Những tạo tác thú vị trên thế giới

[BuddyUp]

Khối đá nguyên khối của Tlaloc là một bức tượng đá khổng lồ đại diện cho thần mưa Tlaloc trong văn hóa Aztec.

Được tạc từ đá basalt, tượng cao khoảng 7 mét và nặng tới 168 tấn. Ban đầu, tác phẩm này nằm tại thành phố cổ Coatlinchan, nhưng vào năm 1964, nó được di chuyển đến Thành phố Mexico và hiện nay đứng sừng sững trước cổng Bảo tàng Nhân học Quốc gia.

Sự hiện diện uy nghi của khối đá, cùng với những chạm khắc tinh xảo, phản ánh vai trò quan trọng của Tlaloc trong văn hóa Mesoamerica – vị thần mang đến mưa, sự màu mỡ và nguồn nước cho sự sống.

 

[BuddyUp]

Người Sumer và dấu ấn trường tồn trong cách chúng ta đo thời gian.

Khoảng 5.000 năm trước, tại vùng Lưỡng Hà cổ đại (nay là Iraq), người Sumer đã thay đổi mãi mãi cách nhân loại đo đếm thời gian. Họ sáng tạo ra hệ thống số sexagesimal – hệ đếm cơ số 60 – và từ đó hình thành nên cách chia 1 giờ thành 60 phút, 1 phút thành 60 giây mà chúng ta vẫn sử dụng cho đến ngày nay.

Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong một xã hội nông nghiệp, người Sumer cần những lịch trình chính xác để trồng trọt và thu hoạch mùa màng. Đồng thời, các nghi lễ tôn giáo và công việc hành chính cũng đòi hỏi sự đo lường thời gian rõ ràng. Vì thế, họ hướng mắt lên bầu trời.

Quan sát chuyển động của các thiên thể, người Sumer xây dựng một lịch âm gồm 12 tháng, điều chỉnh phù hợp với mùa vụ nông nghiệp. Việc họ chia một ngày thành 24 giờ, mỗi giờ 60 phút và mỗi phút 60 giây không phải là ngẫu nhiên – mà là kết quả của sự kết hợp giữa tính toán toán học tinh tế và nhu cầu thực tiễn.

Hệ thống đo thời gian tiên phong này hiệu quả đến mức được các nền văn minh sau đó – từ người Babylon, Hy Lạp đến La Mã – kế thừa và phát triển. Ngày nay, mỗi chiếc đồng hồ vẫn âm thầm tôn vinh di sản vĩ đại ấy: sự khởi đầu của thời gian hiện đại bắt nguồn từ bàn tay của người Sumer.

 

[BuddyUp]

Các bia đá rune từ thời đại Viking (khoảng năm 800–1100 SCN) là những hiện vật văn hóa đặc biệt quan trọng, đặc biệt ở tỉnh Uppland của Thụy Điển, nơi vẫn còn lưu giữ hơn 2.500 tấm. Những bia đá này thường được đặt dọc theo các con đường, như những đài tưởng niệm công khai dành cho người đã khuất, nhằm nhấn mạnh mối quan hệ gia đình, thành tựu hoặc địa vị xã hội của họ.

Một ví dụ tiêu biểu là bia đá rune ở Svedjorna thuộc Södra Ving, Thụy Điển, được phục hồi vào năm 1936. Dòng chữ khắc trên đó ghi: “Tole và Torny đã dựng những bia tưởng niệm này để tưởng nhớ Tore và Klakke, hai người con trai của họ.” Dòng chữ cho thấy tính chất cá nhân sâu sắc và chức năng tưởng niệm mà các bia đá rune Viking từng mang trong xã hội đương thời.

 

[BuddyUp]

Viên gạch đất sét cổ xưa này lưu giữ một dấu chân người còn nguyên vẹn đến kỳ lạ, được cho là có niên đại từ thời Sumer hoặc Babylon – khoảng 2000 đến 3000 năm trước Công nguyên. Dấu vết này có lẽ đã được in lên trong lúc vô tình, khi lớp đất sét còn ướt trong quá trình xây dựng.

