Giấc mơ của Enver Pasha khi đem quân đấm nhau với mùa đông Nga
1. Mùa đông trong căn phòng ấm cúng
Đầu tháng 12 năm 1914, tại Istanbul, bộ trưởng Chiến tranh Ottoman Enver Pasha, vừa bước qua tuổi 33, ngắm nhìn tấm bản đồ biên giới Đế quốc Nga như đang ngắm nàng thơ của mình. Anh ta thấy Hannibal đứng đó nhìn mình vỗ tay tán thưởng khi ngón tay của anh vạch một vòng cung táo bạo qua Caucasus.
Giấc mơ nghiền nát quân Nga hiện ra trước mắt, và đế chế Ottoman huy hoàng quay lại nhờ anh, Enver Pasha mỉm cười đắc ý.
Thay vì đấm nhau trực diện với quân Nga tại Sarıkamış, Tập đoàn quân số 3 Ottoman sẽ chia lực lượng làm hai: Quân đoàn XI đánh chính diện để ghim quân Nga, trong khi Quân đoàn IX và X vòng lên phía bắc, vượt qua dãy núi, đánh xuống Sarıkamış từ phía sau và cắt tuyến đường sắt nối nơi này với Kars.
Quân Nga sẽ bị kẹp trong một cái túi, và Enver Pasha sẽ có màn trình diễn quân sự đủ để người đời đặt tên anh bên cạnh Hannibal.
Kế hoạch quá hoàn hảo, Enver Pasha bỏ quên một điều nho nhỏ, chắc do căn phòng quá ấm, nên những ngọn núi cao trên ba nghìn mét đang chìm trong bão tuyết âm 30 độ lúc đó không xuyên qua được giấy phả hơi lạnh vào ngón tay anh.
Dĩ nhiên muốn đánh vòng thì phải đi nhanh, muốn nhanh thì phải nhẹ. Và để quân đội nhẹ hơn nữa, Enver ra lệnh loại bỏ những thứ hậu cần cồng kềnh trong đó có lều, nhiên liệu và quần áo giữ ấm.
2. Hành quân trong bão tuyết
Sau đó, dĩ nhiên sau đó quân Ottoman không chạy marathon được, dù mang vác nhẹ. Họ phải leo qua dãy núi Allahüekbe vùng Caucasus lạnh giá khủng khiếp vào mùa đông, cùng những cơn bão tuyết đang diễn ra.
Các tướng Nga ở bên kia chiến tuyến thậm chí cũng không tin quân Ottoman sẽ thật sự làm chuyện này. Không phải họ không biết quân Ottoman có thể tấn công, mà đơn giản họ cho rằng không có thằng chỉ huy tỉnh táo nào lại đưa vài vạn bộ binh vượt qua một vùng núi Caucasus khắc nghiệt vào giữa mùa đông.
Enver Pasha đã chứng minh họ đã sai, lêu lêu các anh Nga ngố...
3. Cuộc tiến công ngày 22 tháng 12
Tôi cũng không chắc bên nào tấn công bên nào nữa, mà dù sao hai bên cũng đã chạm mặt nhau. Tất nhiên là vào ngày 22 tháng 12.
Tuy nhiên trước đó, gần 40 nghìn binh sĩ Ottoman, phần lớn là những thanh niên nông dân quen với khí hậu ấm áp của Anatolia hay các vùng sa mạc Trung Đông, bắt đầu bước vào một địa ngục trắng.
Cái lạnh cắt da, sau đó là tuyết sâu, gió mạnh và những trận bão tuyết vùi lấp khiến việc di chuyển ngày càng khó khăn. Không đủ áo ấm, thiếu lều, thiếu củi và hậu cần bị kéo căng, những người lính bị vắt kiệt sức ngay trên đường hành quân.
Với bão tuyết và nhiệt độ âm đến 30 độ, dãy Allahüekber biến thành một tủ cấp đông tự nhiên khổng lồ, đã cấp đông khoảng gần 30 nghìn quân Ottoman trước khi họ vượt qua được những dãy núi này.
