Tại sao bố mẹ luôn chấp niệm bắt con cái phải học thật tốt?
Bố tôi bán đồ ăn sáng. Ông đã bán được 23 năm rồi.
Phía sau khu chợ dân sinh là một cái lán dựng bằng tôn, bên trong kê hai chiếc bàn gấp, trên bếp ga lúc nào cũng có một nồi dầu sôi sùng sục. Ông rán quẩy, rán bánh đường, rán bánh sủi cảo rau. Cứ đúng 3 giờ sáng là ông dậy nhào bột, 4 giờ rưỡi dọn hàng, làm mải miết đến 10 giờ sáng mới dọn dẹp ra về. Về nhà ngủ bù được hai tiếng, chiều đến lại chuẩn bị nguyên liệu, rửa rau, băm nhân, ủ bột, 9 giờ tối đi ngủ, rồi 3 giờ sáng hôm sau lại lặp lại chu kỳ đó.
Quanh năm suốt tháng không một ngày nghỉ. Đến mùng 1 Tết không dọn hàng thì ngay mùng 2 đã có người gọi điện hỏi thăm. Có năm mùa hè ông bị say nắng, sốt lên tới 39 độ, nhưng vừa tiêm xong mũi thuốc hạ sốt là buổi chiều ông lại ra lán chuẩn bị đồ. Mẹ tôi cản, nhưng bố chỉ bảo: "Khách quen đang đợi."
Tôi nói: "Thì nghỉ một ngày có làm sao đâu ạ."
Ông nhìn tôi một cái, buông một câu: "Con không hiểu được đâu."
Tôi đúng là không hiểu thật. Từ nhỏ đến lớn, có rất nhiều chuyện tôi chẳng thể nào hiểu nổi ông.
Năm tôi học lớp 11, tôi đọc được một bài viết trên điện thoại, đại ý là bây giờ cử nhân đầy đường, tốt nghiệp trường top ra cũng chẳng tìm được việc tử tế, bằng cấp mất giá, tầng lớp xã hội bị bão hòa, con nhà nghèo có học xong cũng chẳng ngóc đầu lên nổi. Tôi đọc bài đó cho ông nghe. Trong lời nói có chút hờn dỗi, ấm ức, vì ông vừa mới mắng tôi một trận lôi đình chỉ vì kỳ thi tháng tôi đứng thứ ba.
Đọc xong, tôi im lặng chờ ông phản bác.
Ông ngồi đó, cầm điều khiển chuyển sang một kênh tivi khác, rồi bảo: "Bố biết chứ."
Tôi ngẩn người.
"Bố biết á?"
"Biết."
"Thế sao bố còn ép con? Sáng nào 5 giờ cũng lôi con dậy học từ vựng, con thi đứng thứ ba bố liền hỏi tại sao không phải đứng thứ nhất, bố thấy có ý nghĩa gì không?"
Ông đứng dậy, đi vào bếp. Một lúc sau, ông bưng ra một bát mì đặt trước mặt tôi.
"Ăn xong rồi vào học bài tiếp đi."
Nói rồi ông bỏ đi.
Lúc đó, tôi nghĩ là vì ông đuối lý nên không cãi lại được tôi. Nhưng sau này tôi mới hiểu, không phải ông không cãi được, mà là ông không muốn đôi co với tôi.
Mùa đông năm đó, có một hôm tôi đi học thêm buổi tối về muộn, đã gần 11 giờ đêm. Đẩy cửa bước vào nhà, tôi thấy ông vẫn chưa ngủ. Ông ngồi trong bếp, trước mặt trải mấy cuốn sổ tay nhỏ, đang cặm cụi tính toán sổ sách.
Tôi ghé sát lại nhìn. Đó là loại sổ kế toán kiểu cũ, mép bìa đã quăn tít cả lên. Thu nhập trừ đi chi phí: bột mì, dầu ăn, thịt, rau... Mỗi một khoản đều được ghi chính xác đến từng hào.
Thấy tôi, ông ngẩng đầu lên rồi vội vàng gấp cuốn sổ lại. Cứ như thể ông sợ tôi nhìn thấy bí mật gì đó không bằng.
Tôi bảo: "Bố chưa ngủ ạ."
Ông nói: "Ngủ bây giờ đây."
Sau này, nhân lúc ông không có nhà, tôi đã lén mở cuốn sổ đó ra xem. Lật đến trang mới nhất, tôi thấy ở góc dưới có bốn chữ viết tay nguệch ngoạc, méo mó: "Học phí của con." Bên cạnh có vẽ một con số, chính là số tiền phải nộp vào tháng sau. Ông sợ trí nhớ kém nên ghi lại cho đỡ quên.
