Khủng hoảng Vũ Hán ngày 20.7.1967 - Nội chiến giữa Hồng Vệ Binh và PLA
Người ta đã nói nhiều về nguyên nhân, mục đích, sự khởi đầu của cách mạng văn hóa, sự kết thúc và số phận của Hồng Vệ Binh. Nhưng ít ai nói về thời điểm mọi thứ trở nên mất kiểm soát. Thời điểm mà Trung Quốc đặt một chân vào một cuộc nội chiến giữa các hồng vệ binh trẻ tuổi và chính lực lượng quân đội Trung Quốc PLA.
1. Nó đã diễn ra như thế nào ?!
Một năm kể từ khi Mao Trạch Đông phát động cái gọi là cuộc Đại Cách mạng Văn hóa Vô sản hay Cách Mạng Văn Hóa. Xã hội Trung Quốc đã xuất hiện những đảo lộn chưa từng có.
Bên cạnh các hoạt động mít tinh, tuyên truyền và đấu tố diễn ra rầm rộ, một hoạt động thú vị đã xuất hiện trong thời kỳ này đó là sự xuất hiện như nấm sau mưa của các tổ chức ( thiên tả ) tự xưng đi theo ngọn cờ Cách Mạng Văn Hóa.
Đặc điểm chung của các tổ chức này thường tự xưng là cánh tả, cấp tiến hoặc bảo thủ, yêu nước, bài ngoại...dẫn dắt lao động xã hội chủ nghĩa v...v... Mục đích có nhiều như thâu tóm quyền lực ( Hồng vệ binh ) tự bảo vệ ( các tổ chức công chức và công nhân ).
Đặc biệt trong tình trạng các chính quyền tỉnh thông thường gần như bị vô hiệu hóa và được thay thế bằng các tổ chức được gọi là Ủy ban Cách mạng (liên minh của cán bộ, binh lính và các nhóm sinh viên/công nhân) để chịu trách nhiệm điều hành các địa phương.
Rõ ràng tình hình thực tế là các Ủy Ban Cách Mạng quản lý không tốt lắm. Người ta không thể mong muốn vừa điều hành kinh tế xã hội một cách hiệu quả trong khi vẫn muốn đấu tố chính trị và đổ xô đi đập phá. Đặc biệt về kinh tế đã nhanh chóng tổn thất nặng nề, các thành tựu kinh tế do Lưu Thiếu Kỳ và Đặng Tiểu Bình kiến thiết để phục hồi Trung Quốc hậu đại nhảy vọt về cơ bản đã bị xóa sổ.
Các hoạt động chủ yếu trong xã hội bị đình đốn do nhân sự hoặc là đã bị đấu tố hoặc là đang đi đấu tố trong khi đó xã hội phải oằn lưng nuôi các binh đoàn Hồng Vệ Binh mà số lượng ngày càng tăng trong khi đó kẻ thù của cách mạng ( vốn dĩ đã không tồn tại thực sự ) nhanh chóng cạn kiệt. Vì thế sự cạnh tranh giữa các lực lượng và phe phái thuộc cách mạng văn hóa nhanh chóng xuất hiện dẫn đến sự xấu đi nhanh chóng của an ninh xã hội.
Tại Vũ Hán, thành phố nằm ở Trung Tâm của Trung Quốc, thủ phủ của tỉnh Hồ Bắc, nơi có ngã ba sông Dương Tử. Đây là một trung tâm giao thông chính, với hàng chục tuyến đường sắt, đường bộ và đường cao tốc đi qua thành phố và kết nối với các thành phố lớn khác ở phía Bắc và phía Nam.
Bên cạnh vai trò Logistic, Vũ Hán còn là trung tâm khoa học kỹ thuật với các đại học lớn như Đại Học Vũ Hán, Đại Học KHKT Hoa Trung, Viện nông Nghiệp Hoa Trung, Đại Học Địa Chất Trung Quốc, v...v... ít nhất 6 học viện quốc gia và hơn một chục đại học lớn.
Đồng thời Vũ Hán cũng là trung tâm công nghiệp và kinh tế lớn nhất ở miền trung. Vào thời kỳ giao dịch quốc tế của Trung Quốc vẫn là cái gì đó viễn tưởng, thì Vũ Hán gần như đóng vai trò của những Quảng Châu, Quảng Đông ngày nay, các nhà máy thép, nhà máy xe tải giống như các Foxcon vậy.
Trên thực tế Vũ Hán là một trong những đầu tàu công nghiệp dẫn dắt sự phục hồi hậu Đại Nhảy Vọt bên cạnh các trung tâm công nghiệp tại Hoa Bắc. Với vị trí và tính chất như vậy việc chiếm giữ Vũ Hán về mặt tinh thần có lợi cho bất cứ phe nhóm nào về mọi mặt.
2. Cách mạng Văn Hóa thực tế đã nhanh chóng lan tới vũ hán từ năm 1966
Với hàng chục đại học và hàng trăm trường phổ thông các cấp, Lực lượng thanh niên học sinh Hồng Vệ Binh đã nhanh chóng kết hợp với các nhóm công nhân thiên tả ( chủ yếu là thanh niên ) hình thành tổ chức tự phong là Trụ sở Tổng công nhân Vũ Hán ( Tổng Hội Công Nhân ).
Tổ chức này nhanh chóng tỏa đi khắp nơi đấu tố các nhân vật bị nhắm mục tiêu. Thấm nhuần lời dạy của Mao Trạch Đông các toán hồng vệ binh này nhanh chóng gây ra hỗn loạn khắp Vũ Hán.
Với mệnh lệnh từ lãnh đạo cấp cao là "tìm và bắt giữ những kẻ nắm quyền đi theo con đường tư bản chủ nghĩa", hầu hết các quan chức đảng và chính phủ đương nhiệm đều trở nên dễ bị tấn công từ các tổ chức Hồng vệ binh - không phải do khuynh hướng tư tưởng của họ mà chỉ đơn thuần là do vị thế đương nhiệm của họ.