Có lẽ còn chút thương xót từ mẹ thiên nhiên, mùa đông ở đây đã để cho nhiều nhóm ít ỏi rải rác sống sót vượt qua được, tặng kèm cái đói, cái rét, và kiệt sức.
Điều trớ trêu là kế hoạch của Enver thực sự khiến quân Nga bất ngờ. Khi những đơn vị Ottoman đầu tiên của anh ta xuất hiện ở ngoại ô Sarıkamış, các anh Nga ngố khi thấy bóng dáng họ thậm chí đã tính đến khả năng rút lui.
Enver quả là thiên tài quân sự; đã đoán đúng người Nga không nghĩ quân Ottoman sẽ đi vòng qua vùng núi vào mùa đông, nên họ không chuẩn bị đầy đủ cho một cuộc tấn công từ hướng này.
Chắc uống vodka nhiều nên các anh Nga ngố sớm tỉnh đòn, họ có pháo binh, súng máy, thời gian tổ chức phòng thủ, và con mồi mà mẹ thiên nhiên ban tặng. Cái gì đến cũng phải đến, quân Nga bắt đầu phản công và tàn dư của Tập đoàn quân số 3 nhanh chóng bay màu cùng giấc mơ của Enver.
Các nghiên cứu đưa ra những con số khác nhau về thương vong, nhưng tất cả đều thống nhất rằng đây là một trong những thảm họa quân sự nghiêm trọng nhất của Đế quốc Ottoman trong Thế chiến thứ nhất. Enver Pasha đã đưa được quân đội đến Sarıkamış bằng một cuộc hành quân vòng sườn táo bạo; chỉ tiếc là quân đội đến nơi một cách tàn tạ và không còn bao nhiêu.
4. Những sự kiện sau đó
Cuộc tấn công thất bại nặng nề, dù được một người lính gốc Armenia tên là Hovannes đã cõng vượt qua làn đạn chiến tuyến để cứu mạng anh ta, Enver Pasha trở về Istanbul và không có vẻ gì muốn biến mình thành người chịu trách nhiệm chính cho thảm họa.
Chính quyền Ottoman kiểm duyệt thông tin về chiến dịch, trong khi Enver và các đồng minh chính trị ngày càng đẩy mạnh cáo buộc rằng người Armenia đã phản bội đế quốc, một phần dựa trên thực tế có người Armenia phục vụ hoặc chiến đấu trong quân đội Nga.
Những cáo buộc này nhanh chóng bị sử dụng để biện minh cho các biện pháp đàn áp ngày càng rộng lớn. Năm 1915, chính quyền Ottoman bắt đầu các cuộc bắt giữ, trục xuất và thảm sát quy mô lớn đối với người Armenia, dẫn tới cái mà phần lớn giới sử học ngày nay gọi là Diệt chủng Armenia với sự biến mất của 1,1 - 2,5 triệu dân Armenia.
Đây là một quá trình lịch sử phức tạp và nghiêm trọng hơn rất nhiều so với bản thân thất bại tại Sarıkamış, nhưng chiến dịch quân sự thất bại đã góp phần làm sâu sắc thêm sự nghi kỵ và đàn áp đối với cộng đồng Armenia trong bối cảnh chiến tranh.
Sarıkamış sau này thường được nhắc cùng một bài học quân sự nổi tiếng: đừng nhờn với mùa đông nước Nga. Điều khá hài hước là Sarıkamış thực ra không nằm trong lãnh thổ Nga, mà thuộc vùng Caucasus phía đông Anatolia của Đế quốc Ottoman, gần biên giới với Đế quốc Nga.
Enver Pasha không cần phải tiến sâu vào nước Nga để hiểu rằng mùa đông có thể giết người nhanh đến mức nào, mà chỉ cần nhìn xuống tấm bản đồ, vạch một đường vòng thật đẹp, rồi ra lệnh cho Tập đoàn quân số 3 đến ngủ đông vào giữa tháng 12.