Bố tôi chưa học hết cấp ba. Mẹ tôi kể thế.
Hồi tiểu học ông học rất giỏi, thi đỗ vào trường cấp ba tốt nhất huyện. Nhưng mùa hè năm đó, ông nội gặp tai nạn ở hầm mỏ, g ã y lưng và phải nằm l i ệ t giường. Bố tôi là con cả, dưới còn hai em trai và một em gái. Khi giấy thông báo nhập học gửi về, ông lặng lẽ gấp gọn lại, nhét sâu vào góc trong cùng của ngăn kéo. Ngày hôm sau, ông theo những người lớn trong làng ra công trường bốc vác.
Năm đó ông mới 15 tuổi.
Suốt 40 năm sau đó, việc gì ông cũng từng kinh qua.
Phụ hồ bốc gạch ở công trường, đốt lò ở xưởng gạch, bán rau, bán hoa quả, và cuối cùng là bán đồ ăn sáng. Chẳng có công việc nào cần đến bằng cấp. Và cũng chẳng có công việc nào là không phải dùng mạng sống để đổi lấy tiền.
Bàn tay của ông không thể duỗi thẳng được nữa. Do quanh năm suốt tháng nhào bột, cổ tay ông đã mang tật, cứ hễ trái gió trở trời là đau nhức âm ỉ. Ngón tay giữa của bàn tay phải từng bị dầu sôi trong chảo bắn trúng, móng tay bị b ỏ n g đến mức rụng sạch, cho đến tận bây giờ đốt ngón tay vẫn bị cong veo. Cả hai bàn tay ông phủ đầy những lớp chai sạn dày cộp, dày đến mức mẹ tôi bảo có lấy kéo c ắ t cũng không đ ứ t.
Có một mùa đông, tay ông bị nứt nẻ rớm m á u, lúc nhào bột m á u cả vào trong. Ông liền vứt ngay khối bột đó đi, đồ bán cho khách không thể dính m á u được.
Những chuyện gian khổ ấy, ông chưa bao giờ hé răng nửa lời.
Sau này tôi đỗ đại học. Một trường đại học hệ công lập bình thường trong tỉnh.
Đêm có kết quả, ông dọn hàng sớm hơn mọi khi, đi mua một két bia về. Một mình ông uống tì tì hết 6 chai, rồi gọi điện thoại cho khắp lượt họ hàng thân thích. Cuộc gọi nào ông cũng lặp lại đúng một câu: "Con trai tôi đỗ đại học rồi."
Đó là lần đầu tiên trong đời tôi thấy bố mình say khước.
Bốn năm đại học trôi qua nhanh như một cái chớp mắt. Năm cuối đi xin việc, tôi rải hồ sơ một vòng khắp các hội chợ việc làm ở trường. Lương thử việc chỗ thì 8 triệu, chỗ thì 9 triệu, chỗ cao lắm được 10 triệu. Có một công ty đưa ra mức lương 12 triệu thì người ta xếp hàng dài dằng dặc.
Tôi chợt nhớ đến cuốn sổ tính tiền của bố. Ông bận rộn cả tháng, trừ hết chi phí vốn liếng đi thì cũng đút túi được hơn 12 triệu. Tôi đi học ròng rã 16 năm trời, mức lương khởi điểm nhận được cũng chỉ ngang ngửa với mức thu nhập của ông.
Sau khi tốt nghiệp, tôi tìm được một công việc hành chính tại một công ty tư nhân ở thành phố lớn trong tỉnh, lương tháng 12 triệu. Tôi thuê một căn phòng ngăn vách siêu nhỏ giá 2.5 triệu, 6 con người dùng chung một cái nhà vệ sinh. Làm được nửa năm thì công ty phá sản. Tôi lại lật đật tìm một công việc khác, làm được 3 tháng thì ông chủ ôm tiền bỏ trốn.
Khoảng thời gian đó, tôi không dám gọi điện về nhà. Cứ hễ gọi là mẹ lại hỏi có đủ tiền tiêu không. Tôi luôn miệng bảo đủ. Nhưng cúp điện thoại xong, nhìn vào tài khoản ngân hàng chỉ còn vỏn vẹn 2 triệu, mà tiền nhà tháng sau tận 2.5 triệu
Cuối cùng chịu không thấu, tôi đành bắt xe về nhà một chuyến.
