Khi cuộc đời chia cho những lá bài tệ, nhưng tự mình vẫn đánh một ván thắng.
Năm tôi tám tuổi, bố mất. Mẹ tôi bị khuyết tật bẩm sinh.
Ở quê, một người phụ nữ góa chồng lại mang bệnh vẫn có người muốn cưới.
Chưa đầy 1 năm sau, mẹ dẫn chị gái tôi đi tái giá, còn tôi được để lại cho bác Tư (anh trai thứ tư của bố) và ông nội nuôi dưỡng.
Bác Tư là một lão nông ngờ nghệch, đầu óc lơ mơ, nhưng không đánh cũng chẳng mắng tôi bao giờ. Còn ông nội tôi, trong mắt ông chưa bao giờ có lấy một chút ấm áp hay thương yêu, chỉ có sự cay nghiệt và dữ tợn. Hồi ấy ngày nào tôi cũng mong ông sớm… đi cho rồi.
Mẹ tôi mất vào tháng 10 năm 2013. Đó là lần thứ ba tôi tận mắt chứng kiến người thân ra đi. Tôi không cảm thấy quá đau buồn tuyệt vọng, thứ tôi cảm nhận khi ấy chỉ là sự mệt mỏi và trống rỗng. Tôi với bà không oán hận, mà cũng chẳng luyến lưu.
Suốt những năm tiểu học, tôi sống cùng ông nội và bác Tư. Ông nội tính tình hung dữ, méo mó về nhân cách, ngày nào cũng chửi bới om sòm. Người ta nói ông đã gián tiếp ép chet hai người vợ và hai người con trai của mình.
Bác Tư tôi thì lơ mơ ngờ nghệch, người ngợm lôi thôi, đầu óc đơn giản, ánh mắt lúc nào cũng đờ đẫn. Khi ấy, tôi đúng nghĩa là kêu trời trời chẳng thấu, gọi đất đất chẳng hay.
Đến năm lớp 4, ông nội qua đời. Tôi từng nghĩ cuộc sống rồi sẽ dễ thở hơn đôi chút, ai ngờ vừa tiễn được sói lang thì lại rước về hùm beo. Bác Tư vốn không có chủ kiến, chưa đầy nửa năm sau khi ông mất đã đưa tôi sang nương nhờ gia đình bác Ba (anh trai thứ ba của bố).
Bác gái Ba là kiểu phụ nữ chua ngoa, có thể đứng đầu làng chửi vống cả một dãy phố, rơi vào tay bà ta thì còn thảm hơn nữa, tôi thường xuyên bị bà ta chửi xối xả không thương tiếc. Bác trai Ba thì đứng nhìn lạnh lùng, còn bác Tư thì dạ dạ vâng vâng cúi đầu.
Tôi đã sống qua những ngày ấy như thế nào ư?
Thì là cơm chẳng có mà ăn, ba ngày đói chín bữa.
Chẳng ai mua quần áo cho, tôi phải lượm lại đồ cũ của con cái nhà họ hàng mà mặc, về sau người cao lên, quần áo cũ đều ngắn cũn cỡn cả.
Tôi bèn cắt ống quần và tay áo của cái đồ cũ này ra, khâu nối vào một bộ đồ cũ khác để mặc tiếp.
Càng đi học thì càng nghèo, đến khi lên cấp hai, tôi đến một đồng học phí cũng không đóng nổi. Ngày nào cô chủ nhiệm cũng gặng hỏi thúc tôi nộp học phí, ngay trước mặt cả lớp mà chất vấn sao mãi chưa chịu mang tiền học đến. Đó là khoảng thời gian áp lực tinh thần lớn nhất trong cuộc đời tôi lúc bấy giờ.
Dù thế nào đi nữa, suốt cấp hai tôi không đóng một xu, nên nhà trường cũng chẳng phát sách giáo khoa cho. Thầy cô xếp tôi ngồi tít bàn cuối, tôi nhìn không rõ bảng đen, nghe không rõ lời giảng, lại chẳng có sách vở, thế là buông xuôi mặc kệ hoàn toàn.
Nhưng tôi nhất quyết không bỏ học.
Những năm cấp hai, ngoài cái nghèo ra, tôi còn thường xuyên bị bắt nạt, ăn đòn không ít. Không có nơi nào để trốn cả: về nhà thì bị chửi, đi học thì bị đánh. Vậy mà khi ấy, tôi chưa từng nghĩ đến chuyện kết thúc cuộc đời mình.
Ban đầu, tôi dự định học hết cấp hai rồi đi làm thuê. Thế nhưng kỳ thi chuyển cấp năm đó, tôi lại vừa đủ điểm đỗ vào một trường trung học phổ thông bình thường.
Bác Tư bảo, nếu trường không đòi tiền thì mày cứ học thêm hai năm, còn nếu trường không cho mày học thì mày cuốn gói về đây. Đến trường thì cô chủ nhiệm chỉ hối thúc đòi tiền, chứ cũng không nói thẳng là không đóng nổi thì nghỉ học đi.
Quãng đời cấp ba là giai đoạn gian nan nhất trong cuộc đời tôi tính đến lúc này.
Vì ở nội trú nên phải có tiền sinh hoạt và tiền ăn. Không có tiền, tôi chỉ có thể ăn bánh bao với tỏi sống hoặc dưa muối. Ăn như vậy lâu ngày khiến miệng tôi lúc nào cũng đầy vết loét.
Thêm vào đó là việc học hành căng thẳng, áp lực thi cử lớn, tôi thường xuyên bị cảm cúm và viêm amidan.
Lớp có 60 bạn, thành tích của tôi luôn giữ ở top 10. Sau này vào lớp chọn thì không còn giữ được vị trí ấy nữa. Có thể nói tư chất tôi cũng chỉ thường thường.