Tuy nhiên, " kẻ theo con đường tư bản chủ nghĩa " là một nhãn hiệu mơ hồ có thể được áp dụng một cách tự do cho bất kỳ ai bị coi là chống lại tinh thần cách mạng.
Kết quả trật tự và guồng quay kinh tế trở nên hỗn loạn, các quan chức đảng và chính phủ địa phương liên tục bị đấu tố, gửi đi cải tạo lao động, trong khi các tổ chức hồng vệ binh hầu như không có khả năng vận hành kỹ thuật đối với các hoạt động chính của thành phố.
Đặc biệt vì là trung tâm Logistic ở miền trung Vũ Hán còn trực tiếp ảnh hưởng đến lực lượng thứ ba quân giải phóng Nhân Dân Trung Hoa. Nếu lúa gạo từ phía Nam không thể đến với binh lính ở phía tây và phía bắc, nếu vật liệu thô không thể di chuyển từ các bồn địa phía tây sang các cơ sở công nghiệp quốc phòng ở phía đông PLA sẽ hỗn loạn.
Vì thế các chỉ huy PLA địa phương đã nhanh chóng cộng tác với các quan chức thành phố để chống lại ảnh hưởng của Tổng Hội Công Nhân để duy trì trật tự, một tổ chức cánh tả đôi khi cũng tự nhận là hồng vệ binh là Triệu Anh Hùng Trung Hoa đã được thành lập để đối đầu.
3. Đỉnh điểm xung đột
Bắt đầu vào tháng 2 năm 1967, khi này Tổng Hội Công Nhân đã có đến gần nửa triệu thành viên nhờ sự kết hợp của hàng loạt trường và học viện với các công nhân tại nhà máy thép và nhà máy cơ khí Vũ Hán.
Lực lượng này nhận thấy thời cơ để tiến chiếm các trung tâm đảng và chính phủ của Thành phố đã tới, họ cố bao vây các trung tâm nói trên trong "sự cố tháng 2", hàng chục vạn học sinh và công nhân cầm cờ băng rôn bao vây các trụ sở chính quyền Vũ Hán mục đích là bắt giữ các lãnh đạo địa phương, giải tán chính quyền và thành lập một chính quyền mới theo mô hình Công Xã Thượng Hải ( một mô hình xh kiểu mẫu thời CMVH ).
Các quan chức ở Vũ Hán đã nhanh chóng huy động người dân cũng như được sự yểm trợ của PLA ( không mang vũ khí ) nhanh chóng đổ ra đường ngăn chặn các Hồng Vệ Binh, đã có xô xát dữ dội hàng chục người thương vong. Trụ Sở Công Nhân thất bại và phải tạm giải tán.
Sự kiện tháng 2 được coi là phản cách mạng, hàng nghìn thành viên Hồng Vệ Binh phe Tổng Hội Công Nhân bị bắt. Tướng Trần Trương Đạo chỉ huy trực tiếp việc điều động PLA bắt giữ các thành viên lãnh đạo của Trụ Sở Công Nhân.
Tuy nhiên tới đây mới éo le. Chính quyền trung ương ở Bắc Kinh ban đầu không đưa ra bất kỳ tuyên bố công khai nào về các hành động do PLA thực hiện chống lại phe Trụ sở Công nhân tại Vũ Hán, nhưng Nhóm Cách mạng Văn hóa (CRG) do Giang Thanh cầm đầu phàn nàn về hướng đi của phong trào ở Vũ Hán, nhưng không đưa ra lời khiển trách nào đối với các lãnh đạo PLA ở Vũ Hán.
Thay vào đó, họ cố gắng kéo tướng Trần Trương Đạo ra khỏi một hội nghị quân sự cấp cao ở Bắc Kinh vào tháng 4 và thúc giục ông thừa nhận rằng một số hành động ở Vũ Hán đã đi quá xa và thừa nhận rằng PLA địa phương có thể đã mắc "sai lầm" trong việc xử lý tình hình. Tuy nhiên, Trần từ chối nhượng bộ và khẳng định tính đúng đắn chung của các hành động của PLA.
Căng thẳng leo thang ở Vũ Hán trong suốt tháng Tư khi phe Trụ sở Công nhân tiến hành tuyệt thực và tổ chức các cuộc biểu tình, tuyên bố là "người nắm giữ đích thực" của sự nghiệp cách mạng; trong khi đó, Triệu Anh hùng cáo buộc Tổng Hội Công Nhân làm suy yếu cuộc cách mạng bằng cách không tuân thủ đúng chiến dịch tố cáo Lưu Thiếu Kỳ và Đặng Tiểu Bình.
Giữa lúc xung đột ngày càng leo thang, CRG cảm thấy cấp bách hơn phải phản hồi và mở rộng 'sự giải thích thần thánh' của mình về các sự kiện trên thực địa. Chính quyền Bắc Kinh đã ra lệnh cho Trần rút lại sự ủng hộ đối với Triệu Anh hùng.
Chỉ thị khẳng định rằng quân đội Vũ Hán đã mắc sai lầm trong khi thực hiện các chính sách Cách mạng Văn hóa - rằng họ phải công khai thừa nhận rằng hành động tháng Ba của họ chống lại Trụ sở Công nhân là không đúng. Chỉ thị cũng coi Triệu Anh hùng là một "tổ chức bảo thủ" và coi Tổng Hội Công Nhân là một "tổ chức cách mạng"; điều này, trên thực tế, là CRG đang ủng hộ tổ chức sau.
Tuy nhiên chỉ thị giấy tờ là vậy nhưng trên thực địa tình hình đã leo thang không thể kiểm soát.
Trong đợt bạo lực tồi tệ nhất xảy ra sau đó vào tháng 6 năm 1967, hơn 100 người đã thiệt mạng và khoảng 3.000 người bị thương. Các phe hồng vệ binh đánh nhau trên đường phố, lái xe tải bao vây đốt phá, và thực sự đã có một số vụ hành quyết bằng gạch đá, tình hình kinh tế xã hội trở nên hỗn loạn, Vũ Hán biến thành một Chicago của Trung Quốc.