Ông đi dọn hàng về, bước vào cửa thấy tôi đang ngồi thẫn thờ ở phòng khách. Ông hơi khựng lại một giây nhưng không trách móc gì, lặng lẽ đi rửa tay rồi ra ghế ngồi xuống cạnh tôi.
Không gian chìm vào im lặng một hồi lâu.
Ông mới lên tiếng: "Bây giờ sinh viên đại học khó tìm việc lắm đúng không?"
Tôi lý nhí: "Vâng ạ."
Ông lại im lặng thêm một lát. Rồi đột nhiên, ông chìa đôi bàn tay ra trước mặt tôi: "Con nhìn xem."
Những vết chai sạn sần sùi, những đốt ngón tay biến dạng, chiếc móng tay bị bỏng rụng trụi lủi. Lật mu bàn tay lại, chằng chịt những vết sẹo nông sâu. Có một năm chảo dầu bị lật, dầu sôi dội thẳng vào bàn tay này của ông. Lúc đó ông chỉ tự dội nước lạnh lên rồi đổ tí nước tương vào vết thương, ngày hôm sau quấn màng bọc thực phẩm quanh tay rồi lại tiếp tục ra lán dọn hàng.
Ông không đi bệnh viện. Không phải vì ông không muốn đi. Mà là vì nếu nằm viện thì không thể bán hàng, không bán hàng thì không có thu nhập, mà không có thu nhập thì tiền học phí của tôi sẽ bị đứt đoạn.
Ông thu tay về.
Ông bảo: "Mấy bài viết con đọc cho bố nghe hồi trước, bố cũng chẳng hiểu mấy từ ngữ đao to búa lớn như mất giá hay bão hòa tầng lớp là cái gì đâu. Bố chỉ biết đúng một điều thế này thôi."
"Có một năm mùa đông mưa gió rét căm căm, bố đạp chiếc xe ba bánh đi dọn hàng. Đường trơn trượt, cả người lẫn xe lật nhào xuống cái mương bên vệ đường. Nguyên một thùng quẩy với bánh đường đổ ụp ra ngoài hết sạch. Lúc đó khắp người bố đau nhức nhối, bố cứ ngồi bần thần giữa nền đất ướt sũng lạnh giá suốt nửa tiếng đồng hồ."
"Con có biết lúc đó bố nghĩ gì không?"
"Bố đang nghĩ, sau này con trai của bố sẽ không phải thức dậy từ 3 giờ sáng để nhào bột nữa, không phải đạp xe ba bánh đi giữa trời đông buốt giá, không phải chịu cảnh bỏng tay mà vẫn phải quấn màng bọc thực phẩm để đi làm. Con trai của bố không phải chịu cái khổ này của bố nữa. Thế là đủ rồi."
Lúc nói những lời này, ông không nhìn tôi. Giọng ông bình thản đến lạ kỳ, cứ như thể đang thông báo giá rau hôm nay tăng thêm hai hào vậy.
"Bố đâu có ngốc."
Ông nói tiếp. "Bố biết bây giờ học đại học xong cũng chẳng chứng minh được điều gì ghê gớm cả. Thằng con nhà ai đó trong làng, tốt nghiệp cử nhân xong cũng nằm dài ở nhà hai năm nay đấy thôi. Con gái nhà ai đó, thi cao học ba năm trời còn chẳng đỗ."
"Bố biết hết chứ."
"Nhưng con nói cho bố nghe xem, nếu không học hành tử tế, con có thể làm được cái gì?"
Tôi im lặng không nói thành lời.
"Vào nhà máy làm công nhân. Đi giao hàng, ship đồ ăn. Hoặc là đi về đây tiếp quản cái lán bán đồ ăn sáng này của bố. Chỉ có đúng ba con đường đó thôi. Con có cơ hội để lựa chọn không?"
Tôi có lựa chọn sao?
Ông dừng lại một chút, giọng chùng xuống hẳn: "Năm đó bố 15 tuổi, nếu bố có quyền lựa chọn, bố sẽ không bao giờ đến công trường làm việc."
Câu nói này ông nói rất nhỏ, nhỏ đến mức tôi suýt chút nữa thì không nghe rõ.
Nói xong, ông đứng dậy đi vào bếp nấu mì. Cái bóng lưng ấy trông y hệt như năm tôi học lớp 11. Cái lưng khòm khòm, hơi còng xuống. Tôi đột nhiên nhận ra tóc ông đã bạc đi gần một nửa. Năm nay ông mới 55 tuổi, vậy mà trông khắc khổ như một ông lão 70.