Cứ thế cầm cự chưa được hai năm thì ở nhà không cho học nữa, gia đình bác Ba xúi giục bác Tư bắt tôi nghỉ. Bản thân tôi cũng đã kiệt sức, thế là tự động thôi học.
Đạp xe trên con đường về nhà, lòng tôi trống rỗng, vừa chán nản vừa cô quạnh.
Ở nhà lay lắt hai tháng, chờ mãi vẫn không tìm được việc làm nên bắt đầu sốt ruột. Trên thị trấn có quán net, tôi ra đó lên mạng xem tin tuyển dụng, gọi điện tới thì bên kia bảo cứ đến đi.
Tôi thu dọn chăn chiếu, lên xe khách đường dài, đi tới tỉnh khác. Công việc đầu tiên của tôi là ở một xưởng điện tử, làm máy biến áp, tháng lương đầu tiên được hơn gần 800 ngàn.
Hồi ấy có một cô gái nhỏ người Vân Nam có cảm tình với tôi. Nhưng đầu óc tôi khi ấy chỉ có một suy nghĩ duy nhất là kiếm tiền và gây dựng sự nghiệp, hoàn toàn không còn tâm trí dành cho chuyện yêu đương.
Làm ở nhà máy điện tử ở đây được nửa năm, tôi chuyển đến tỉnh khác, tiếp tục làm cho một nhà máy điện tử khác. Trong xưởng có rất nhiều cô gái trẻ và đó là khoảng thời gian khá vui vẻ đối với tôi. Trong túi có tiền tiêu, bụng không còn phải chịu đói, bên cạnh lại có những người bạn nữ đồng trang lứa. Ngày nào tôi cũng pha trò khiến các cô ấy cười nghiêng ngả.
Về sau tôi nhận ra làm xưởng điện tử chẳng có tương lai, nghe bạn bè nói người có tay nghề kỹ thuật sẽ dễ kiếm sống hơn, tôi bèn đi hỏi các xưởng cơ khí, nhưng người ta không nhận thợ học việc.
Cuối cùng tôi tìm đến một lớp đào tạo nghề, học tiện cơ khí trong hai tháng, nhưng thực tế cũng chẳng học được bao nhiêu.
Rồi tôi nhờ vả quan hệ để chui được vào một xưởng cơ khí làm thợ học việc. Nói là học việc, nhưng chủ yếu là chân bốc vác, bốc xếp hàng hóa, phụ trách chất hàng lên xe, dỡ hàng xuống xe.
Thỉnh thoảng tôi mua chút quà biếu các bác thợ tiện lâu năm, rồi tranh thủ lúc rảnh đứng cạnh học lỏm và phụ việc cho họ. Tôi làm như vậy suốt 1 năm trời, mức lương mỗi tháng chỉ khoảng 2 triệu.
Sau đó tôi tìm được một xưởng cơ khí khác, đãi ngộ lẫn cơm nước đều khá, làm được hai tháng thì đúng lúc giá thép lên cao, ông chủ xoay vốn không nổi, thế là công nhân bị giải tán.
Về sau nữa tôi tìm được một xưởng gia đình nhỏ, vỏn vẹn hai chiếc máy tiện, chỉ làm mấy công đoạn gia công thô. Bà chủ phỏng vấn xong nhận tôi ngay tại chỗ, lương một tháng 5tr7, còn thuê cho tôi một căn phòng đơn 7 mét vuông không có cửa sổ.
Làm ở đó nửa năm, cộng với số tiền tích góp trước đó, trong tay tôi đã có hơn 30 triệu.
Có chút tiền trong tay rồi, cái tâm chẳng chịu yên phận bắt đầu rục rịch, tôi tính toán xem bước tiếp theo nên làm gì đây?
Điều tôi muốn nhất khi đó là kiếm một cô bạn gái, thuê một căn phòng nhỏ rồi sống những ngày hạnh phúc bình dị bên nhau. Nhưng rồi tôi nhẩm tính lại, chỗ tiền còm cõi này chỉ đủ duy trì cuộc sống hạnh phúc được một thời gian, tiêu hết tiền thì đàn bà kiểu gì cũng bỏ chạy, thế là tôi từ bỏ cái kế hoạch đó.
Sau đó tôi lại nghĩ hay là bỏ tiền đi học một nghề mới, nhưng học được vài hôm thấy không đâu vào đâu, nên thôi luôn.
Rồi một hôm tôi bỗng nảy ra ý nghĩ: hay là dứt khoát đi học lại để thi đại học, biết đâu lại đỗ. Tôi do dự mãi.
Một là đã nghỉ học ba năm rồi, giờ ôn lại để thi đại học, liệu còn theo kịp không?
Hai là, nếu cuối cùng chỉ đỗ được một trường cao đẳng hoặc đại học bình thường, liệu có đáng để học tiếp không?
Rồi còn chuyện số tiền trong tay tôi cầm cự được bao lâu nữa?
Sau 3 tháng đấu tranh tư tưởng, tôi quyết định ôn thi lại.
Tôi đem quyết định của mình nói với gia đình bác Ba, họ chỉ bĩu môi khinh khỉnh.
Tôi nói với bác Tư, bác bảo: "Nhà mình cũng chẳng biết phải làm sao".
Tôi vẫn kiên quyết tìm đến lớp ôn thi lại lớp 12, kể hết hoàn cảnh của mình với hiệu trưởng, thầy nhận của tôi 10 triệu.
Vì sao tôi lại quay về học lại ư?
Tôi nghĩ, việc bỏ học giữa chừng hồi cấp ba đâu phải nguyện vọng của mình, đó là do hoàn cảnh ép buộc, trong lòng vẫn ấm ức không cam.