1. Mùa đông trong căn phòng ấm cúng
Đầu tháng 12 năm 1914, tại Istanbul, bộ trưởng Chiến tranh Ottoman Enver Pasha, vừa bước qua tuổi 33, ngắm nhìn tấm bản đồ biên giới Đế quốc Nga như đang ngắm nàng thơ của mình. Anh ta thấy Hannibal đứng đó nhìn mình vỗ tay tán thưởng khi ngón tay của anh vạch một vòng cung táo bạo qua Caucasus.
Giấc mơ nghiền nát quân Nga hiện ra trước mắt, và đế chế Ottoman huy hoàng quay lại nhờ anh, Enver Pasha mỉm cười đắc ý.
Thay vì đấm nhau trực diện với quân Nga tại Sarıkamış, Tập đoàn quân số 3 Ottoman sẽ chia lực lượng làm hai: Quân đoàn XI đánh chính diện để ghim quân Nga, trong khi Quân đoàn IX và X vòng lên phía bắc, vượt qua dãy núi, đánh xuống Sarıkamış từ phía sau và cắt tuyến đường sắt nối nơi này với Kars.
Quân Nga sẽ bị kẹp trong một cái túi, và Enver Pasha sẽ có màn trình diễn quân sự đủ để người đời đặt tên anh bên cạnh Hannibal.
Kế hoạch quá hoàn hảo, Enver Pasha bỏ quên một điều nho nhỏ, chắc do căn phòng quá ấm, nên những ngọn núi cao trên ba nghìn mét đang chìm trong bão tuyết âm 30 độ lúc đó không xuyên qua được giấy phả hơi lạnh vào ngón tay anh.
Dĩ nhiên muốn đánh vòng thì phải đi nhanh, muốn nhanh thì phải nhẹ. Và để quân đội nhẹ hơn nữa, Enver ra lệnh loại bỏ những thứ hậu cần cồng kềnh trong đó có lều, nhiên liệu và quần áo giữ ấm.
2. Hành quân trong bão tuyết
Sau đó, dĩ nhiên sau đó quân Ottoman không chạy marathon được, dù mang vác nhẹ. Họ phải leo qua dãy núi Allahüekbe vùng Caucasus lạnh giá khủng khiếp vào mùa đông, cùng những cơn bão tuyết đang diễn ra.
Các tướng Nga ở bên kia chiến tuyến thậm chí cũng không tin quân Ottoman sẽ thật sự làm chuyện này. Không phải họ không biết quân Ottoman có thể tấn công, mà đơn giản họ cho rằng không có thằng chỉ huy tỉnh táo nào lại đưa vài vạn bộ binh vượt qua một vùng núi Caucasus khắc nghiệt vào giữa mùa đông.
Enver Pasha đã chứng minh họ đã sai, lêu lêu các anh Nga ngố...
3. Cuộc tiến công ngày 22 tháng 12
Tôi cũng không chắc bên nào tấn công bên nào nữa, mà dù sao hai bên cũng đã chạm mặt nhau. Tất nhiên là vào ngày 22 tháng 12.
Tuy nhiên trước đó, gần 40 nghìn binh sĩ Ottoman, phần lớn là những thanh niên nông dân quen với khí hậu ấm áp của Anatolia hay các vùng sa mạc Trung Đông, bắt đầu bước vào một địa ngục trắng.
Cái lạnh cắt da, sau đó là tuyết sâu, gió mạnh và những trận bão tuyết vùi lấp khiến việc di chuyển ngày càng khó khăn. Không đủ áo ấm, thiếu lều, thiếu củi và hậu cần bị kéo căng, những người lính bị vắt kiệt sức ngay trên đường hành quân.
Với bão tuyết và nhiệt độ âm đến 30 độ, dãy Allahüekber biến thành một tủ cấp đông tự nhiên khổng lồ, đã cấp đông khoảng gần 30 nghìn quân Ottoman trước khi họ vượt qua được những dãy núi này.