Bát mì được bưng lên, vẫn là hương vị quen thuộc ấy. Một ít hành hoa, chút nước tương và một quả trứng ốp la. Tôi cúi gằm mặt ăn mì, nước mắt cứ thế lã chã rơi thẳng vào trong bát.
Ông nhìn thấy, nhưng không nói gì. Ông ngồi xuống cạnh tôi, bật tivi lên. Trên tivi đang phát chương trình Thời sự. Hai bố con tôi cứ thế ngồi dựa lưng vào hai góc của chiếc ghế sofa, cùng nhau xem hết trọn vẹn buổi thời sự.
Chẳng ai nói với ai câu nào.
3 giờ sáng ngày hôm sau, tôi tỉnh giấc khi nghe thấy tiếng nhào bột quen thuộc phát ra từ trong bếp. Tôi mặc quần áo chỉnh tề rồi bước bước chân đi vào.
Ông ngẩng đầu lên nhìn tôi: "Làm gì đấy, vào ngủ tiếp đi."
Tôi bảo: "Con phụ bố một tay."
Ông ngẩn người ra mất hai giây, rồi bảo: "Thế bưng cái chậu nhân bánh kia ra đây."
Ngày hôm đó, tôi cùng ông ra lán dọn hàng. 4 giờ rưỡi sáng, trời vẫn còn tối đen như mực, nhưng ánh đèn ở khu chợ dân sinh đã thắp sáng rực. Ông dựng bàn ghế, bật bếp ga, đun cho chảo dầu sôi sùng sục. Người khách đầu tiên là một người phụ nữ trung niên mua hai chiếc quẩy và một cốc sữa đậu nành. Bố tôi đứng ở phía trước rán bánh, còn tôi đứng bên cạnh thu tiền và cho đồ vào túi đưa cho khách.
10 giờ sáng dọn hàng ra về, khắp người tôi ám đầy mùi khói dầu sực nức. Ông đẩy chiếc xe ba bánh đi ở phía trước, tôi lững thững đi theo sau. Đi được một đoạn, ông đột nhiên đứng khựng lại.
Ông quay đầu lại nhìn tôi: "Còn chuyện công việc..."
Tôi kiên định đáp: "Con sẽ lên thành phố tìm tiếp ạ."
Ông gật đầu, quay người tiếp tục bước đi. Được hai bước, ông lại quay đầu lại lần nữa.
"Tìm không được thì cứ về nhà. Đừng có cố quá mà chịu khổ một mình."
Tôi nghẹn ngào: "Vâng, con biết rồi ạ."
Ông lại tiếp tục bước đi. Cái lưng còng còng, bước chân có chút tập tễnh, ông đẩy chiếc xe ba bánh cũ kỹ, bánh xe lăn trên mặt đường phát ra những tiếng kêu "két, két" khô khốc.
Khoảnh khắc đó, tôi chợt nhận ra một sự thật: Cả cuộc đời này, ông đã đem tất cả những thứ mà ông cho là quý giá nhất để đánh đổi và trao hết cho tôi. Thời gian, sức lực, sức khỏe, cái chân tập tễnh không thể đi thẳng kia, và cả ngón tay biến dạng chẳng thể nào duỗi thẳng kia nữa... Có bao nhiêu, ông đều cho đi bằng sạch.
Để rồi suốt mười mấy năm trời, ông chỉ lặp đi lặp lại với tôi đúng một câu nói duy nhất: "Ăn xong rồi vào học bài đi con."
Không phải ông mù quáng tin rằng bằng cấp có thể thay đổi được vận mệnh. Mà là vì ông biết rõ bản thân mình vốn dĩ đã không còn lối thoát nào khác, nên con trai của ông nhất định phải có một lối đi riêng.
Đó chính là câu trả lời. Chẳng có đạo lý gì đao to búa lớn cả. Đó chỉ đơn giản là câu chuyện về một người đàn ông bán đồ ăn sáng suốt 23 năm trời, đã dùng chính đôi bàn tay tật nguyền không thể duỗi thẳng của mình, để đẩy đứa con trai tránh xa khỏi chiếc thớt nhào bột lúc 3 giờ sáng, để đưa nó đến một nơi xa hơn một chút.
Chẳng cần phải quá cao sang, xa xôi gì. Chỉ cần là một nơi mà đứa con của ông không cần phải thức dậy từ lúc 3 giờ sáng nữa.