Ôn luyện hơn nửa năm trời, đó là một trận chiến không có tiếp viện, không có hậu cần, không có ai đứng phía sau động viên hay chống đỡ.
Cuối cùng tôi thi đỗ vào một trường đại học hệ hai.
Cái ngày nhận được giấy báo trúng tuyển, tôi kích động vô cùng, trong lòng bao nhiêu cảm xúc lẫn lộn dâng trào.
Chỉ tiếc là chẳng có ai để cùng tôi chia sẻ niềm vui ấy.
Ngày nhập học đại học, tôi phấn khích lạ thường, kéo theo chiếc vali vừa mới mua, tim đập rộn ràng, chạy ào về phía cổng trường.
Trên tảng đá lớn ngay cổng trường sừng sững khắc tên ngôi trường đại học, bước qua cổng là thư viện uy nghi... cứ như thể nơi đây có kho báu vô tận, có thể mang đến cho tôi hy vọng không bờ bến.
Cái cảm giác như đang cưỡi trên mây lành bảy sắc, được thăng lên thiên đình, ghi danh vào hàng tiên.
Suốt thời đại học, tôi chỉ thể hiện ở mức tầm thường, ngoài giờ lên lớp ra, phần lớn thời gian tôi vùi mình trong thư viện, hoặc mượn một cuốn sách rồi tìm một chỗ ngồi đọc.
Không phải tôi không muốn ra ngoài chơi, mà chủ yếu là đọc sách vừa tiết kiệm tiền lại vừa thấy lòng thanh thản.
Tôi cũng từng thử biến mình thành mẫu học sinh điển hình trong mắt nhà trường và thầy cô, cái kiểu vẫn được ca ngợi trên tivi ấy: xuất thân bất hạnh, học hành xuất sắc, tươi tắn lạc quan, vừa giỏi giang vừa đức hạnh.
Tiếc thay công cốc, tôi chỉ đáp ứng được mỗi cái vế "xuất thân bất hạnh" mà thôi.
Ngoảnh lại nhìn quá khứ, tôi chưa bao giờ là người ở top đầu, cho đến tận khi đi làm, tôi vẫn cảm nhận được thế mạnh của đồng nghiệp xung quanh và sự thiếu sót của bản thân.
Con người ta bao giờ cũng có bản năng tự cứu rỗi chính mình.
Để vá lại tâm hồn rách nát tan vỡ của mình, tôi chủ động làm quen với một cô em học ngành tâm lý, qua sự giới thiệu của cô ấy, tôi dự thính suốt một học kỳ môn "Tâm lý học Nhân cách".
Lấy đó làm cái duyên khởi đầu, tôi nảy sinh niềm hứng thú sâu sắc với tâm lý học và đọc không ít những công trình chuyên khảo về ngành này.
Dựa trên những lý thuyết tâm lý học, tôi bắt đầu tự phân tích bản thân: nào là nỗi sợ hãi, sự nhu nhược, lo âu, tự ti, hoang tưởng, tự phụ, cô độc, sự tự bào mòn nội tâm, dồn nén, cứng nhắc, ám ảnh cưỡng chế, cố chấp,... Tôi cố gắng tìm lời giải thích cho từng vấn đề của mình.
Tôi phải biết cho được vì sao mình lại ra nông nỗi này.
Tiền sinh hoạt trong những năm đại học, tôi chủ yếu trông vào việc đi làm thêm dịp nghỉ đông nghỉ hè và tiền học bổng trợ cấp.
Học bổng cần phải xét duyệt. Tôi vừa rất cần số tiền ấy, lại vừa sợ người khác biết hoàn cảnh của mình và cảm thấy xấu hổ.
Khi ấy tôi còn trẻ, luôn muốn tiến về phía trước bằng mọi giá. Tôi ép bản thân làm việc và học tập đến sát giới hạn chịu đựng của cơ thể.
Kết quả là tôi bị viêm ruột thừa hai lần. Lần đầu chỉ cần truyền thuốc là khỏi. Lần thứ hai xảy ra trong thời gian tôi đi làm thêm vào kỳ nghỉ hè. Cơn đau bụng kéo dài đến mức ý chí của tôi hoàn toàn bị đánh bại.
Tôi cắn răng tự mình đến bệnh viện và phải lên bàn mổ. Ca phẫu thuật lần này có ảnh hưởng sâu xa đến sự chuyển biến trong tư tưởng của tôi.
Trước hết là: cứ một mực lao về phía trước thì thân thể chẳng gánh nổi; kế đến là khi bản thân mình ngã xuống rồi thì phía sau chẳng có một ai, cảm giác ấy thực đáng sợ; cuối cùng là đơn thương độc mã chiến đấu thì rốt cuộc cũng không thể bền lâu.
Trong suốt những năm đại học, tôi không yêu đương gì, chỉ có một người thầm thương trộm nhớ, nhưng tôi thấy mình chẳng xứng với người ta nên chưa bao giờ dám tỏ tình.
Mùa tốt nghiệp tháng Sáu, chúng tôi nhận bằng, thu dọn hành lý rồi mỗi người kéo vali ra ga tàu, chuẩn bị bước vào những ngả đường riêng của cuộc đời.
Hôm ấy trời đổ mưa lất phất, tôi không mang theo ô.
Nhưng niềm vui tốt nghiệp đã làm phai nhạt hết thảy, tôi cứ thong thả bước đi, mặc cho mưa bụi rơi trên người.
Vô tình, tôi phát hiện cô ấy đang che ô đi phía trước.
Tôi rảo mấy bước đuổi theo, rồi chen chung vào cây ô nhỏ với cô ấy.
Chúng tôi vừa chạy vừa cười trên con đường dẫn tới nhà ga.