Bộ trưởng Bộ Công an Tạ Phúc Chí và nhà tuyên truyền hàng đầu Vương Lý đã đến vào ngày 16 tháng 7 và ngay lập tức ra lệnh cho Tướng Trần rút lại sự hỗ trợ cho Triệu Anh hùng và thay vào đó mở rộng hỗ trợ cho Tổng Hội Công Nhân. Mệnh lệnh này vô giá trị, vì trên thực tế PLA không thể làm gì mà không dẫn đến một cuộc chiến đường phố giữa PLA và dân cư thành thị Vũ Hán, chán ghét với sự hung hăng của các hồng vệ binh trẻ tuổi, đại bộ phận dân cư Vũ Hán đã đứng về phía Triệu Anh Hùng vốn do các quan chức có uy tín lãnh đạo.
Bản thân Mao cũng bí mật đến thành phố, ở tại Nhà khách Hồ Đông Vũ Hán, nơi an ninh được thắt chặt đến mức toàn bộ nhân viên tại Nhà khách đã được thay đổi vào đêm trước khi ông đến.
Vào ngày 18 tháng 7, sau hai ngày đàm phán, Mao kết luận rằng tướng Trần đã phạm sai lầm và phải viết một bản tự phê bình trong khi vẫn giữ chức vụ chỉ huy.
Mao tuyên bố rằng "Tổng Hội Công nhân" nên được coi là nhóm nòng cốt của "Phe tả" trong khi "Triệu anh hùng" nên được khuyến khích đoàn kết với họ, trên cơ sở cả hai nhóm đều là công nhân và không nên có bất kỳ xung đột lợi ích cơ bản nào.
Trần dường như bị thuyết phục bởi phán quyết của Mao ở Vũ Hán và đã chấp thuận. Sau đó, Vương Lý đã triệu tập khoảng 200 sĩ quan chỉ huy của PLA tại một hội nghị bất ngờ và khiển trách họ vì đã không nắm bắt được bản chất của Cách mạng Văn hóa.
Bài phát biểu của ông đã gây ra sự phẫn nộ đặc biệt trong giới quân đội do giọng điệu trịch thượng của nó. Không rõ là do các sĩ quan cố tình hay đơn giản là họ không thể hiểu các mệnh lệnh của Vương dựa trên điều gì. Nhưng PLA sau đó đơn giản là án binh bất động, hoặc tệ hơn cho phép nhiều đơn vị PLA tự do "hỗ trợ nhân dân thành phố".
Nhìn chung, những người ủng hộ Triệu Anh hùng lẫn PLA nhận thấy rằng việc họ bị gắn mác là một tổ chức "bảo thủ" sẽ làm hoen ố hoàn toàn uy tín cánh tả của họ và cung cấp cho các nhóm đối thủ vũ khí có thể được sử dụng để tấn công họ trong tương lai. PLA lặng lẽ liên minh với Triệu Anh Hùng.
Và Triệu Anh Hùng cùng PLA đã hành động trước. Không biết đến sự có mặt của Mao, Triệu Anh Hùng và PLA coi Vương Lý và Tạ Phúc Chí là đối tượng kích động đến từ Bắc Kinh.
Vào ngày 20 tháng 7, lực lượng thuộc sư đoàn PLA của Trần, bất bình với phán quyết được giao cho quân khu và Triệu Anh Hùng, đã bắt giữ và hành hung Tạ Phúc Chí, đồng thời, hàng ngàn người kích động từ Triệu Anh Hùng đã "chiếm đoạt" và lái các đoàn xe tải quân đội và xe cứu hỏa đến trụ sở quân khu, yêu cầu Vương Lý giải thích.
Khi ông không xuất hiện, họ đã đến Nhà khách ( họ không biết Mao đang cư trú ở đó ), xông vào tòa nhà nơi Vương đang ở. Được sự hỗ trợ của một trung đoàn PLA cảnh vệ địa phương có thiện cảm, họ đã đột nhập vào phòng của ông và bắt giữ Vương Lý để đấu tố, nhà dẫn dắt CMVH cuối cùng bị chính hệ thống của mình hành hạ. trong đó ông bị đánh đập dã man đến mức gãy một chân.
Trong nỗ lực cuối cùng để giải quyết cuộc khủng hoảng, Chu Ân Lai đã bí mật bay đến Vũ Hán vào ngày 20 tháng 7; vì sự an toàn của chính mình, Chu đã hạ cánh xuống một đường băng gần đó do Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc kiểm soát, một nhánh của quân đội trung thành với Lâm Bưu (và do đó, với Cách mạng Văn hóa).
Bản thân Mao phải được đưa đến Thượng Hải bằng máy bay vào sáng sớm cùng ngày, vi phạm quy định do Bộ Chính trị đặt ra từ năm 1959, cấm Mao đi máy bay vì sợ tai nạn. Vương Lý và Tạ Phúc Chí được một nhóm đặc vụ giải cứu đưa về Bắc Kinh.
Tuy nhiên, trong ba ngày tiếp theo, tình trạng bất ổn vẫn tiếp diễn, theo đó hàng trăm nghìn người từ nhóm Triệu Anh Hùng và những người ủng hộ họ đã diễu hành khắp thành phố để phô trương sức mạnh, kêu gọi cách chức Vương Lý và Tạ Phục Trị và lật đổ Nhóm Cách mạng Văn hóa , do vợ của Mao là Giang Thanh lãnh đạo.
Đối đầu với họ Trụ sở Công nhân cực đoan hơn sau đó đã phát động một cuộc đàn áp chống lại Triệu Anh hùng, khiến hơn 600 công nhân thiệt mạng.
Người ta ước tính rằng khoảng 3 nghìn người đã thiệt mạng và hàng chục nghìn người khác bị thương ở Vũ Hán trong cuộc hỗn loạn đánh nhau trên đường phố trong tháng 7 năm 1967 tại thành phố này. Trên toàn tỉnh, 184.000 người đã bị bắt giữ, đánh đập, tàn phế hoặc bị giết.