Thế là đã quá đủ rồi.
Bố tôi bán đồ ăn sáng. Ông đã bán được 23 năm rồi.
Phía sau khu chợ dân sinh là một cái lán dựng bằng tôn, bên trong kê hai chiếc bàn gấp, trên bếp ga lúc nào cũng có một nồi dầu sôi sùng sục. Ông rán quẩy, rán bánh đường, rán bánh sủi cảo rau. Cứ đúng 3 giờ sáng là ông dậy nhào bột, 4 giờ rưỡi dọn hàng, làm mải miết đến 10 giờ sáng mới dọn dẹp ra về. Về nhà ngủ bù được hai tiếng, chiều đến lại chuẩn bị nguyên liệu, rửa rau, băm nhân, ủ bột, 9 giờ tối đi ngủ, rồi 3 giờ sáng hôm sau lại lặp lại chu kỳ đó.
Quanh năm suốt tháng không một ngày nghỉ. Đến mùng 1 Tết không dọn hàng thì ngay mùng 2 đã có người gọi điện hỏi thăm. Có năm mùa hè ông bị say nắng, sốt lên tới 39 độ, nhưng vừa tiêm xong mũi thuốc hạ sốt là buổi chiều ông lại ra lán chuẩn bị đồ. Mẹ tôi cản, nhưng bố chỉ bảo: "Khách quen đang đợi."
Tôi nói: "Thì nghỉ một ngày có làm sao đâu ạ."
Ông nhìn tôi một cái, buông một câu: "Con không hiểu được đâu."
Tôi đúng là không hiểu thật. Từ nhỏ đến lớn, có rất nhiều chuyện tôi chẳng thể nào hiểu nổi ông.
Năm tôi học lớp 11, tôi đọc được một bài viết trên điện thoại, đại ý là bây giờ cử nhân đầy đường, tốt nghiệp trường top ra cũng chẳng tìm được việc tử tế, bằng cấp mất giá, tầng lớp xã hội bị bão hòa, con nhà nghèo có học xong cũng chẳng ngóc đầu lên nổi. Tôi đọc bài đó cho ông nghe. Trong lời nói có chút hờn dỗi, ấm ức, vì ông vừa mới mắng tôi một trận lôi đình chỉ vì kỳ thi tháng tôi đứng thứ ba.
Đọc xong, tôi im lặng chờ ông phản bác.
Ông ngồi đó, cầm điều khiển chuyển sang một kênh tivi khác, rồi bảo: "Bố biết chứ."
Tôi ngẩn người.
"Bố biết á?"
"Biết."
"Thế sao bố còn ép con? Sáng nào 5 giờ cũng lôi con dậy học từ vựng, con thi đứng thứ ba bố liền hỏi tại sao không phải đứng thứ nhất, bố thấy có ý nghĩa gì không?"
Ông đứng dậy, đi vào bếp. Một lúc sau, ông bưng ra một bát mì đặt trước mặt tôi.
"Ăn xong rồi vào học bài tiếp đi."
Nói rồi ông bỏ đi.
Lúc đó, tôi nghĩ là vì ông đuối lý nên không cãi lại được tôi. Nhưng sau này tôi mới hiểu, không phải ông không cãi được, mà là ông không muốn đôi co với tôi.
Mùa đông năm đó, có một hôm tôi đi học thêm buổi tối về muộn, đã gần 11 giờ đêm. Đẩy cửa bước vào nhà, tôi thấy ông vẫn chưa ngủ. Ông ngồi trong bếp, trước mặt trải mấy cuốn sổ tay nhỏ, đang cặm cụi tính toán sổ sách.
Tôi ghé sát lại nhìn. Đó là loại sổ kế toán kiểu cũ, mép bìa đã quăn tít cả lên. Thu nhập trừ đi chi phí: bột mì, dầu ăn, thịt, rau... Mỗi một khoản đều được ghi chính xác đến từng hào.
Thấy tôi, ông ngẩng đầu lên rồi vội vàng gấp cuốn sổ lại. Cứ như thể ông sợ tôi nhìn thấy bí mật gì đó không bằng.
Tôi bảo: "Bố chưa ngủ ạ."
Ông nói: "Ngủ bây giờ đây."
Sau này, nhân lúc ông không có nhà, tôi đã lén mở cuốn sổ đó ra xem. Lật đến trang mới nhất, tôi thấy ở góc dưới có bốn chữ viết tay nguệch ngoạc, méo mó: "Học phí của con." Bên cạnh có vẽ một con số, chính là số tiền phải nộp vào tháng sau. Ông sợ trí nhớ kém nên ghi lại cho đỡ quên.