Trong cơn mưa phùn ấy, nhịp tim thoáng chốc tăng nhanh, giống hệt như tình yêu. Chỉ tiếc con đường ra ga sao mà ngắn quá. Cũng như tuổi thanh xuân của tôi còn chưa kịp bắt đầu đã phải kết thúc.
Bà ngoại và mẹ tôi mất vào mùa thu năm 2013, trước sau cách nhau đúng một tháng, khi ấy tôi đang ôn thi cao học. Nhận được tin, tôi có phần bàng hoàng, tôi đã hoàn toàn trở thành kẻ đơn độc trơ trọi trên đời, lòng vừa quạnh hiu vừa chua xót. Họ chẳng giúp được gì cho tôi, nhưng tôi vẫn muốn họ được sống, ít nhất là tồn tại như một biểu tượng tinh thần.
Ngày thi cao học, tôi ngủ nhờ ký túc xá của bạn, bạn tôi ngáy vang trời, tôi thức trắng cả đêm, bài thi ngày hôm sau vô cùng chật vật. Đầu óc tôi như ngừng hoạt động. Quả nhiên đúng như dự đoán, cuối cùng điểm thi viết chỉ vừa vặn qua ngưỡng của trường, nhưng chuyên ngành thì bị điều chuyển sang ngành khác.
Những năm nghiên cứu sinh của tôi cũng chẳng có gì nổi bật, đăng được hai bài trên tạp chí học thuật trong nước, nhưng không có bài báo quốc tế nào, không giành được học bổng cấp quốc gia, cũng chẳng được kết nạp Đảng. Nói chung chẳng có lấy một thành tích nào gọi là xuất sắc, chỉ là tốt nghiệp suôn sẻ mà thôi.
Điều khiến tôi tự hào nhất trong cuộc đời này không phải là tôi học đại học rồi lên cao học.
Điều khiến tôi thấy đáng nể nhất ở bản thân là: một đứa trẻ lớn lên trong sự thiếu thốn, bị phớt lờ, sống trong sợ hãi, đè nén, tủi nhục và những đòn giáng liên tiếp của cuộc đời… vậy mà vẫn có thể sống sót bước ra khỏi đó và nhân cách vẫn còn tương đối lành lặn.
Sức chịu đựng của con người và ý chí của con người đều có giới hạn. Như tôi đã kể trước đó, hai người vợ và hai người con trai của ông nội tôi đều đã gục ngã trong môi trường khắc nghiệt ấy.
Đây không phải là một câu chuyện truyền cảm hứng.
Tuy bây giờ tôi sống cũng khá ổn, nhưng vết hằn của khổ đau thì mãi mãi chẳng thể nào xóa bỏ được. Nó biểu hiện cụ thể ở nỗi hoảng loạn và bất an không sao kìm nén nổi tận sâu trong tâm khảm.
Tôi chưa hề chiến thắng được khổ đau. Cho đến tận hôm nay tôi vẫn thấy rằng, nếu như được lựa chọn, tôi thà không đến cõi đời này một chuyến, còn hơn phải sống cuộc đời của một nhân vật "nghèo khó vươn lên đổi đời" như trong phim ảnh.
Phần khổ đau đã kể xong rồi. Nếu viết tiếp, sẽ chỉ còn lại hạnh phúc và những điều tốt đẹp.
Năm 2015, tôi gặp vợ mình. Khi ấy tôi đang học năm hai cao học. Đó là lúc tôi cảm thấy mình gần như đã cạn kiệt sức lực để tiếp tục sống.
Và rồi cô ấy xuất hiện. Tôi luôn cảm thấy vợ mình giống như người được số phận gửi đến để cứu vớt lấy tôi. Chính cô ấy đã khiến những dây thần kinh luôn căng cứng trong tôi dần được thả lỏng.
Lúc ấy cô ấy đã đi làm được hai năm, còn tôi thì thuộc dạng "ăn bám vợ".
Năm 2015 chúng tôi quen nhau.
Năm 2017 tôi tốt nghiệp cao học.
Năm 2018 chúng tôi kết hôn.
Năm 2019 chúng tôi có con.
Năm 2022 mua được nhà.
Khi còn học cao học, tôi gần như sống nhờ vào cô ấy. Lúc kết hôn, gia đình tôi không có sính lễ. Đám cưới cũng do bố mẹ vợ đứng ra tổ chức.
Sau khi con ra đời, mẹ vợ là người chăm sóc cháu. Đến cả khoản tiền đặt cọc mua nhà, ba phần năm cũng là tiền tiết kiệm của vợ tôi.
Hồi mới qua lại với vợ tôi, lãnh đạo của cô ấy biết chuyện thì khuyên cô ấy chia tay đi, chị gái cô ấy khuyên phải cân nhắc cho kỹ, bạn bè cô ấy khuyên đổi người khác. Cô ấy đều bỏ ngoài tai tất cả, mà tôi thì cũng thấu hiểu cho họ.
Tôi có một cô con gái nhỏ đáng yêu. Tôi nghĩ, nếu sau này con gái tôi định lấy một chàng trai có xuất thân giống như tôi, thì bản thân tôi cũng sẽ chẳng đời nào đồng ý. Người có trải nghiệm như tôi mà không hóa điên hóa dại, thì đã là oách lắm rồi, chứ còn muốn làm nên trò trống gì nữa, thì xác suất là cực kỳ thấp.
Mấy hôm trước tôi hỏi vợ: "Dạo này sao anh cứ thấy lo lắng mãi nhỉ?"
Cô ấy trả lời: "Anh lo cái gì chứ? Dù anh kiếm không nhiều tiền, em cũng đâu có chê anh."
Tôi cười không ngừng được. Tôi nguyện xem đó là lời tỏ tình sâu đậm nhất trên đời.