3. Thu dọn tàn cuộc
Vào ngày 26 tháng 7, Trần Trương Đào và và một số sĩ quan cấp dưới bị đưa đến Khách sạn Jingxi do PLA kiểm soát ở Bắc Kinh để tham gia vào một phiên tòa mà về cơ bản được coi là "phiên tòa dàn dựng", trong đó chính quyền trung ương ở Bắc Kinh cáo buộc giới quân sự Vũ Hán ủng hộ phe sai trong các cuộc đấu tranh trước đó trong thành phố.
Sau đó, Trần và cấp dưới bị cách chức ngay lập tức và được thay thế bằng những nhân vật trung thành hơn với giới lãnh đạo trung ương thân Cách mạng Văn hóa.
Sự kiện Vũ Hán được coi là một "sự kiện phản cách mạng". Nhưng một vấn đề đã nảy sinh ngay trong phiên tòa, hàng loạt lão thành cách mạng, đặc biệt là các nguyên soái và tướng lĩnh PLA tham dự phiên tòa không tin vào các cáo buộc.
Khi nghe Trần báo cáo tình hình thực tế các tướng lĩnh và nguyên soái hết sức phẫn nộ, nhiều người bỏ ra khỏi phòng họp để gây áp lực. Bản thân Mao đã không đồng ý, lập luận rằng nếu Trần muốn nổi loạn, ông ta sẽ không cho phép Mao rời đi; thay vào đó, áp lực phải sơ tán khỏi Vũ Hán đã khiến Mao rất khó chịu. Cuối cùng, Trần không bị coi là kẻ phản cách mạng.
Sau sự kiện đó, Giang Thanh, trong một bài phát biểu trước các tổ chức Hồng vệ binh ở tỉnh Hồ Nam, đã đưa ra tư tưởng "dùng lời nói để tấn công, dùng vũ khí để phòng thủ" (tức là wen-gong wu-wei ).
Những lời lẽ kích động này đã bị các tổ chức nổi dậy trên cả nước coi là sự ủng hộ cho đấu tranh vũ trang, và dẫn đến sự leo thang của các cuộc xung đột phe phái bạo lực trên khắp cả nước. Phong trào nhanh chóng vượt qua Vũ Hán và lan tới các tỉnh phía Nam và Tứ Xuyên.
Tại hầu hết các đô thị lớn tình hình sau này cơ bản sẽ giống với Vũ Hán, khi thực tế các nhóm Hồng Vệ Binh nhanh chóng chia rẽ đánh phá lẫn nhau sau khi "con mồi tư bản hữu khuynh" cạn kiệt hoặc biến mất ( thực tế ngay từ đầu đã không có ).
Bạo lực sau đó, một số nhắm thẳng vào các đơn vị Quân Giải phóng Nhân dân địa phương, đã khiến Mao và những người ủng hộ cực đoan của ông phải giảm bớt sự ủng hộ đối với cuộc nổi dậy vũ trang, có lẽ do họ lo sợ sự trả đũa rộng rãi hơn từ phía Quân Giải phóng Nhân dân.
Để xoa dịu Quân Giải phóng Nhân dân và trấn an các lãnh đạo quân sự cấp cao, Vương Lý đã bị bắt vào tháng 8 năm 1967, sau đó bị đổ lỗi là kẻ chủ mưu chính gây ra bạo lực phe phái ở Vũ Hán và bị tống vào tù. Người dẫn dắt cách mạng văn Hóa bị tống vào tù vì cách mạng văn hóa.
Sau cách mạng văn hóa, các sự kiện trong năm 1967 tại Vũ Hán được chính quyền Vũ Hán lật lại như một động thái an thần xã hội. Nhiều tổ chức và nhân vật được minh oan và phục hồi danh dự.
4. Nhìn nhận và đánh giá
Sự kiện Vũ Hán 1967 đã chính thức trở thành bước ngoặt không thể cứu vãn của phong trào cách mạng văn hóa.
Từ thời điểm đó trở đi bất kể mục tiêu ban đầu, hay định hướng của phong trào là gì nó đã hoàn toàn biến tướng thành một cuộc đấu đá mất kiểm soát. Tuy nhiên người dẫn dắt tối cao của Cách Mạng Văn Hóa một lần nữa không nhận trách nhiệm.
Tháng 9 năm 1967, Mao Trạch Đông nói chuyện với Tăng Tứ Vũ và Lưu Phong:
"Khi tôi nói chuyện với các ông ở Vũ Hán, thái độ của Vương Lý rất hung hăng. Chúng ta đã mắc sai lầm; lẽ ra chúng ta nên tiếp cận Trần Trương Đạo để nhờ ông ấy giúp đỡ ngay từ ngày đầu tiên ở Vũ Hán."
"(Vương Lý) đã không làm việc với quân đội trước, rồi sau đó lại cố gắng làm việc với hai phe phái. Ông ta đã không điều tra và nghiên cứu kỹ lưỡng; ông ta bắt đầu la hét ngay khi xuống tàu. Những người như vậy chắc chắn sẽ mắc sai lầm."
Việc đổ lỗi cho Vương Lý và tiếp tục cho phép CMVH phát triển lan xuống phía Nam rốt cục tiếp tục phá hủy hầu hết các nền tảng xã hội của Trung QUốc.
Chưa đầy một năm sau, các nhóm hồng vệ binh xuất thân từ thanh niên học sinh bị loại bỏ thông qua cái gọi là tiến về nông thôn, tính chất cách mạng chuyển sang một bộ phận quân đội Trung Thành với Mao mà các diễn biến cuối cùng đã dẫn đến cái chết của Nguyên Soái Lâm Bưu.
CMVH lặng lẽ thoái trào trong nửa đầu thập niên 70 và hoàn toàn kết thúc sau cái chết của Mao. Những thủ lĩnh của phe CMVH như Tứ Nhân Bang đều bị loại bỏ.
Rốt cục CMVH kết thúc với những vết sẹo không thể lành và sự vô nghĩa tuyệt đối trong hành động và kết quả của cuộc Đại Cách Mạng Văn Hóa Vô Sản.