Bố tôi chưa học hết cấp ba. Mẹ tôi kể thế.
Hồi tiểu học ông học rất giỏi, thi đỗ vào trường cấp ba tốt nhất huyện. Nhưng mùa hè năm đó, ông nội gặp tai nạn ở hầm mỏ, g ã y lưng và phải nằm l i ệ t giường. Bố tôi là con cả, dưới còn hai em trai và một em gái. Khi giấy thông báo nhập học gửi về, ông lặng lẽ gấp gọn lại, nhét sâu vào góc trong cùng của ngăn kéo. Ngày hôm sau, ông theo những người lớn trong làng ra công trường bốc vác.
Năm đó ông mới 15 tuổi.
Suốt 40 năm sau đó, việc gì ông cũng từng kinh qua.
Phụ hồ bốc gạch ở công trường, đốt lò ở xưởng gạch, bán rau, bán hoa quả, và cuối cùng là bán đồ ăn sáng. Chẳng có công việc nào cần đến bằng cấp. Và cũng chẳng có công việc nào là không phải dùng mạng sống để đổi lấy tiền.
Bàn tay của ông không thể duỗi thẳng được nữa. Do quanh năm suốt tháng nhào bột, cổ tay ông đã mang tật, cứ hễ trái gió trở trời là đau nhức âm ỉ. Ngón tay giữa của bàn tay phải từng bị dầu sôi trong chảo bắn trúng, móng tay bị b ỏ n g đến mức rụng sạch, cho đến tận bây giờ đốt ngón tay vẫn bị cong veo. Cả hai bàn tay ông phủ đầy những lớp chai sạn dày cộp, dày đến mức mẹ tôi bảo có lấy kéo c ắ t cũng không đ ứ t.
Có một mùa đông, tay ông bị nứt nẻ rớm m á u, lúc nhào bột m á u cả vào trong. Ông liền vứt ngay khối bột đó đi, đồ bán cho khách không thể dính m á u được.
Những chuyện gian khổ ấy, ông chưa bao giờ hé răng nửa lời.
Sau này tôi đỗ đại học. Một trường đại học hệ công lập bình thường trong tỉnh.
Đêm có kết quả, ông dọn hàng sớm hơn mọi khi, đi mua một két bia về. Một mình ông uống tì tì hết 6 chai, rồi gọi điện thoại cho khắp lượt họ hàng thân thích. Cuộc gọi nào ông cũng lặp lại đúng một câu: "Con trai tôi đỗ đại học rồi."
Đó là lần đầu tiên trong đời tôi thấy bố mình say khước.
Bốn năm đại học trôi qua nhanh như một cái chớp mắt. Năm cuối đi xin việc, tôi rải hồ sơ một vòng khắp các hội chợ việc làm ở trường. Lương thử việc chỗ thì 8 triệu, chỗ thì 9 triệu, chỗ cao lắm được 10 triệu. Có một công ty đưa ra mức lương 12 triệu thì người ta xếp hàng dài dằng dặc.
Tôi chợt nhớ đến cuốn sổ tính tiền của bố. Ông bận rộn cả tháng, trừ hết chi phí vốn liếng đi thì cũng đút túi được hơn 12 triệu. Tôi đi học ròng rã 16 năm trời, mức lương khởi điểm nhận được cũng chỉ ngang ngửa với mức thu nhập của ông.
Sau khi tốt nghiệp, tôi tìm được một công việc hành chính tại một công ty tư nhân ở thành phố lớn trong tỉnh, lương tháng 12 triệu. Tôi thuê một căn phòng ngăn vách siêu nhỏ giá 2.5 triệu, 6 con người dùng chung một cái nhà vệ sinh. Làm được nửa năm thì công ty phá sản. Tôi lại lật đật tìm một công việc khác, làm được 3 tháng thì ông chủ ôm tiền bỏ trốn.
Khoảng thời gian đó, tôi không dám gọi điện về nhà. Cứ hễ gọi là mẹ lại hỏi có đủ tiền tiêu không. Tôi luôn miệng bảo đủ. Nhưng cúp điện thoại xong, nhìn vào tài khoản ngân hàng chỉ còn vỏn vẹn 2 triệu, mà tiền nhà tháng sau tận 2.5 triệu
Cuối cùng chịu không thấu, tôi đành bắt xe về nhà một chuyến.