Năm tôi tám tuổi, bố mất. Mẹ tôi bị khuyết tật bẩm sinh.
Ở quê, một người phụ nữ góa chồng lại mang bệnh vẫn có người muốn cưới.
Chưa đầy 1 năm sau, mẹ dẫn chị gái tôi đi tái giá, còn tôi được để lại cho bác Tư (anh trai thứ tư của bố) và ông nội nuôi dưỡng.
Bác Tư là một lão nông ngờ nghệch, đầu óc lơ mơ, nhưng không đánh cũng chẳng mắng tôi bao giờ. Còn ông nội tôi, trong mắt ông chưa bao giờ có lấy một chút ấm áp hay thương yêu, chỉ có sự cay nghiệt và dữ tợn. Hồi ấy ngày nào tôi cũng mong ông sớm… đi cho rồi.
Mẹ tôi mất vào tháng 10 năm 2013. Đó là lần thứ ba tôi tận mắt chứng kiến người thân ra đi. Tôi không cảm thấy quá đau buồn tuyệt vọng, thứ tôi cảm nhận khi ấy chỉ là sự mệt mỏi và trống rỗng. Tôi với bà không oán hận, mà cũng chẳng luyến lưu.
Suốt những năm tiểu học, tôi sống cùng ông nội và bác Tư. Ông nội tính tình hung dữ, méo mó về nhân cách, ngày nào cũng chửi bới om sòm. Người ta nói ông đã gián tiếp ép chet hai người vợ và hai người con trai của mình.
Bác Tư tôi thì lơ mơ ngờ nghệch, người ngợm lôi thôi, đầu óc đơn giản, ánh mắt lúc nào cũng đờ đẫn. Khi ấy, tôi đúng nghĩa là kêu trời trời chẳng thấu, gọi đất đất chẳng hay.
Đến năm lớp 4, ông nội qua đời. Tôi từng nghĩ cuộc sống rồi sẽ dễ thở hơn đôi chút, ai ngờ vừa tiễn được sói lang thì lại rước về hùm beo. Bác Tư vốn không có chủ kiến, chưa đầy nửa năm sau khi ông mất đã đưa tôi sang nương nhờ gia đình bác Ba (anh trai thứ ba của bố).
Bác gái Ba là kiểu phụ nữ chua ngoa, có thể đứng đầu làng chửi vống cả một dãy phố, rơi vào tay bà ta thì còn thảm hơn nữa, tôi thường xuyên bị bà ta chửi xối xả không thương tiếc. Bác trai Ba thì đứng nhìn lạnh lùng, còn bác Tư thì dạ dạ vâng vâng cúi đầu.
Tôi đã sống qua những ngày ấy như thế nào ư?
Thì là cơm chẳng có mà ăn, ba ngày đói chín bữa.
Chẳng ai mua quần áo cho, tôi phải lượm lại đồ cũ của con cái nhà họ hàng mà mặc, về sau người cao lên, quần áo cũ đều ngắn cũn cỡn cả.
Tôi bèn cắt ống quần và tay áo của cái đồ cũ này ra, khâu nối vào một bộ đồ cũ khác để mặc tiếp.
Càng đi học thì càng nghèo, đến khi lên cấp hai, tôi đến một đồng học phí cũng không đóng nổi. Ngày nào cô chủ nhiệm cũng gặng hỏi thúc tôi nộp học phí, ngay trước mặt cả lớp mà chất vấn sao mãi chưa chịu mang tiền học đến. Đó là khoảng thời gian áp lực tinh thần lớn nhất trong cuộc đời tôi lúc bấy giờ.
Dù thế nào đi nữa, suốt cấp hai tôi không đóng một xu, nên nhà trường cũng chẳng phát sách giáo khoa cho. Thầy cô xếp tôi ngồi tít bàn cuối, tôi nhìn không rõ bảng đen, nghe không rõ lời giảng, lại chẳng có sách vở, thế là buông xuôi mặc kệ hoàn toàn.
Nhưng tôi nhất quyết không bỏ học.
Những năm cấp hai, ngoài cái nghèo ra, tôi còn thường xuyên bị bắt nạt, ăn đòn không ít. Không có nơi nào để trốn cả: về nhà thì bị chửi, đi học thì bị đánh. Vậy mà khi ấy, tôi chưa từng nghĩ đến chuyện kết thúc cuộc đời mình.
Ban đầu, tôi dự định học hết cấp hai rồi đi làm thuê. Thế nhưng kỳ thi chuyển cấp năm đó, tôi lại vừa đủ điểm đỗ vào một trường trung học phổ thông bình thường.
Bác Tư bảo, nếu trường không đòi tiền thì mày cứ học thêm hai năm, còn nếu trường không cho mày học thì mày cuốn gói về đây. Đến trường thì cô chủ nhiệm chỉ hối thúc đòi tiền, chứ cũng không nói thẳng là không đóng nổi thì nghỉ học đi.
Quãng đời cấp ba là giai đoạn gian nan nhất trong cuộc đời tôi tính đến lúc này.
Vì ở nội trú nên phải có tiền sinh hoạt và tiền ăn. Không có tiền, tôi chỉ có thể ăn bánh bao với tỏi sống hoặc dưa muối. Ăn như vậy lâu ngày khiến miệng tôi lúc nào cũng đầy vết loét.
Thêm vào đó là việc học hành căng thẳng, áp lực thi cử lớn, tôi thường xuyên bị cảm cúm và viêm amidan.
Lớp có 60 bạn, thành tích của tôi luôn giữ ở top 10. Sau này vào lớp chọn thì không còn giữ được vị trí ấy nữa. Có thể nói tư chất tôi cũng chỉ thường thường.