Trong thập niên 1980, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc khi đó là Hồ Diệu Bang đã nhận xét rằng: "Khoảng 100 triệu người Trung Quốc đã chịu đau khổ trong thời kỳ này"
Người ta đã nói nhiều về nguyên nhân, mục đích, sự khởi đầu của cách mạng văn hóa, sự kết thúc và số phận của Hồng Vệ Binh. Nhưng ít ai nói về thời điểm mọi thứ trở nên mất kiểm soát. Thời điểm mà Trung Quốc đặt một chân vào một cuộc nội chiến giữa các hồng vệ binh trẻ tuổi và chính lực lượng quân đội Trung Quốc PLA.
1. Nó đã diễn ra như thế nào ?!
Một năm kể từ khi Mao Trạch Đông phát động cái gọi là cuộc Đại Cách mạng Văn hóa Vô sản hay Cách Mạng Văn Hóa. Xã hội Trung Quốc đã xuất hiện những đảo lộn chưa từng có.
Bên cạnh các hoạt động mít tinh, tuyên truyền và đấu tố diễn ra rầm rộ, một hoạt động thú vị đã xuất hiện trong thời kỳ này đó là sự xuất hiện như nấm sau mưa của các tổ chức ( thiên tả ) tự xưng đi theo ngọn cờ Cách Mạng Văn Hóa.
Đặc điểm chung của các tổ chức này thường tự xưng là cánh tả, cấp tiến hoặc bảo thủ, yêu nước, bài ngoại...dẫn dắt lao động xã hội chủ nghĩa v...v... Mục đích có nhiều như thâu tóm quyền lực ( Hồng vệ binh ) tự bảo vệ ( các tổ chức công chức và công nhân ).
Đặc biệt trong tình trạng các chính quyền tỉnh thông thường gần như bị vô hiệu hóa và được thay thế bằng các tổ chức được gọi là Ủy ban Cách mạng (liên minh của cán bộ, binh lính và các nhóm sinh viên/công nhân) để chịu trách nhiệm điều hành các địa phương.
Rõ ràng tình hình thực tế là các Ủy Ban Cách Mạng quản lý không tốt lắm. Người ta không thể mong muốn vừa điều hành kinh tế xã hội một cách hiệu quả trong khi vẫn muốn đấu tố chính trị và đổ xô đi đập phá. Đặc biệt về kinh tế đã nhanh chóng tổn thất nặng nề, các thành tựu kinh tế do Lưu Thiếu Kỳ và Đặng Tiểu Bình kiến thiết để phục hồi Trung Quốc hậu đại nhảy vọt về cơ bản đã bị xóa sổ.
Các hoạt động chủ yếu trong xã hội bị đình đốn do nhân sự hoặc là đã bị đấu tố hoặc là đang đi đấu tố trong khi đó xã hội phải oằn lưng nuôi các binh đoàn Hồng Vệ Binh mà số lượng ngày càng tăng trong khi đó kẻ thù của cách mạng ( vốn dĩ đã không tồn tại thực sự ) nhanh chóng cạn kiệt. Vì thế sự cạnh tranh giữa các lực lượng và phe phái thuộc cách mạng văn hóa nhanh chóng xuất hiện dẫn đến sự xấu đi nhanh chóng của an ninh xã hội.
Tại Vũ Hán, thành phố nằm ở Trung Tâm của Trung Quốc, thủ phủ của tỉnh Hồ Bắc, nơi có ngã ba sông Dương Tử. Đây là một trung tâm giao thông chính, với hàng chục tuyến đường sắt, đường bộ và đường cao tốc đi qua thành phố và kết nối với các thành phố lớn khác ở phía Bắc và phía Nam.
Bên cạnh vai trò Logistic, Vũ Hán còn là trung tâm khoa học kỹ thuật với các đại học lớn như Đại Học Vũ Hán, Đại Học KHKT Hoa Trung, Viện nông Nghiệp Hoa Trung, Đại Học Địa Chất Trung Quốc, v...v... ít nhất 6 học viện quốc gia và hơn một chục đại học lớn.
Đồng thời Vũ Hán cũng là trung tâm công nghiệp và kinh tế lớn nhất ở miền trung. Vào thời kỳ giao dịch quốc tế của Trung Quốc vẫn là cái gì đó viễn tưởng, thì Vũ Hán gần như đóng vai trò của những Quảng Châu, Quảng Đông ngày nay, các nhà máy thép, nhà máy xe tải giống như các Foxcon vậy.
Trên thực tế Vũ Hán là một trong những đầu tàu công nghiệp dẫn dắt sự phục hồi hậu Đại Nhảy Vọt bên cạnh các trung tâm công nghiệp tại Hoa Bắc. Với vị trí và tính chất như vậy việc chiếm giữ Vũ Hán về mặt tinh thần có lợi cho bất cứ phe nhóm nào về mọi mặt.
2. Cách mạng Văn Hóa thực tế đã nhanh chóng lan tới vũ hán từ năm 1966
Với hàng chục đại học và hàng trăm trường phổ thông các cấp, Lực lượng thanh niên học sinh Hồng Vệ Binh đã nhanh chóng kết hợp với các nhóm công nhân thiên tả ( chủ yếu là thanh niên ) hình thành tổ chức tự phong là Trụ sở Tổng công nhân Vũ Hán ( Tổng Hội Công Nhân ).
Tổ chức này nhanh chóng tỏa đi khắp nơi đấu tố các nhân vật bị nhắm mục tiêu. Thấm nhuần lời dạy của Mao Trạch Đông các toán hồng vệ binh này nhanh chóng gây ra hỗn loạn khắp Vũ Hán.
Với mệnh lệnh từ lãnh đạo cấp cao là "tìm và bắt giữ những kẻ nắm quyền đi theo con đường tư bản chủ nghĩa", hầu hết các quan chức đảng và chính phủ đương nhiệm đều trở nên dễ bị tấn công từ các tổ chức Hồng vệ binh - không phải do khuynh hướng tư tưởng của họ mà chỉ đơn thuần là do vị thế đương nhiệm của họ.
Tuy nhiên, " kẻ theo con đường tư bản chủ nghĩa " là một nhãn hiệu mơ hồ có thể được áp dụng một cách tự do cho bất kỳ ai bị coi là chống lại tinh thần cách mạng.