Ông đi dọn hàng về, bước vào cửa thấy tôi đang ngồi thẫn thờ ở phòng khách. Ông hơi khựng lại một giây nhưng không trách móc gì, lặng lẽ đi rửa tay rồi ra ghế ngồi xuống cạnh tôi.
Không gian chìm vào im lặng một hồi lâu.
Ông mới lên tiếng: "Bây giờ sinh viên đại học khó tìm việc lắm đúng không?"
Tôi lý nhí: "Vâng ạ."
Ông lại im lặng thêm một lát. Rồi đột nhiên, ông chìa đôi bàn tay ra trước mặt tôi: "Con nhìn xem."
Những vết chai sạn sần sùi, những đốt ngón tay biến dạng, chiếc móng tay bị bỏng rụng trụi lủi. Lật mu bàn tay lại, chằng chịt những vết sẹo nông sâu. Có một năm chảo dầu bị lật, dầu sôi dội thẳng vào bàn tay này của ông. Lúc đó ông chỉ tự dội nước lạnh lên rồi đổ tí nước tương vào vết thương, ngày hôm sau quấn màng bọc thực phẩm quanh tay rồi lại tiếp tục ra lán dọn hàng.
Ông không đi bệnh viện. Không phải vì ông không muốn đi. Mà là vì nếu nằm viện thì không thể bán hàng, không bán hàng thì không có thu nhập, mà không có thu nhập thì tiền học phí của tôi sẽ bị đứt đoạn.
Ông thu tay về.
Ông bảo: "Mấy bài viết con đọc cho bố nghe hồi trước, bố cũng chẳng hiểu mấy từ ngữ đao to búa lớn như mất giá hay bão hòa tầng lớp là cái gì đâu. Bố chỉ biết đúng một điều thế này thôi."
"Có một năm mùa đông mưa gió rét căm căm, bố đạp chiếc xe ba bánh đi dọn hàng. Đường trơn trượt, cả người lẫn xe lật nhào xuống cái mương bên vệ đường. Nguyên một thùng quẩy với bánh đường đổ ụp ra ngoài hết sạch. Lúc đó khắp người bố đau nhức nhối, bố cứ ngồi bần thần giữa nền đất ướt sũng lạnh giá suốt nửa tiếng đồng hồ."
"Con có biết lúc đó bố nghĩ gì không?"
"Bố đang nghĩ, sau này con trai của bố sẽ không phải thức dậy từ 3 giờ sáng để nhào bột nữa, không phải đạp xe ba bánh đi giữa trời đông buốt giá, không phải chịu cảnh bỏng tay mà vẫn phải quấn màng bọc thực phẩm để đi làm. Con trai của bố không phải chịu cái khổ này của bố nữa. Thế là đủ rồi."
Lúc nói những lời này, ông không nhìn tôi. Giọng ông bình thản đến lạ kỳ, cứ như thể đang thông báo giá rau hôm nay tăng thêm hai hào vậy.
"Bố đâu có ngốc."
Ông nói tiếp. "Bố biết bây giờ học đại học xong cũng chẳng chứng minh được điều gì ghê gớm cả. Thằng con nhà ai đó trong làng, tốt nghiệp cử nhân xong cũng nằm dài ở nhà hai năm nay đấy thôi. Con gái nhà ai đó, thi cao học ba năm trời còn chẳng đỗ."
"Bố biết hết chứ."
"Nhưng con nói cho bố nghe xem, nếu không học hành tử tế, con có thể làm được cái gì?"
Tôi im lặng không nói thành lời.
"Vào nhà máy làm công nhân. Đi giao hàng, ship đồ ăn. Hoặc là đi về đây tiếp quản cái lán bán đồ ăn sáng này của bố. Chỉ có đúng ba con đường đó thôi. Con có cơ hội để lựa chọn không?"
Tôi có lựa chọn sao?
Ông dừng lại một chút, giọng chùng xuống hẳn: "Năm đó bố 15 tuổi, nếu bố có quyền lựa chọn, bố sẽ không bao giờ đến công trường làm việc."
Câu nói này ông nói rất nhỏ, nhỏ đến mức tôi suýt chút nữa thì không nghe rõ.
Nói xong, ông đứng dậy đi vào bếp nấu mì. Cái bóng lưng ấy trông y hệt như năm tôi học lớp 11. Cái lưng khòm khòm, hơi còng xuống. Tôi đột nhiên nhận ra tóc ông đã bạc đi gần một nửa. Năm nay ông mới 55 tuổi, vậy mà trông khắc khổ như một ông lão 70.