Cứ thế cầm cự chưa được hai năm thì ở nhà không cho học nữa, gia đình bác Ba xúi giục bác Tư bắt tôi nghỉ. Bản thân tôi cũng đã kiệt sức, thế là tự động thôi học.
Đạp xe trên con đường về nhà, lòng tôi trống rỗng, vừa chán nản vừa cô quạnh.
Ở nhà lay lắt hai tháng, chờ mãi vẫn không tìm được việc làm nên bắt đầu sốt ruột. Trên thị trấn có quán net, tôi ra đó lên mạng xem tin tuyển dụng, gọi điện tới thì bên kia bảo cứ đến đi.
Tôi thu dọn chăn chiếu, lên xe khách đường dài, đi tới tỉnh khác. Công việc đầu tiên của tôi là ở một xưởng điện tử, làm máy biến áp, tháng lương đầu tiên được hơn gần 800 ngàn.
Hồi ấy có một cô gái nhỏ người Vân Nam có cảm tình với tôi. Nhưng đầu óc tôi khi ấy chỉ có một suy nghĩ duy nhất là kiếm tiền và gây dựng sự nghiệp, hoàn toàn không còn tâm trí dành cho chuyện yêu đương.
Làm ở nhà máy điện tử ở đây được nửa năm, tôi chuyển đến tỉnh khác, tiếp tục làm cho một nhà máy điện tử khác. Trong xưởng có rất nhiều cô gái trẻ và đó là khoảng thời gian khá vui vẻ đối với tôi. Trong túi có tiền tiêu, bụng không còn phải chịu đói, bên cạnh lại có những người bạn nữ đồng trang lứa. Ngày nào tôi cũng pha trò khiến các cô ấy cười nghiêng ngả.
Về sau tôi nhận ra làm xưởng điện tử chẳng có tương lai, nghe bạn bè nói người có tay nghề kỹ thuật sẽ dễ kiếm sống hơn, tôi bèn đi hỏi các xưởng cơ khí, nhưng người ta không nhận thợ học việc.
Cuối cùng tôi tìm đến một lớp đào tạo nghề, học tiện cơ khí trong hai tháng, nhưng thực tế cũng chẳng học được bao nhiêu.
Rồi tôi nhờ vả quan hệ để chui được vào một xưởng cơ khí làm thợ học việc. Nói là học việc, nhưng chủ yếu là chân bốc vác, bốc xếp hàng hóa, phụ trách chất hàng lên xe, dỡ hàng xuống xe.
Thỉnh thoảng tôi mua chút quà biếu các bác thợ tiện lâu năm, rồi tranh thủ lúc rảnh đứng cạnh học lỏm và phụ việc cho họ. Tôi làm như vậy suốt 1 năm trời, mức lương mỗi tháng chỉ khoảng 2 triệu.
Sau đó tôi tìm được một xưởng cơ khí khác, đãi ngộ lẫn cơm nước đều khá, làm được hai tháng thì đúng lúc giá thép lên cao, ông chủ xoay vốn không nổi, thế là công nhân bị giải tán.
Về sau nữa tôi tìm được một xưởng gia đình nhỏ, vỏn vẹn hai chiếc máy tiện, chỉ làm mấy công đoạn gia công thô. Bà chủ phỏng vấn xong nhận tôi ngay tại chỗ, lương một tháng 5tr7, còn thuê cho tôi một căn phòng đơn 7 mét vuông không có cửa sổ.
Làm ở đó nửa năm, cộng với số tiền tích góp trước đó, trong tay tôi đã có hơn 30 triệu.
Có chút tiền trong tay rồi, cái tâm chẳng chịu yên phận bắt đầu rục rịch, tôi tính toán xem bước tiếp theo nên làm gì đây?
Điều tôi muốn nhất khi đó là kiếm một cô bạn gái, thuê một căn phòng nhỏ rồi sống những ngày hạnh phúc bình dị bên nhau. Nhưng rồi tôi nhẩm tính lại, chỗ tiền còm cõi này chỉ đủ duy trì cuộc sống hạnh phúc được một thời gian, tiêu hết tiền thì đàn bà kiểu gì cũng bỏ chạy, thế là tôi từ bỏ cái kế hoạch đó.
Sau đó tôi lại nghĩ hay là bỏ tiền đi học một nghề mới, nhưng học được vài hôm thấy không đâu vào đâu, nên thôi luôn.
Rồi một hôm tôi bỗng nảy ra ý nghĩ: hay là dứt khoát đi học lại để thi đại học, biết đâu lại đỗ. Tôi do dự mãi.
Một là đã nghỉ học ba năm rồi, giờ ôn lại để thi đại học, liệu còn theo kịp không?
Hai là, nếu cuối cùng chỉ đỗ được một trường cao đẳng hoặc đại học bình thường, liệu có đáng để học tiếp không?
Rồi còn chuyện số tiền trong tay tôi cầm cự được bao lâu nữa?
Sau 3 tháng đấu tranh tư tưởng, tôi quyết định ôn thi lại.
Tôi đem quyết định của mình nói với gia đình bác Ba, họ chỉ bĩu môi khinh khỉnh.
Tôi nói với bác Tư, bác bảo: "Nhà mình cũng chẳng biết phải làm sao".
Tôi vẫn kiên quyết tìm đến lớp ôn thi lại lớp 12, kể hết hoàn cảnh của mình với hiệu trưởng, thầy nhận của tôi 10 triệu.
Vì sao tôi lại quay về học lại ư?
Tôi nghĩ, việc bỏ học giữa chừng hồi cấp ba đâu phải nguyện vọng của mình, đó là do hoàn cảnh ép buộc, trong lòng vẫn ấm ức không cam.