Kết quả trật tự và guồng quay kinh tế trở nên hỗn loạn, các quan chức đảng và chính phủ địa phương liên tục bị đấu tố, gửi đi cải tạo lao động, trong khi các tổ chức hồng vệ binh hầu như không có khả năng vận hành kỹ thuật đối với các hoạt động chính của thành phố.
Đặc biệt vì là trung tâm Logistic ở miền trung Vũ Hán còn trực tiếp ảnh hưởng đến lực lượng thứ ba quân giải phóng Nhân Dân Trung Hoa. Nếu lúa gạo từ phía Nam không thể đến với binh lính ở phía tây và phía bắc, nếu vật liệu thô không thể di chuyển từ các bồn địa phía tây sang các cơ sở công nghiệp quốc phòng ở phía đông PLA sẽ hỗn loạn.
Vì thế các chỉ huy PLA địa phương đã nhanh chóng cộng tác với các quan chức thành phố để chống lại ảnh hưởng của Tổng Hội Công Nhân để duy trì trật tự, một tổ chức cánh tả đôi khi cũng tự nhận là hồng vệ binh là Triệu Anh Hùng Trung Hoa đã được thành lập để đối đầu.
3. Đỉnh điểm xung đột
Bắt đầu vào tháng 2 năm 1967, khi này Tổng Hội Công Nhân đã có đến gần nửa triệu thành viên nhờ sự kết hợp của hàng loạt trường và học viện với các công nhân tại nhà máy thép và nhà máy cơ khí Vũ Hán.
Lực lượng này nhận thấy thời cơ để tiến chiếm các trung tâm đảng và chính phủ của Thành phố đã tới, họ cố bao vây các trung tâm nói trên trong "sự cố tháng 2", hàng chục vạn học sinh và công nhân cầm cờ băng rôn bao vây các trụ sở chính quyền Vũ Hán mục đích là bắt giữ các lãnh đạo địa phương, giải tán chính quyền và thành lập một chính quyền mới theo mô hình Công Xã Thượng Hải ( một mô hình xh kiểu mẫu thời CMVH ).
Các quan chức ở Vũ Hán đã nhanh chóng huy động người dân cũng như được sự yểm trợ của PLA ( không mang vũ khí ) nhanh chóng đổ ra đường ngăn chặn các Hồng Vệ Binh, đã có xô xát dữ dội hàng chục người thương vong. Trụ Sở Công Nhân thất bại và phải tạm giải tán.
Sự kiện tháng 2 được coi là phản cách mạng, hàng nghìn thành viên Hồng Vệ Binh phe Tổng Hội Công Nhân bị bắt. Tướng Trần Trương Đạo chỉ huy trực tiếp việc điều động PLA bắt giữ các thành viên lãnh đạo của Trụ Sở Công Nhân.
Tuy nhiên tới đây mới éo le. Chính quyền trung ương ở Bắc Kinh ban đầu không đưa ra bất kỳ tuyên bố công khai nào về các hành động do PLA thực hiện chống lại phe Trụ sở Công nhân tại Vũ Hán, nhưng Nhóm Cách mạng Văn hóa (CRG) do Giang Thanh cầm đầu phàn nàn về hướng đi của phong trào ở Vũ Hán, nhưng không đưa ra lời khiển trách nào đối với các lãnh đạo PLA ở Vũ Hán.
Thay vào đó, họ cố gắng kéo tướng Trần Trương Đạo ra khỏi một hội nghị quân sự cấp cao ở Bắc Kinh vào tháng 4 và thúc giục ông thừa nhận rằng một số hành động ở Vũ Hán đã đi quá xa và thừa nhận rằng PLA địa phương có thể đã mắc "sai lầm" trong việc xử lý tình hình. Tuy nhiên, Trần từ chối nhượng bộ và khẳng định tính đúng đắn chung của các hành động của PLA.
Căng thẳng leo thang ở Vũ Hán trong suốt tháng Tư khi phe Trụ sở Công nhân tiến hành tuyệt thực và tổ chức các cuộc biểu tình, tuyên bố là "người nắm giữ đích thực" của sự nghiệp cách mạng; trong khi đó, Triệu Anh hùng cáo buộc Tổng Hội Công Nhân làm suy yếu cuộc cách mạng bằng cách không tuân thủ đúng chiến dịch tố cáo Lưu Thiếu Kỳ và Đặng Tiểu Bình.
Giữa lúc xung đột ngày càng leo thang, CRG cảm thấy cấp bách hơn phải phản hồi và mở rộng 'sự giải thích thần thánh' của mình về các sự kiện trên thực địa. Chính quyền Bắc Kinh đã ra lệnh cho Trần rút lại sự ủng hộ đối với Triệu Anh hùng.
Chỉ thị khẳng định rằng quân đội Vũ Hán đã mắc sai lầm trong khi thực hiện các chính sách Cách mạng Văn hóa - rằng họ phải công khai thừa nhận rằng hành động tháng Ba của họ chống lại Trụ sở Công nhân là không đúng. Chỉ thị cũng coi Triệu Anh hùng là một "tổ chức bảo thủ" và coi Tổng Hội Công Nhân là một "tổ chức cách mạng"; điều này, trên thực tế, là CRG đang ủng hộ tổ chức sau.
Tuy nhiên chỉ thị giấy tờ là vậy nhưng trên thực địa tình hình đã leo thang không thể kiểm soát.
Trong đợt bạo lực tồi tệ nhất xảy ra sau đó vào tháng 6 năm 1967, hơn 100 người đã thiệt mạng và khoảng 3.000 người bị thương. Các phe hồng vệ binh đánh nhau trên đường phố, lái xe tải bao vây đốt phá, và thực sự đã có một số vụ hành quyết bằng gạch đá, tình hình kinh tế xã hội trở nên hỗn loạn, Vũ Hán biến thành một Chicago của Trung Quốc.