Trải qua hàng thiên niên kỷ, dấu chân ấy vẫn hiện diện – bất chấp sự bào mòn của thời gian – như một khoảnh khắc con người ngẫu nhiên được “đóng băng” lại trong lịch sử. Có thể đó là bước chân của một người thợ, một đứa trẻ, hay ai đó chỉ tình cờ đi ngang. Nhưng dù thuộc về ai, dấu ấn ấy nhắc chúng ta rằng lịch sử không chỉ được ghi lại trên bia đá hay những sắc lệnh của các vị vua – mà còn được in lên bùn đất, trong tĩnh lặng, bởi những đôi chân trần không hề biết rằng mình sẽ vang vọng đến muôn đời sau.

 

[BuddyUp]

Tấm phù điêu bằng đá vôi này khắc họa Vua Akhenaten dưới hình dạng một nhân sư nằm nghiêng – một hình ảnh đặc biệt có tính biểu tượng cao trong nghệ thuật Ai Cập cổ đại. Những phù điêu tương tự có thể được tìm thấy tại nhiều bảo tàng trên thế giới, nhưng đây là một trong những bản được bảo tồn tốt hơn, dù phần mặt của nhà vua đã bị tổn hại rõ rệt. Tác phẩm này có khả năng được tìm thấy tại Amarna, và từng là một trong hai phù điêu đối xứng đặt hai bên lối vào của một ngôi đền nhỏ.

Điểm độc đáo nổi bật của nhân sư Akhenaten trong tác phẩm này là việc ông không có móng vuốt sư tử như truyền thống, mà thay vào đó là hai cánh tay và bàn tay người. Tay phải của ông giơ cao thể hiện động tác sùng bái thần mặt trời Aten (hình đĩa mặt trời), trong khi tay trái cầm một giỏ nhỏ biểu thị quyền lực vương giả, bên trong là hai cartouche chứa tước hiệu hoàng gia của Aten. Từ đĩa mặt trời, các tia sáng vươn xuống phía vua và ba bệ lễ ở góc dưới bên trái. Mỗi tia kết thúc bằng một bàn tay nhỏ, hai trong số đó đang cầm biểu tượng ankh (biểu tượng của sự sống) đặt trước mặt nhà vua.

Vợ của Akhenaten, Hoàng hậu Nefertiti, tuy không xuất hiện bằng hình ảnh, nhưng vẫn hiện diện thông qua cartouche mang tên bà ở góc trên bên phải, bên cạnh tên của nhà vua và các tước hiệu hoàng gia của thần Aten.

Các học giả đồng tình rằng loại phù điêu nhân sư như thế này từng là yếu tố trang trí phổ biến trong kiến trúc hoàng gia tại Amarna. Tác phẩm này được sáng tác hơn 1.000 năm sau khi Đại Nhân Sư ở Giza được tạc, và việc Akhenaten vẫn giữ hình tượng nhân sư – giữa thời kỳ cải cách tôn giáo quyết liệt – cho thấy ông đặc biệt trân trọng những ý nghĩa liên kết với mặt trời của biểu tượng này. Trong thời kỳ kim tự tháp, Đại Nhân Sư có thể từng được xem là hình ảnh của nhà vua đang dâng lễ vật cho thần sáng tạo mặt trời Atum, điều này giải thích vì sao nhân sư là một trong số ít hình tượng tôn giáo cổ vẫn được Akhenaten gìn giữ.

Tác phẩm này, với mã số 64.1944, hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Boston, Hoa Kỳ.

 

[BuddyUp]

Domus of Orpheus tại Volubilis, Morocco là một ngôi nhà La Mã cổ đại tráng lệ, được đặt tên theo một bức tranh khảm tuyệt đẹp mô tả nhạc sĩ huyền thoại Orpheus. Tác phẩm này là một trong những bức khảm còn nguyên vẹn nhất ở Bắc Phi, khắc họa Orpheus đang dùng đàn lia mê hoặc các loài thú hoang – một chủ đề phổ biến trong nghệ thuật La Mã, tượng trưng cho sự hài hòa và văn minh.

Ngôi nhà có niên đại từ thế kỷ II hoặc III sau Công nguyên, đúng vào thời kỳ Volubilis hưng thịnh nhất với vai trò là một thành phố tỉnh lỵ La Mã phồn vinh. Kỹ thuật khảm phức tạp và tinh xảo phản ánh sự giàu có, tinh tế của chủ nhân – rất có thể là một nhân vật thuộc tầng lớp thượng lưu địa phương chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ văn hóa La Mã.