Ôn luyện hơn nửa năm trời, đó là một trận chiến không có tiếp viện, không có hậu cần, không có ai đứng phía sau động viên hay chống đỡ.
Cuối cùng tôi thi đỗ vào một trường đại học hệ hai.
Cái ngày nhận được giấy báo trúng tuyển, tôi kích động vô cùng, trong lòng bao nhiêu cảm xúc lẫn lộn dâng trào.
Chỉ tiếc là chẳng có ai để cùng tôi chia sẻ niềm vui ấy.
Ngày nhập học đại học, tôi phấn khích lạ thường, kéo theo chiếc vali vừa mới mua, tim đập rộn ràng, chạy ào về phía cổng trường.
Trên tảng đá lớn ngay cổng trường sừng sững khắc tên ngôi trường đại học, bước qua cổng là thư viện uy nghi... cứ như thể nơi đây có kho báu vô tận, có thể mang đến cho tôi hy vọng không bờ bến.
Cái cảm giác như đang cưỡi trên mây lành bảy sắc, được thăng lên thiên đình, ghi danh vào hàng tiên.
Suốt thời đại học, tôi chỉ thể hiện ở mức tầm thường, ngoài giờ lên lớp ra, phần lớn thời gian tôi vùi mình trong thư viện, hoặc mượn một cuốn sách rồi tìm một chỗ ngồi đọc.
Không phải tôi không muốn ra ngoài chơi, mà chủ yếu là đọc sách vừa tiết kiệm tiền lại vừa thấy lòng thanh thản.
Tôi cũng từng thử biến mình thành mẫu học sinh điển hình trong mắt nhà trường và thầy cô, cái kiểu vẫn được ca ngợi trên tivi ấy: xuất thân bất hạnh, học hành xuất sắc, tươi tắn lạc quan, vừa giỏi giang vừa đức hạnh.
Tiếc thay công cốc, tôi chỉ đáp ứng được mỗi cái vế "xuất thân bất hạnh" mà thôi.
Ngoảnh lại nhìn quá khứ, tôi chưa bao giờ là người ở top đầu, cho đến tận khi đi làm, tôi vẫn cảm nhận được thế mạnh của đồng nghiệp xung quanh và sự thiếu sót của bản thân.
Con người ta bao giờ cũng có bản năng tự cứu rỗi chính mình.
Để vá lại tâm hồn rách nát tan vỡ của mình, tôi chủ động làm quen với một cô em học ngành tâm lý, qua sự giới thiệu của cô ấy, tôi dự thính suốt một học kỳ môn "Tâm lý học Nhân cách".
Lấy đó làm cái duyên khởi đầu, tôi nảy sinh niềm hứng thú sâu sắc với tâm lý học và đọc không ít những công trình chuyên khảo về ngành này.
Dựa trên những lý thuyết tâm lý học, tôi bắt đầu tự phân tích bản thân: nào là nỗi sợ hãi, sự nhu nhược, lo âu, tự ti, hoang tưởng, tự phụ, cô độc, sự tự bào mòn nội tâm, dồn nén, cứng nhắc, ám ảnh cưỡng chế, cố chấp,... Tôi cố gắng tìm lời giải thích cho từng vấn đề của mình.
Tôi phải biết cho được vì sao mình lại ra nông nỗi này.
Tiền sinh hoạt trong những năm đại học, tôi chủ yếu trông vào việc đi làm thêm dịp nghỉ đông nghỉ hè và tiền học bổng trợ cấp.
Học bổng cần phải xét duyệt. Tôi vừa rất cần số tiền ấy, lại vừa sợ người khác biết hoàn cảnh của mình và cảm thấy xấu hổ.
Khi ấy tôi còn trẻ, luôn muốn tiến về phía trước bằng mọi giá. Tôi ép bản thân làm việc và học tập đến sát giới hạn chịu đựng của cơ thể.
Kết quả là tôi bị viêm ruột thừa hai lần. Lần đầu chỉ cần truyền thuốc là khỏi. Lần thứ hai xảy ra trong thời gian tôi đi làm thêm vào kỳ nghỉ hè. Cơn đau bụng kéo dài đến mức ý chí của tôi hoàn toàn bị đánh bại.
Tôi cắn răng tự mình đến bệnh viện và phải lên bàn mổ. Ca phẫu thuật lần này có ảnh hưởng sâu xa đến sự chuyển biến trong tư tưởng của tôi.
Trước hết là: cứ một mực lao về phía trước thì thân thể chẳng gánh nổi; kế đến là khi bản thân mình ngã xuống rồi thì phía sau chẳng có một ai, cảm giác ấy thực đáng sợ; cuối cùng là đơn thương độc mã chiến đấu thì rốt cuộc cũng không thể bền lâu.
Trong suốt những năm đại học, tôi không yêu đương gì, chỉ có một người thầm thương trộm nhớ, nhưng tôi thấy mình chẳng xứng với người ta nên chưa bao giờ dám tỏ tình.
Mùa tốt nghiệp tháng Sáu, chúng tôi nhận bằng, thu dọn hành lý rồi mỗi người kéo vali ra ga tàu, chuẩn bị bước vào những ngả đường riêng của cuộc đời.
Hôm ấy trời đổ mưa lất phất, tôi không mang theo ô.
Nhưng niềm vui tốt nghiệp đã làm phai nhạt hết thảy, tôi cứ thong thả bước đi, mặc cho mưa bụi rơi trên người.
Vô tình, tôi phát hiện cô ấy đang che ô đi phía trước.
Tôi rảo mấy bước đuổi theo, rồi chen chung vào cây ô nhỏ với cô ấy.
Chúng tôi vừa chạy vừa cười trên con đường dẫn tới nhà ga.