Bộ trưởng Bộ Công an Tạ Phúc Chí và nhà tuyên truyền hàng đầu Vương Lý đã đến vào ngày 16 tháng 7 và ngay lập tức ra lệnh cho Tướng Trần rút lại sự hỗ trợ cho Triệu Anh hùng và thay vào đó mở rộng hỗ trợ cho Tổng Hội Công Nhân. Mệnh lệnh này vô giá trị, vì trên thực tế PLA không thể làm gì mà không dẫn đến một cuộc chiến đường phố giữa PLA và dân cư thành thị Vũ Hán, chán ghét với sự hung hăng của các hồng vệ binh trẻ tuổi, đại bộ phận dân cư Vũ Hán đã đứng về phía Triệu Anh Hùng vốn do các quan chức có uy tín lãnh đạo.
Bản thân Mao cũng bí mật đến thành phố, ở tại Nhà khách Hồ Đông Vũ Hán, nơi an ninh được thắt chặt đến mức toàn bộ nhân viên tại Nhà khách đã được thay đổi vào đêm trước khi ông đến.
Vào ngày 18 tháng 7, sau hai ngày đàm phán, Mao kết luận rằng tướng Trần đã phạm sai lầm và phải viết một bản tự phê bình trong khi vẫn giữ chức vụ chỉ huy.
Mao tuyên bố rằng "Tổng Hội Công nhân" nên được coi là nhóm nòng cốt của "Phe tả" trong khi "Triệu anh hùng" nên được khuyến khích đoàn kết với họ, trên cơ sở cả hai nhóm đều là công nhân và không nên có bất kỳ xung đột lợi ích cơ bản nào.
Trần dường như bị thuyết phục bởi phán quyết của Mao ở Vũ Hán và đã chấp thuận. Sau đó, Vương Lý đã triệu tập khoảng 200 sĩ quan chỉ huy của PLA tại một hội nghị bất ngờ và khiển trách họ vì đã không nắm bắt được bản chất của Cách mạng Văn hóa.
Bài phát biểu của ông đã gây ra sự phẫn nộ đặc biệt trong giới quân đội do giọng điệu trịch thượng của nó. Không rõ là do các sĩ quan cố tình hay đơn giản là họ không thể hiểu các mệnh lệnh của Vương dựa trên điều gì. Nhưng PLA sau đó đơn giản là án binh bất động, hoặc tệ hơn cho phép nhiều đơn vị PLA tự do "hỗ trợ nhân dân thành phố".
Nhìn chung, những người ủng hộ Triệu Anh hùng lẫn PLA nhận thấy rằng việc họ bị gắn mác là một tổ chức "bảo thủ" sẽ làm hoen ố hoàn toàn uy tín cánh tả của họ và cung cấp cho các nhóm đối thủ vũ khí có thể được sử dụng để tấn công họ trong tương lai. PLA lặng lẽ liên minh với Triệu Anh Hùng.
Và Triệu Anh Hùng cùng PLA đã hành động trước. Không biết đến sự có mặt của Mao, Triệu Anh Hùng và PLA coi Vương Lý và Tạ Phúc Chí là đối tượng kích động đến từ Bắc Kinh.
Vào ngày 20 tháng 7, lực lượng thuộc sư đoàn PLA của Trần, bất bình với phán quyết được giao cho quân khu và Triệu Anh Hùng, đã bắt giữ và hành hung Tạ Phúc Chí, đồng thời, hàng ngàn người kích động từ Triệu Anh Hùng đã "chiếm đoạt" và lái các đoàn xe tải quân đội và xe cứu hỏa đến trụ sở quân khu, yêu cầu Vương Lý giải thích.
Khi ông không xuất hiện, họ đã đến Nhà khách ( họ không biết Mao đang cư trú ở đó ), xông vào tòa nhà nơi Vương đang ở. Được sự hỗ trợ của một trung đoàn PLA cảnh vệ địa phương có thiện cảm, họ đã đột nhập vào phòng của ông và bắt giữ Vương Lý để đấu tố, nhà dẫn dắt CMVH cuối cùng bị chính hệ thống của mình hành hạ. trong đó ông bị đánh đập dã man đến mức gãy một chân.
Trong nỗ lực cuối cùng để giải quyết cuộc khủng hoảng, Chu Ân Lai đã bí mật bay đến Vũ Hán vào ngày 20 tháng 7; vì sự an toàn của chính mình, Chu đã hạ cánh xuống một đường băng gần đó do Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc kiểm soát, một nhánh của quân đội trung thành với Lâm Bưu (và do đó, với Cách mạng Văn hóa).
Bản thân Mao phải được đưa đến Thượng Hải bằng máy bay vào sáng sớm cùng ngày, vi phạm quy định do Bộ Chính trị đặt ra từ năm 1959, cấm Mao đi máy bay vì sợ tai nạn. Vương Lý và Tạ Phúc Chí được một nhóm đặc vụ giải cứu đưa về Bắc Kinh.
Tuy nhiên, trong ba ngày tiếp theo, tình trạng bất ổn vẫn tiếp diễn, theo đó hàng trăm nghìn người từ nhóm Triệu Anh Hùng và những người ủng hộ họ đã diễu hành khắp thành phố để phô trương sức mạnh, kêu gọi cách chức Vương Lý và Tạ Phục Trị và lật đổ Nhóm Cách mạng Văn hóa , do vợ của Mao là Giang Thanh lãnh đạo.
Đối đầu với họ Trụ sở Công nhân cực đoan hơn sau đó đã phát động một cuộc đàn áp chống lại Triệu Anh hùng, khiến hơn 600 công nhân thiệt mạng.
Người ta ước tính rằng khoảng 3 nghìn người đã thiệt mạng và hàng chục nghìn người khác bị thương ở Vũ Hán trong cuộc hỗn loạn đánh nhau trên đường phố trong tháng 7 năm 1967 tại thành phố này. Trên toàn tỉnh, 184.000 người đã bị bắt giữ, đánh đập, tàn phế hoặc bị giết.