Domus này được phát hiện trong các cuộc khai quật khảo cổ vào thế kỷ XX, hé lộ một bố cục phong phú gồm các phòng tiếp khách, sân trong và khu vực sinh hoạt riêng. Bức tranh khảm Orpheus được bảo tồn một cách đáng kinh ngạc dưới lớp đất đá và tàn tích sau khi thành phố suy tàn vào thời kỳ hậu cổ đại.

Volubilis từng là thủ phủ của tỉnh La Mã Mauretania Tingitana, sau này trở thành nơi giao thoa văn hóa giữa La Mã, Berber và Hồi giáo. Độ chi tiết và sắc màu sống động của bức tranh khảm – với các viên đá nhỏ (tesserae) được sắp xếp linh hoạt – thể hiện tay nghề điêu luyện của các nghệ nhân khảm Bắc Phi thời đó.

Ngày nay, Domus of Orpheus là một điểm tham quan nổi bật tại di tích khảo cổ Volubilis, mang đến cho du khách một góc nhìn sinh động về cuộc sống sang trọng và sự giao thoa văn hóa trong thế giới La Mã tại vùng biên viễn châu Phi.

 

[BuddyUp]

Tablinum tại Nhà Cột Tuscan – Herculaneum: Trái tim của đời sống La Mã cổ đại

Tablinum trong Nhà Cột Tuscan tại Herculaneum là căn phòng trung tâm, nơi gia chủ tiếp khách và tiến hành các công việc gia đình. Nằm giữa atrium (sân trước) và khu vườn có cột bao quanh (peristyle), tablinum không chỉ là trục giao thông chính mà còn là trục biểu tượng, thể hiện rõ ràng vị thế và trật tự trong không gian sống La Mã.

Ngôi nhà này được đặt tên theo kiểu cột Tuscan đơn giản bao quanh sân trong, từng thuộc về một gia đình La Mã giàu có trước khi núi lửa Vesuvius phun trào vào năm 79 SCN. Từ atrium bước vào, ánh nhìn của khách viếng sẽ hướng thẳng vào tablinum – một cách bố trí không chỉ để gây ấn tượng mà còn khẳng định quyền uy của chủ hộ.

Căn phòng này rất có thể từng được trang trí bằng các bức bích họa và khảm sàn mosaic, những yếu tố thường thấy trong các dinh thự sang trọng của tầng lớp thượng lưu La Mã thế kỷ I. Nhờ lớp tro và vật chất núi lửa bao phủ, bố cục và cấu trúc của căn phòng được bảo tồn tuyệt vời, cho phép hậu thế hiểu sâu hơn về nghệ thuật nội thất cổ đại.

Việc khai quật ngôi nhà, bao gồm cả tablinum, bắt đầu từ thế kỷ 18, trong những đợt khảo cổ đầu tiên tại Herculaneum. Cách sắp xếp không gian của căn nhà phản ánh rõ các giá trị La Mã: tính đối xứng, phân cấp xã hội và sự gắn kết giữa không gian công cộng và riêng tư.

Tablinum không chỉ có vai trò thực tiễn – nơi lưu giữ tài liệu hay tiếp khách – mà còn là không gian nghi lễ, phản ánh vị thế và chức năng của gia đình La Mã trong xã hội. Ngày nay, khi đứng trong atrium và nhìn vào tablinum, du khách có thể cảm nhận được nhịp sống và sự trang nghiêm của đời sống La Mã cổ đại như vẫn còn vang vọng đến hiện tại.

 

[BuddyUp]

Les Arènes de Picasso, thường được gọi thân mật là “Camemberts” vì hình dáng tròn đặc trưng, là một công trình kiến trúc độc đáo tại Noisy-le-Grand, ngoại ô phía đông Paris. Được thiết kế bởi kiến trúc sư Manuel Núñez Yanowsky và hoàn thành vào năm 1984, khu phức hợp này bao gồm 540 căn hộ xã hội, phản ánh tư duy kiến trúc tiên phong về nhà ở đô thị thời kỳ hậu hiện đại.