Trong cơn mưa phùn ấy, nhịp tim thoáng chốc tăng nhanh, giống hệt như tình yêu. Chỉ tiếc con đường ra ga sao mà ngắn quá. Cũng như tuổi thanh xuân của tôi còn chưa kịp bắt đầu đã phải kết thúc.
Bà ngoại và mẹ tôi mất vào mùa thu năm 2013, trước sau cách nhau đúng một tháng, khi ấy tôi đang ôn thi cao học. Nhận được tin, tôi có phần bàng hoàng, tôi đã hoàn toàn trở thành kẻ đơn độc trơ trọi trên đời, lòng vừa quạnh hiu vừa chua xót. Họ chẳng giúp được gì cho tôi, nhưng tôi vẫn muốn họ được sống, ít nhất là tồn tại như một biểu tượng tinh thần.
Ngày thi cao học, tôi ngủ nhờ ký túc xá của bạn, bạn tôi ngáy vang trời, tôi thức trắng cả đêm, bài thi ngày hôm sau vô cùng chật vật. Đầu óc tôi như ngừng hoạt động. Quả nhiên đúng như dự đoán, cuối cùng điểm thi viết chỉ vừa vặn qua ngưỡng của trường, nhưng chuyên ngành thì bị điều chuyển sang ngành khác.
Những năm nghiên cứu sinh của tôi cũng chẳng có gì nổi bật, đăng được hai bài trên tạp chí học thuật trong nước, nhưng không có bài báo quốc tế nào, không giành được học bổng cấp quốc gia, cũng chẳng được kết nạp Đảng. Nói chung chẳng có lấy một thành tích nào gọi là xuất sắc, chỉ là tốt nghiệp suôn sẻ mà thôi.
Điều khiến tôi tự hào nhất trong cuộc đời này không phải là tôi học đại học rồi lên cao học.
Điều khiến tôi thấy đáng nể nhất ở bản thân là: một đứa trẻ lớn lên trong sự thiếu thốn, bị phớt lờ, sống trong sợ hãi, đè nén, tủi nhục và những đòn giáng liên tiếp của cuộc đời… vậy mà vẫn có thể sống sót bước ra khỏi đó và nhân cách vẫn còn tương đối lành lặn.
Sức chịu đựng của con người và ý chí của con người đều có giới hạn. Như tôi đã kể trước đó, hai người vợ và hai người con trai của ông nội tôi đều đã gục ngã trong môi trường khắc nghiệt ấy.
Đây không phải là một câu chuyện truyền cảm hứng.
Tuy bây giờ tôi sống cũng khá ổn, nhưng vết hằn của khổ đau thì mãi mãi chẳng thể nào xóa bỏ được. Nó biểu hiện cụ thể ở nỗi hoảng loạn và bất an không sao kìm nén nổi tận sâu trong tâm khảm.
Tôi chưa hề chiến thắng được khổ đau. Cho đến tận hôm nay tôi vẫn thấy rằng, nếu như được lựa chọn, tôi thà không đến cõi đời này một chuyến, còn hơn phải sống cuộc đời của một nhân vật "nghèo khó vươn lên đổi đời" như trong phim ảnh.
Phần khổ đau đã kể xong rồi. Nếu viết tiếp, sẽ chỉ còn lại hạnh phúc và những điều tốt đẹp.
Năm 2015, tôi gặp vợ mình. Khi ấy tôi đang học năm hai cao học. Đó là lúc tôi cảm thấy mình gần như đã cạn kiệt sức lực để tiếp tục sống.
Và rồi cô ấy xuất hiện. Tôi luôn cảm thấy vợ mình giống như người được số phận gửi đến để cứu vớt lấy tôi. Chính cô ấy đã khiến những dây thần kinh luôn căng cứng trong tôi dần được thả lỏng.
Lúc ấy cô ấy đã đi làm được hai năm, còn tôi thì thuộc dạng "ăn bám vợ".
Năm 2015 chúng tôi quen nhau.
Năm 2017 tôi tốt nghiệp cao học.
Năm 2018 chúng tôi kết hôn.
Năm 2019 chúng tôi có con.
Năm 2022 mua được nhà.
Khi còn học cao học, tôi gần như sống nhờ vào cô ấy. Lúc kết hôn, gia đình tôi không có sính lễ. Đám cưới cũng do bố mẹ vợ đứng ra tổ chức.
Sau khi con ra đời, mẹ vợ là người chăm sóc cháu. Đến cả khoản tiền đặt cọc mua nhà, ba phần năm cũng là tiền tiết kiệm của vợ tôi.
Hồi mới qua lại với vợ tôi, lãnh đạo của cô ấy biết chuyện thì khuyên cô ấy chia tay đi, chị gái cô ấy khuyên phải cân nhắc cho kỹ, bạn bè cô ấy khuyên đổi người khác. Cô ấy đều bỏ ngoài tai tất cả, mà tôi thì cũng thấu hiểu cho họ.
Tôi có một cô con gái nhỏ đáng yêu. Tôi nghĩ, nếu sau này con gái tôi định lấy một chàng trai có xuất thân giống như tôi, thì bản thân tôi cũng sẽ chẳng đời nào đồng ý. Người có trải nghiệm như tôi mà không hóa điên hóa dại, thì đã là oách lắm rồi, chứ còn muốn làm nên trò trống gì nữa, thì xác suất là cực kỳ thấp.
Mấy hôm trước tôi hỏi vợ: "Dạo này sao anh cứ thấy lo lắng mãi nhỉ?"
Cô ấy trả lời: "Anh lo cái gì chứ? Dù anh kiếm không nhiều tiền, em cũng đâu có chê anh."
Tôi cười không ngừng được. Tôi nguyện xem đó là lời tỏ tình sâu đậm nhất trên đời.
