sáng sớm, đã rõ ràng rằng không còn đơn vị quân đội nào ở lại phía trung thành với chính phủ.
Allende từ chối rời dinh tổng thống La Moneda. Lúc 9 giờ 10 phút sáng, ông lần cuối phát biểu qua Radio Magallanes:
"Surely, this will be the last opportunity for me to address you. The Air Force has bombed the antennas of Radio Magallanes. My words do not have bitterness but disappointment. Given these facts, the only thing left for me is to say to workers: I am not going to resign!"
Rồi ông nói tiếp:
"Workers of my country, I have faith in Chile and its destiny. Other men will overcome this dark and bitter moment when treason seeks to prevail. Go forward knowing that, sooner rather than later, the great avenues will open again where free men will walk to build a better society. Long live Chile! Long live the people! Long live the workers! These are my last words, and I am certain that my sacrifice will not be in vain."
Vào khoảng giữa trưa, Không quân Chile bắt đầu ném bom La Moneda. Tòa nhà bốc cháy. Các xe tăng bao vây bên ngoài trong khi bộ binh chuẩn bị xông vào. Đến 13 giờ 50 phút, Tướng Javier Palacios gửi điện báo ngắn về Bộ Tổng tham mưu: "Misión cumplida. Moneda tomada. Presidente muerto" - tức là "Hoàn thành nhiệm vụ. La Moneda đã hạ. Tổng thống đã chết."
Cái chết của Allende trong tòa nhà bị cháy đã gây tranh cãi trong nhiều thập kỷ. Năm 2011, theo lệnh tòa án Chile, di hài ông được khai quật và giám định pháp y xác nhận vết thương do tự bắn.
5. Nền thống trị của Pinochet
Ngay trong những ngày đầu sau đảo chính, Pinochet và ban quân sự bắt đầu truy lùng những người ủng hộ Allende và các thành phần cánh tả.
Sân vận động Estadio Chile tại Santiago trở thành trại giam tạm thời. Hàng nghìn người bị bắt, thẩm vấn và tra tấn trong những tuần đầu tiên.
Năm 1974, Pinochet lập ra Cơ quan Tình báo Quốc gia, gọi tắt là DINA, bộ máy mật vụ trực tiếp dưới quyền ông và chịu trách nhiệm tổ chức tra tấn, thủ tiêu và xử tử không qua xét xử trên quy mô có hệ thống. Villa Grimaldi tại Santiago là một trong những trung tâm giam giữ và tra tấn lớn nhất, với ít nhất 4.500 người bị giam qua đây và ít nhất 226 người thiệt mạng tại đó.
Một báo cáo tình báo của Mỹ từ giai đoạn này mô tả kỹ thuật thẩm vấn của DINA là "straight out of the Spanish Inquisition" và nhận xét rằng tổ chức này đang "developing into a KGB-type organization."
Theo số liệu chính thức được Tổng thống Sebastián Piñera thừa nhận vào năm 2011, chế độ Pinochet có hơn 3.000 người bị giết hoặc mất tích, và tổng số nạn nhân bị giết, tra tấn hoặc cầm tù vì lý do chính trị lên đến 40.018 người.
Washington phản ứng ngược lại hẳn với ba năm trước. Chỉ trong giai đoạn từ ngày đảo chính đến tháng 3 năm 1974, chính phủ Mỹ, các ngân hàng tư nhân và các tổ chức tài chính quốc tế đã phân bổ 463 triệu đô la viện trợ cho chính quyền quân sự mới, kết thúc lệnh phong tỏa tín dụng từng được áp đặt thời Allende.
Về kinh tế, Pinochet trao quyền điều hành cho một nhóm kinh tế gia được đào tạo tại Đại học Chicago, sau này được gọi là "Chicago Boys." Họ tiến hành tư nhân hóa ồ ạt, cắt giảm chi tiêu công, mở cửa thị trường tài chính và xóa bỏ các cải cách của Allende.
Quá trình này đi kèm với giai đoạn suy thoái nghiêm trọng vào đầu những năm 1980, GDP giảm khoảng 14 đến 15% và tỷ lệ thất nghiệp chạm gần 30% vào năm 1982. Nền kinh tế phục hồi tăng trưởng trong những năm cuối thập kỷ nhưng đi kèm với mức bất bình đẳng thu nhập gia tăng đáng kể.
Nhà thơ Pablo Neruda, người đoạt giải Nobel Văn học năm 1971 và là người thân cận với Allende, mất ngày 23 tháng 9 năm 1973 tại một bệnh viện ở Santiago, mười hai ngày sau đảo chính. Hồ sơ chính thức ghi nguyên nhân là ung thư tuyến tiền liệt, nhưng gia đình và tài xế riêng của ông ngay từ đầu nghi ngờ ông bị đầu độc.
Năm 2013, tòa án Chile ra lệnh khai quật thi hài để điều tra pháp y. Qua nhiều năm phân tích, đến năm 2017, một hội đồng gồm 13 chuyên gia quốc tế kết luận không có bằng chứng ông chết vì ung thư.
Năm 2023, báo cáo pháp y từ các nhà khoa học Canada, Đan Mạch và Chile xác nhận sự hiện diện của lượng lớn vi khuẩn Clostridium botulinum trong răng và xương của ông - một chất độc thần kinh gây liệt và tử vong.
Tháng 2 năm 2024, tòa phúc thẩm Chile ra phán quyết mở lại điều tra chính thức về cái chết của ông.
Pinochet cai trị đến năm 1990, sau khi thua trong cuộc trưng cầu dân ý năm 1988 về việc có tiếp tục làm tổng thống hay không. Ông tiếp tục giữ chức Tổng tư lệnh quân đội thêm tám năm và được đảm bảo ghế thượng nghị sĩ trọn đời theo hiến pháp do chính ông soạn thảo năm 1980.
Tháng 10 năm 1998, Pinochet bị bắt giữ tại London theo lệnh bắt của Tây Ban Nha liên quan đến tội ác đối với công dân Tây Ban Nha tại Chile.
Cuộc chiến pháp lý kéo dài gần mười sáu tháng trước khi ông được thả với lý do sức khỏe và trở về Chile vào tháng 3 năm 2000. Tại Chile, ông đối mặt với nhiều vụ truy tố nhưng qua đời vào tháng 12 năm 2006 trước khi bất kỳ vụ án nào đi đến bản án kết tội cuối cùng.
Các tài liệu giải mật từ Cục Lưu trữ An ninh Quốc gia Mỹ, trong đó có hơn 20.000 văn bản mà học giả Peter Kornbluh giúp công bố, đã ghi lại chi tiết vai trò của CIA và Nhà Trắng trong quá trình dẫn đến đảo chính và hỗ trợ chế độ sau đó.