Các tòa nhà có hình đĩa lớn được đặt trên bệ cao, bao quanh một quảng trường bát giác – nơi tích hợp các tiện ích như cửa hàng, sân chơi và trường học. Không chỉ ấn tượng về hình khối, công trình còn nổi bật nhờ sử dụng kỹ thuật lắp ghép tiên tiến trong xây dựng và tác phẩm điêu khắc trung tâm của nghệ sĩ Miguel Berrocal.

Mặc dù nằm trong khu vực đô thị phức tạp về mặt xã hội, Les Arènes de Picasso vẫn thu hút du khách nhờ phong cách độc đáo, đậm chất nghệ thuật và mang dấu ấn lịch sử. Công trình này ngày nay được công nhận là một phần di sản kiến trúc châu Âu, thể hiện nỗ lực kết hợp giữa thiết kế táo bạo và nhu cầu cộng đồng trong môi trường sống đô thị.

 

[BuddyUp]

Một bộ sưu tập mặt nạ gỗ cổ đã được phát hiện tại Nunalleq, một địa điểm khảo cổ ven biển ở tây nam Alaska. Hơn 50.000 hiện vật – chủ yếu làm từ gỗ và các chất hữu cơ như da, lông thú, xương và thực vật khô – đã được các nhà khảo cổ thuộc Đại học Aberdeen bảo quản trong nhiều năm, và sẽ sớm được đưa trở lại vùng đất bản địa sau quá trình phục chế.

Các hiện vật này có niên đại hàng trăm năm, nổi bật trong số đó là những chiếc mặt nạ gỗ được bảo tồn tuyệt vời, từng được người bản địa Yup’ik sử dụng trong các nghi lễ múa truyền thống. Tuy nhiên, khu vực khai quật đang đối mặt với mối đe dọa nghiêm trọng từ hiện tượng tan băng vĩnh cửu và xói mòn bờ biển, buộc các nhà khảo cổ phải hành động khẩn cấp để cứu lấy kho tàng di sản này.

Dưới sự dẫn dắt của Rick Knecht, nhóm nghiên cứu đã dành bảy năm để khai quật và bảo tồn bộ sưu tập độc đáo. Khi được hồi hương, các hiện vật sẽ được trưng bày tại một trung tâm văn hóa và khảo cổ mới ở Alaska. Theo Knecht, đây là một trong những bộ sưu tập lớn nhất từng được khai quật từ một địa điểm duy nhất ở Alaska – và có thể là trên toàn bộ khu vực Bắc Cực.

 

[BuddyUp]

Nằm ở phía tây nam Thổ Nhĩ Kỳ, Aphrodisias là một thành phố cổ đại giàu lịch sử và nghệ thuật, tọa lạc tại thung lũng thượng nguồn sông Morsynus. Cùng với các mỏ đá cẩm thạch nằm về phía đông bắc, nơi đây tạo nên một di sản văn hóa đặc biệt, phản ánh sự kết hợp giữa tín ngưỡng tôn giáo và tài năng nghệ thuật của thời cổ đại.

Trung tâm của thành phố là Đền Aphrodite, có niên đại từ thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên. Ban đầu được xây dựng để thờ vị nữ thần tình yêu trong thần thoại Hy Lạp, ngôi đền này cũng chính là nền tảng cho sự hình thành và phát triển đô thị của Aphrodisias – vốn được thành lập khoảng một thế kỷ sau đó.

Aphrodisias phát triển thịnh vượng nhờ vào vị trí gần các mỏ đá cẩm thạch chất lượng cao, điều này góp phần hình thành nên một trường phái điêu khắc danh tiếng. Những nghệ nhân của thành phố được ca ngợi khắp Đế chế La Mã, và họ đã để lại một di sản điêu khắc phong phú gồm tượng, phù điêu và các chi tiết kiến trúc tinh xảo.

Đời sống đô thị tại Aphrodisias xoay quanh những công trình công cộng quy mô lớn được sắp đặt hài hòa với cảnh quan tự nhiên, bao gồm nhà hát, đền đài, quảng trường (agora) và hai khu phức hợp tắm công cộng - thể hiện rõ nét niềm tự hào và tinh thần cộng đồng của xã hội La Mã.

Ngày nay, Aphrodisias được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, mở ra một cánh cửa khám phá nền nghệ thuật và đời sống đô thị rực rỡ của thế giới Hy-La cổ đại.