Có lẽ còn chút thương xót từ mẹ thiên nhiên, mùa đông ở đây đã để cho nhiều nhóm ít ỏi rải rác sống sót vượt qua được, tặng kèm cái đói, cái rét, và kiệt sức.
Điều trớ trêu là kế hoạch của Enver thực sự khiến quân Nga bất ngờ. Khi những đơn vị Ottoman đầu tiên của anh ta xuất hiện ở ngoại ô Sarıkamış, các anh Nga ngố khi thấy bóng dáng họ thậm chí đã tính đến khả năng rút lui.
Enver quả là thiên tài quân sự; đã đoán đúng người Nga không nghĩ quân Ottoman sẽ đi vòng qua vùng núi vào mùa đông, nên họ không chuẩn bị đầy đủ cho một cuộc tấn công từ hướng này.
Chắc uống vodka nhiều nên các anh Nga ngố sớm tỉnh đòn, họ có pháo binh, súng máy, thời gian tổ chức phòng thủ, và con mồi mà mẹ thiên nhiên ban tặng. Cái gì đến cũng phải đến, quân Nga bắt đầu phản công và tàn dư của Tập đoàn quân số 3 nhanh chóng bay màu cùng giấc mơ của Enver.
Các nghiên cứu đưa ra những con số khác nhau về thương vong, nhưng tất cả đều thống nhất rằng đây là một trong những thảm họa quân sự nghiêm trọng nhất của Đế quốc Ottoman trong Thế chiến thứ nhất. Enver Pasha đã đưa được quân đội đến Sarıkamış bằng một cuộc hành quân vòng sườn táo bạo; chỉ tiếc là quân đội đến nơi một cách tàn tạ và không còn bao nhiêu.
4. Những sự kiện sau đó
Cuộc tấn công thất bại nặng nề, dù được một người lính gốc Armenia tên là Hovannes đã cõng vượt qua làn đạn chiến tuyến để cứu mạng anh ta, Enver Pasha trở về Istanbul và không có vẻ gì muốn biến mình thành người chịu trách nhiệm chính cho thảm họa.
Chính quyền Ottoman kiểm duyệt thông tin về chiến dịch, trong khi Enver và các đồng minh chính trị ngày càng đẩy mạnh cáo buộc rằng người Armenia đã phản bội đế quốc, một phần dựa trên thực tế có người Armenia phục vụ hoặc chiến đấu trong quân đội Nga.
Những cáo buộc này nhanh chóng bị sử dụng để biện minh cho các biện pháp đàn áp ngày càng rộng lớn. Năm 1915, chính quyền Ottoman bắt đầu các cuộc bắt giữ, trục xuất và thảm sát quy mô lớn đối với người Armenia, dẫn tới cái mà phần lớn giới sử học ngày nay gọi là Diệt chủng Armenia với sự biến mất của 1,1 - 2,5 triệu dân Armenia.
Đây là một quá trình lịch sử phức tạp và nghiêm trọng hơn rất nhiều so với bản thân thất bại tại Sarıkamış, nhưng chiến dịch quân sự thất bại đã góp phần làm sâu sắc thêm sự nghi kỵ và đàn áp đối với cộng đồng Armenia trong bối cảnh chiến tranh.
Sarıkamış sau này thường được nhắc cùng một bài học quân sự nổi tiếng: đừng nhờn với mùa đông nước Nga. Điều khá hài hước là Sarıkamış thực ra không nằm trong lãnh thổ Nga, mà thuộc vùng Caucasus phía đông Anatolia của Đế quốc Ottoman, gần biên giới với Đế quốc Nga.
Enver Pasha không cần phải tiến sâu vào nước Nga để hiểu rằng mùa đông có thể giết người nhanh đến mức nào, mà chỉ cần nhìn xuống tấm bản đồ, vạch một đường vòng thật đẹp, rồi ra lệnh cho Tập đoàn quân số 3 đến ngủ đông vào giữa tháng 12.