3. Thu dọn tàn cuộc
Vào ngày 26 tháng 7, Trần Trương Đào và và một số sĩ quan cấp dưới bị đưa đến Khách sạn Jingxi do PLA kiểm soát ở Bắc Kinh để tham gia vào một phiên tòa mà về cơ bản được coi là "phiên tòa dàn dựng", trong đó chính quyền trung ương ở Bắc Kinh cáo buộc giới quân sự Vũ Hán ủng hộ phe sai trong các cuộc đấu tranh trước đó trong thành phố.
Sau đó, Trần và cấp dưới bị cách chức ngay lập tức và được thay thế bằng những nhân vật trung thành hơn với giới lãnh đạo trung ương thân Cách mạng Văn hóa.
Sự kiện Vũ Hán được coi là một "sự kiện phản cách mạng". Nhưng một vấn đề đã nảy sinh ngay trong phiên tòa, hàng loạt lão thành cách mạng, đặc biệt là các nguyên soái và tướng lĩnh PLA tham dự phiên tòa không tin vào các cáo buộc.
Khi nghe Trần báo cáo tình hình thực tế các tướng lĩnh và nguyên soái hết sức phẫn nộ, nhiều người bỏ ra khỏi phòng họp để gây áp lực. Bản thân Mao đã không đồng ý, lập luận rằng nếu Trần muốn nổi loạn, ông ta sẽ không cho phép Mao rời đi; thay vào đó, áp lực phải sơ tán khỏi Vũ Hán đã khiến Mao rất khó chịu. Cuối cùng, Trần không bị coi là kẻ phản cách mạng.
Sau sự kiện đó, Giang Thanh, trong một bài phát biểu trước các tổ chức Hồng vệ binh ở tỉnh Hồ Nam, đã đưa ra tư tưởng "dùng lời nói để tấn công, dùng vũ khí để phòng thủ" (tức là wen-gong wu-wei ).
Những lời lẽ kích động này đã bị các tổ chức nổi dậy trên cả nước coi là sự ủng hộ cho đấu tranh vũ trang, và dẫn đến sự leo thang của các cuộc xung đột phe phái bạo lực trên khắp cả nước. Phong trào nhanh chóng vượt qua Vũ Hán và lan tới các tỉnh phía Nam và Tứ Xuyên.
Tại hầu hết các đô thị lớn tình hình sau này cơ bản sẽ giống với Vũ Hán, khi thực tế các nhóm Hồng Vệ Binh nhanh chóng chia rẽ đánh phá lẫn nhau sau khi "con mồi tư bản hữu khuynh" cạn kiệt hoặc biến mất ( thực tế ngay từ đầu đã không có ).
Bạo lực sau đó, một số nhắm thẳng vào các đơn vị Quân Giải phóng Nhân dân địa phương, đã khiến Mao và những người ủng hộ cực đoan của ông phải giảm bớt sự ủng hộ đối với cuộc nổi dậy vũ trang, có lẽ do họ lo sợ sự trả đũa rộng rãi hơn từ phía Quân Giải phóng Nhân dân.
Để xoa dịu Quân Giải phóng Nhân dân và trấn an các lãnh đạo quân sự cấp cao, Vương Lý đã bị bắt vào tháng 8 năm 1967, sau đó bị đổ lỗi là kẻ chủ mưu chính gây ra bạo lực phe phái ở Vũ Hán và bị tống vào tù. Người dẫn dắt cách mạng văn Hóa bị tống vào tù vì cách mạng văn hóa.
Sau cách mạng văn hóa, các sự kiện trong năm 1967 tại Vũ Hán được chính quyền Vũ Hán lật lại như một động thái an thần xã hội. Nhiều tổ chức và nhân vật được minh oan và phục hồi danh dự.
4. Nhìn nhận và đánh giá
Sự kiện Vũ Hán 1967 đã chính thức trở thành bước ngoặt không thể cứu vãn của phong trào cách mạng văn hóa.
Từ thời điểm đó trở đi bất kể mục tiêu ban đầu, hay định hướng của phong trào là gì nó đã hoàn toàn biến tướng thành một cuộc đấu đá mất kiểm soát. Tuy nhiên người dẫn dắt tối cao của Cách Mạng Văn Hóa một lần nữa không nhận trách nhiệm.
Tháng 9 năm 1967, Mao Trạch Đông nói chuyện với Tăng Tứ Vũ và Lưu Phong:
"Khi tôi nói chuyện với các ông ở Vũ Hán, thái độ của Vương Lý rất hung hăng. Chúng ta đã mắc sai lầm; lẽ ra chúng ta nên tiếp cận Trần Trương Đạo để nhờ ông ấy giúp đỡ ngay từ ngày đầu tiên ở Vũ Hán."
"(Vương Lý) đã không làm việc với quân đội trước, rồi sau đó lại cố gắng làm việc với hai phe phái. Ông ta đã không điều tra và nghiên cứu kỹ lưỡng; ông ta bắt đầu la hét ngay khi xuống tàu. Những người như vậy chắc chắn sẽ mắc sai lầm."
Việc đổ lỗi cho Vương Lý và tiếp tục cho phép CMVH phát triển lan xuống phía Nam rốt cục tiếp tục phá hủy hầu hết các nền tảng xã hội của Trung QUốc.
Chưa đầy một năm sau, các nhóm hồng vệ binh xuất thân từ thanh niên học sinh bị loại bỏ thông qua cái gọi là tiến về nông thôn, tính chất cách mạng chuyển sang một bộ phận quân đội Trung Thành với Mao mà các diễn biến cuối cùng đã dẫn đến cái chết của Nguyên Soái Lâm Bưu.
CMVH lặng lẽ thoái trào trong nửa đầu thập niên 70 và hoàn toàn kết thúc sau cái chết của Mao. Những thủ lĩnh của phe CMVH như Tứ Nhân Bang đều bị loại bỏ.
Rốt cục CMVH kết thúc với những vết sẹo không thể lành và sự vô nghĩa tuyệt đối trong hành động và kết quả của cuộc Đại Cách Mạng Văn Hóa Vô Sản.
Trong thập niên 1980, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc khi đó là Hồ Diệu Bang đã nhận xét rằng: "Khoảng 100 triệu người Trung Quốc đã chịu đau khổ trong thời kỳ này"