Bát mì được bưng lên, vẫn là hương vị quen thuộc ấy. Một ít hành hoa, chút nước tương và một quả trứng ốp la. Tôi cúi gằm mặt ăn mì, nước mắt cứ thế lã chã rơi thẳng vào trong bát.
Ông nhìn thấy, nhưng không nói gì. Ông ngồi xuống cạnh tôi, bật tivi lên. Trên tivi đang phát chương trình Thời sự. Hai bố con tôi cứ thế ngồi dựa lưng vào hai góc của chiếc ghế sofa, cùng nhau xem hết trọn vẹn buổi thời sự.
Chẳng ai nói với ai câu nào.
3 giờ sáng ngày hôm sau, tôi tỉnh giấc khi nghe thấy tiếng nhào bột quen thuộc phát ra từ trong bếp. Tôi mặc quần áo chỉnh tề rồi bước bước chân đi vào.
Ông ngẩng đầu lên nhìn tôi: "Làm gì đấy, vào ngủ tiếp đi."
Tôi bảo: "Con phụ bố một tay."
Ông ngẩn người ra mất hai giây, rồi bảo: "Thế bưng cái chậu nhân bánh kia ra đây."
Ngày hôm đó, tôi cùng ông ra lán dọn hàng. 4 giờ rưỡi sáng, trời vẫn còn tối đen như mực, nhưng ánh đèn ở khu chợ dân sinh đã thắp sáng rực. Ông dựng bàn ghế, bật bếp ga, đun cho chảo dầu sôi sùng sục. Người khách đầu tiên là một người phụ nữ trung niên mua hai chiếc quẩy và một cốc sữa đậu nành. Bố tôi đứng ở phía trước rán bánh, còn tôi đứng bên cạnh thu tiền và cho đồ vào túi đưa cho khách.
10 giờ sáng dọn hàng ra về, khắp người tôi ám đầy mùi khói dầu sực nức. Ông đẩy chiếc xe ba bánh đi ở phía trước, tôi lững thững đi theo sau. Đi được một đoạn, ông đột nhiên đứng khựng lại.
Ông quay đầu lại nhìn tôi: "Còn chuyện công việc..."
Tôi kiên định đáp: "Con sẽ lên thành phố tìm tiếp ạ."
Ông gật đầu, quay người tiếp tục bước đi. Được hai bước, ông lại quay đầu lại lần nữa.
"Tìm không được thì cứ về nhà. Đừng có cố quá mà chịu khổ một mình."
Tôi nghẹn ngào: "Vâng, con biết rồi ạ."
Ông lại tiếp tục bước đi. Cái lưng còng còng, bước chân có chút tập tễnh, ông đẩy chiếc xe ba bánh cũ kỹ, bánh xe lăn trên mặt đường phát ra những tiếng kêu "két, két" khô khốc.
Khoảnh khắc đó, tôi chợt nhận ra một sự thật: Cả cuộc đời này, ông đã đem tất cả những thứ mà ông cho là quý giá nhất để đánh đổi và trao hết cho tôi. Thời gian, sức lực, sức khỏe, cái chân tập tễnh không thể đi thẳng kia, và cả ngón tay biến dạng chẳng thể nào duỗi thẳng kia nữa... Có bao nhiêu, ông đều cho đi bằng sạch.
Để rồi suốt mười mấy năm trời, ông chỉ lặp đi lặp lại với tôi đúng một câu nói duy nhất: "Ăn xong rồi vào học bài đi con."
Không phải ông mù quáng tin rằng bằng cấp có thể thay đổi được vận mệnh. Mà là vì ông biết rõ bản thân mình vốn dĩ đã không còn lối thoát nào khác, nên con trai của ông nhất định phải có một lối đi riêng.
Đó chính là câu trả lời. Chẳng có đạo lý gì đao to búa lớn cả. Đó chỉ đơn giản là câu chuyện về một người đàn ông bán đồ ăn sáng suốt 23 năm trời, đã dùng chính đôi bàn tay tật nguyền không thể duỗi thẳng của mình, để đẩy đứa con trai tránh xa khỏi chiếc thớt nhào bột lúc 3 giờ sáng, để đưa nó đến một nơi xa hơn một chút.
Chẳng cần phải quá cao sang, xa xôi gì. Chỉ cần là một nơi mà đứa con của ông không cần phải thức dậy từ lúc 3 giờ sáng nữa.
Thế là đã quá đủ rồi.
Last edited:
