Tại sao trẻ con khi lớn lên thường sẽ xa cách bố mẹ?
Năm đó con trai tôi 14 tuổi, đang học lớp 8. Vào một buổi tối bình thường, nó vẫn như mọi khi, ăn cơm xong là chui tọt vào phòng riêng rồi đóng cửa lại. Tôi bưng đĩa hoa quả đã gọt sẵn đứng trước cửa, gõ hai tiếng. "Mẹ cứ để ở cửa đi ạ," nó nói vọng ra. Tôi thẩn người một lúc. Trước đây nó đều nói "Mẹ vào đi", có khi tôi còn chưa kịp gõ cửa nó đã gọi với lên: "Mẹ ơi! Vào xem cái này nhanh lên". Thế mà hôm đó, nó bảo tôi để hoa quả ở cửa. Tôi cúi người đặt đĩa quả xuống sàn, đứng ở hành lang, bỗng cảm thấy cánh cửa kia không chỉ là một cánh cửa, mà giống như một bức tường vậy.
Chuyện này bắt đầu từ bao giờ nhỉ? Tôi đã nghĩ rất lâu. Hình như là từ khi nó lên cấp hai, đổi một chiếc cặp sách mới, không còn để tôi đưa đón, không còn níu tay tôi kể về những chuyện thú vị ở trường nữa. Trước đây đi học về, cặp còn chưa kịp đặt xuống đã bắt đầu kể liến thoắng; hôm nay bạn nào bị thầy cô phê bình, bạn nào ngã trong giờ thể dục, thịt kho ở căn tin hôm nay được cô cho thêm nửa muỗng. Tôi vừa xào nấu vừa nghe, ậm ừ hưởng ứng, thỉnh thoảng còn chê nó nói nhiều. Giờ nó không nói nữa. Trên bàn ăn im lặng đến mức chỉ nghe thấy tiếng đũa chạm vào thành bát.
Tôi cố tìm chủ đề: "Hôm nay ở trường thế nào?"
– "Vẫn vậy ạ."
– "Hòa đồng với bạn bè tốt chứ?"
– "Cũng bình thường ạ."
– "Bài tập có nhiều không?"
– "Vâng." Ba câu hỏi, ba câu trả lời không quá một từ, không thể nhiều hơn được nữa.
Lòng tôi thắt lại. Tôi là mẹ nó, tôi đã nuôi nấng nó suốt 14 năm trời, tôi đút nó ăn, dỗ nó ngủ, thức trắng đêm cùng nó làm bài tập, lúc nó ốm tôi cả đêm không dám chợp mắt. Thế mà bây giờ, nó đến một lời cũng chẳng muốn nói với tôi.
Tôi bắt đầu để ý đến nó. Tôi phát hiện ra khi nó gọi điện cho bạn bè, nó hoàn toàn biến thành một con người khác. Cười rất to, nói năng đầy hào hứng, "trend" nào cũng bắt kịp. Nhưng vừa cúp máy thấy tôi đứng ở cửa, nụ cười liền thu lại ngay, vẻ mặt nhạt đi: "Mẹ có việc gì không?". Khoảnh khắc đó, tôi thực sự cảm thấy có chút đau lòng. Không phải là giận, mà là đau lòng. Tôi giống như một người bị nó liệt vào danh sách "người ngoài", thậm chí còn xa cách hơn cả người ngoài. Nó vẫn có thể khách sáo nói vài câu với người lạ, nhưng với tôi, ngay cả sự khách sáo cũng bị lược bỏ.
Có một lần tôi không nhịn được nữa. Nó ăn cơm xong lại định đi vào phòng, tôi gọi nó lại: "Con ngồi xuống đây, mẹ nói chuyện với con mấy câu." Nó ngồi xuống, nhưng không nhìn tôi, mà nhìn mặt bàn.
"Dạo này con sao thế? Có chuyện gì phải không? Con cứ nói với mẹ, mẹ không trách con đâu."
"Không có chuyện gì ạ."
"Thế sao con không nói chuyện với mẹ nữa? Mẹ có chỗ nào không tốt, con cứ nói ra."
Nó im lặng một lúc, ngẩng đầu lên, nói một câu mà đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ rõ mồn một.
Nó bảo: "Mẹ ơi, con nói gì với mẹ thì mẹ cũng lái sang chuyện học hành hết. Con nói bạn con chơi game giỏi, mẹ bảo 'Chơi game có tác dụng gì, thà làm thêm mấy bài toán còn hơn'. Con nói cơm căn tin trường ngon, mẹ bảo 'Ăn no là được rồi, đừng có chỉ nghĩ đến ăn, phải tập trung tâm trí vào việc học'. Con nói trong lớp bạn này bạn kia mâu thuẫn với nhau, mẹ lại bảo 'Con đừng có xía vào mấy chuyện đó, chuyên tâm mà học hành'."
Nó nhìn thẳng vào mắt tôi, giọng không lớn nhưng mỗi từ đều như cái đinh đóng xuống: "Mẹ biết không, bây giờ con nói bất cứ chuyện gì với mẹ, con đều đoán được mẹ sẽ trả lời thế nào. Lúc nào mẹ cũng 'Học', 'Học', 'Học'. Thế thì con còn gì để nói nữa?"
Tôi há miệng định nói gì đó để phản bác, nhưng lại phát hiện ra những gì nó nói đều là sự thật.
Đêm đó tôi mất ngủ. Tôi nằm trên giường, cứ nghĩ đi nghĩ lại lời nó nói. Tôi đã biến thành như vậy từ bao giờ? Có lẽ là từ khi nó vào tiểu học, từ buổi họp phụ huynh đầu tiên khi cô giáo nói "Lớp 3 là một bước ngoặt", từ khi mọi người xung quanh đều nói "Không được để thua ở vạch xuất phát". Tôi quá sợ nó bị tụt hậu, quá sợ nó không đỗ được trường chuyên, đại học xịn, không tìm được việc làm tốt. Tôi đã biến tất cả những nỗi lo âu của mình thành sự thúc giục, nén tất cả sự quan tâm vào hai chữ; "Chuyên tâm học".
Tôi cứ ngỡ mình làm vậy là tốt cho con. Nhưng những gì nó cảm nhận được không phải là cái tốt, mà là áp lực, là sự không được thấu hiểu, là một người lúc nào cũng đang phán xét nó, đưa ra yêu cầu và không bao giờ biết hài lòng.
Tôi không cố ý. Tôi thực sự không cố ý. Tôi chỉ quên mất rằng, trước khi trở thành một "học sinh", trước hết nó là "đứa con của tôi". Trước khi nó cần điểm số, nó cần một người có thể lắng nghe nó nói hơn.
Bữa tối hôm sau, tôi không hỏi gì về học hành cả. Tôi bảo: "Hôm nay đi đường mẹ thấy một con mèo hoang, nhỏ xíu hà, đang bới đồ ăn cạnh thùng rác."
Nó liếc nhìn tôi một cái, không nói gì.
Tôi tiếp tục: "Mẹ định đi rồi, nhưng con mèo đó kêu lên một tiếng, nhỏ lắm, nghe tội lắm, thế là mẹ tạt vào tiệm tiện lợi mua cho nó một cái xúc xích."
"Rồi sao nữa hả mẹ?" nó hỏi.
"Thì nó ăn thôi, ăn vội vàng lắm, chắc là đói mấy ngày rồi."
Khóe miệng nó khẽ cử động: "Mẹ không mang nó về ạ?"
"Cũng muốn mang, mà nó không cho chạm vào, cứ thò tay ra là nó chạy mất."
"Thế mẹ có thể hằng ngày ra cho nó ăn, cho ăn quen rồi nó sẽ để mẹ chạm vào thôi."
"Hằng ngày á? Mẹ lấy đâu ra thời gian, còn phải đi làm nữa mà."
"Thì mẹ cứ đi tiện đường thôi, chẳng phải mẹ hằng ngày đều đi qua đó sao?"
"Cũng đúng... Được rồi, mẹ thử xem sao."
Một bữa cơm kết thúc, nó không về phòng ngay mà ngồi ở sofa xem điện thoại một lúc. Tôi dọn dẹp bát đũa xong đi ra, nó vẫn chưa đi. Tôi không ngồi sát bên nó vì sợ nó thấy tôi "có ý đồ gì đó", mà ngồi ở đầu bên kia, cũng xem điện thoại. Một lúc sau, đột nhiên nó nói: "Mẹ ơi, hôm qua bài kiểm tra Toán con được 7 điểm."
"Vậy sao? Thế thì tốt quá rồi." Tôi nói, cố giữ giọng thật bình thản.
"Thực ra có một câu con làm được, nhưng tính sai nên bị trừ 1 điểm. Cô giáo bảo con cẩu thả quá."
"Ừm, lần sau cẩn thận hơn một chút là được." Tôi định nói "Cho nên bình thường phải làm nhiều bài để luyện tốc độ", nhưng lời đến môi lại nuốt ngược vào trong. Tôi nói: "Con thấy chỗ nào dễ tính sai nhất? Lần tới trước khi thi có thể chú ý xem kỹ chỗ đó."
Nó nghĩ một lúc: "Chính là mấy cái chỗ có dấu ngoặc ấy ạ, con cứ hay bị nhầm dấu lúc phá ngoặc."
"Thế thì con có thể viết các bước chậm lại một chút, mỗi bước đều kiểm tra lại."
"Vâng."
Nó lại im lặng, nhưng không rời đi. Hai mẹ con cứ ngồi như thế ở phòng khách, mỗi người làm việc của mình, thỉnh thoảng nói với nhau một hai câu. Trời bên ngoài đã tối hẳn, ánh đèn phòng khách hắt bóng hai mẹ con lên sàn nhà, một lớn một nhỏ, yên bình biết bao.
Sau buổi tối đó, tôi bắt đầu học cách ngậm miệng lại. Không phải là thật sự không nói gì, mà là không nói những lời vô nghĩa tuy đúng đắn nhưng nó đã nghe đến phát chán rồi. Nó kể về chuyện bạn bè, tôi lắng nghe, không phán xét, không hướng dẫn, không lái sang chuyện học.
Nó phàn nàn bài tập nhiều, tôi nói "Vất vả cho con rồi", không nói "Cố gắng thêm chút nữa đi".
Nó chia sẻ bài hát nó thích, tôi đeo tai nghe vào cùng nghe, bảo "Nhịp điệu bài này hay đấy", không nói "Mấy cái này có gì mà nghe".
Khó lắm. Thật sự rất khó.
Có những lúc những lời kia đã chực chờ ở cửa miệng; "Bạn đứng đầu lớp con được bao nhiêu điểm", "Còn tâm trí đâu mà nghe nhạc, bài tập viết xong chưa", "Nếu con đem cái khí thế này dùng vào việc học thì...", tôi phải cắn chặt môi để nuốt chúng vào. Giống như nuốt một viên thuốc đắng ngắt, nhưng tôi biết, viên thuốc này là thứ tôi buộc phải uống.
Có một ngày nó đi học về, cặp sách còn chưa kịp đặt xuống đã gọi to một tiếng: "Mẹ ơi!"
Tôi ló đầu ra khỏi bếp, cứ ngỡ có chuyện gì xảy ra.
Nó bảo: "Hôm nay con mèo hoang đó lại ở đấy mẹ ạ! Mà bên cạnh nó còn có một con nữa, hình như là con của nó!"
Lúc nó nói, mắt nó sáng rực lên, giống hệt như hồi còn nhỏ. Khoảnh khắc đó, lòng tôi trào lên một cảm giác chua xót, không phải vì buồn, mà là sự may mắn khi tìm lại được thứ đã mất. Tôi thấy may mắn vì mình đã không tiếp tục dùng những lời lẽ kia để đẩy nó ra xa hơn, thấy may mắn vì sau cánh cửa kia, nó vẫn còn sẵn lòng gọi tôi một tiếng "Mẹ".
Tại sao con cái càng lớn càng không muốn nói chuyện với chúng ta?
Bởi vì chúng phát hiện ra rằng, việc nói chuyện với cha mẹ đã trở nên ngày càng nguy hiểm.
Bạn kể chuyện vui, chúng tôi sợ bạn đắc ý quên mình, nên dội cho một gáo nước lạnh;
Bạn kể chuyện buồn, chúng tôi còn lo lắng hơn cả bạn, ngược lại khiến bạn phải quay sang an ủi chúng tôi;
Bạn kể chuyện bạn bè, chúng tôi lập tức phân tích ai đúng ai sai, sẵn tiện nhắc nhở bạn đừng có kết giao với bạn xấu.
Đến cuối cùng, mỗi câu bạn nói ra đều có khả năng bị phân tích, bị phán xét, bị chỉ bảo, bị suy diễn ra những "đạo lý quan trọng hơn". Nói chuyện không còn là sự sẻ chia, mà là một cuộc kiểm tra. Vậy thì thà rằng đừng nói còn hơn.
Nhưng trẻ con không phải không muốn nói.
Chúng chỉ đang đợi, đợi chúng ta học được cách im lặng, đợi chúng ta không còn đóng gói "sự quan tâm" thành "những lời giáo huấn", đợi chúng ta cuối cùng cũng hiểu được rằng, so với việc đưa ra một đáp án đúng, chúng cần một đôi tai lặng lẽ lắng nghe hơn nhiều.
Mấy hôm trước con trai đi học về, vừa vào cửa đã gọi tôi. Tôi đáp một tiếng rồi từ trong phòng đi ra. Nó đứng ở hiên đổi giày, đầu cũng không ngẩng lên, nói một câu: "Mẹ, con kể mẹ nghe chuyện này."
"Ừ, con nói đi."
"Hình như con hơi thích một bạn nữ trong lớp."
Tim tôi nảy lên một nhịp. Nhưng tôi nói: "Ồ? Là người thế nào?"
Nó ngẩng đầu lên, trong mắt có một thứ ánh sáng mà tôi chưa từng thấy bao giờ. Nó bảo: "Bạn ấy học tiếng Anh giỏi lắm, cười lên có hai lúm đồng tiền. Hôm nay bạn ấy cho con mượn một cây bút, cây bút đó màu hồng, trên đầu có hình con gấu."
Nó bắt đầu kể, kể rất nhiều. Tôi lắng nghe, không nói "Bây giờ con phải lấy việc học làm trọng", cũng không nói "Yêu sớm là không tốt". Tôi chỉ nghe thôi, thỉnh thoảng "ừm" một tiếng, thỉnh thoảng mỉm cười. Nó kể rất lâu, kể đến khi trời bên ngoài tối sầm lại.
Kể xong, nó nhìn tôi, giống như vừa hoàn thành một nghi thức nào đó. Tôi hỏi nó: "Có khát không? Để mẹ lấy nước cho uống nhé?" Nó bảo: "Vâng ạ." Lúc tôi vào bếp rót nước, đứng bên bồn rửa bát, bỗng nhiên tôi rất muốn khóc. Không phải vì cảm động, mà vì tôi đã suýt chút nữa đánh mất điều này. Tôi suýt chút nữa đã trở thành một người mẹ chỉ biết nói "Chuyên tâm học", suýt nữa đã khiến nó chọn cách đóng chặt cánh cửa kia vào cái tuổi lẽ ra phải chia sẻ tâm tư với tôi nhất.
Thật may, nó vẫn chưa đóng cửa hoàn toàn. Và tôi cuối cùng cũng đã học được cách đứng ở cửa, lặng lẽ lắng nghe.
Năm đó con trai tôi 14 tuổi, đang học lớp 8. Vào một buổi tối bình thường, nó vẫn như mọi khi, ăn cơm xong là chui tọt vào phòng riêng rồi đóng cửa lại. Tôi bưng đĩa hoa quả đã gọt sẵn đứng trước cửa, gõ hai tiếng. "Mẹ cứ để ở cửa đi ạ," nó nói vọng ra. Tôi thẩn người một lúc. Trước đây nó đều nói "Mẹ vào đi", có khi tôi còn chưa kịp gõ cửa nó đã gọi với lên: "Mẹ ơi! Vào xem cái này nhanh lên". Thế mà hôm đó, nó bảo tôi để hoa quả ở cửa. Tôi cúi người đặt đĩa quả xuống sàn, đứng ở hành lang, bỗng cảm thấy cánh cửa kia không chỉ là một cánh cửa, mà giống như một bức tường vậy.
Chuyện này bắt đầu từ bao giờ nhỉ? Tôi đã nghĩ rất lâu. Hình như là từ khi nó lên cấp hai, đổi một chiếc cặp sách mới, không còn để tôi đưa đón, không còn níu tay tôi kể về những chuyện thú vị ở trường nữa. Trước đây đi học về, cặp còn chưa kịp đặt xuống đã bắt đầu kể liến thoắng; hôm nay bạn nào bị thầy cô phê bình, bạn nào ngã trong giờ thể dục, thịt kho ở căn tin hôm nay được cô cho thêm nửa muỗng. Tôi vừa xào nấu vừa nghe, ậm ừ hưởng ứng, thỉnh thoảng còn chê nó nói nhiều. Giờ nó không nói nữa. Trên bàn ăn im lặng đến mức chỉ nghe thấy tiếng đũa chạm vào thành bát.
Tôi cố tìm chủ đề: "Hôm nay ở trường thế nào?"
– "Vẫn vậy ạ."
– "Hòa đồng với bạn bè tốt chứ?"
– "Cũng bình thường ạ."
– "Bài tập có nhiều không?"
– "Vâng." Ba câu hỏi, ba câu trả lời không quá một từ, không thể nhiều hơn được nữa.
Lòng tôi thắt lại. Tôi là mẹ nó, tôi đã nuôi nấng nó suốt 14 năm trời, tôi đút nó ăn, dỗ nó ngủ, thức trắng đêm cùng nó làm bài tập, lúc nó ốm tôi cả đêm không dám chợp mắt. Thế mà bây giờ, nó đến một lời cũng chẳng muốn nói với tôi.
Tôi bắt đầu để ý đến nó. Tôi phát hiện ra khi nó gọi điện cho bạn bè, nó hoàn toàn biến thành một con người khác. Cười rất to, nói năng đầy hào hứng, "trend" nào cũng bắt kịp. Nhưng vừa cúp máy thấy tôi đứng ở cửa, nụ cười liền thu lại ngay, vẻ mặt nhạt đi: "Mẹ có việc gì không?". Khoảnh khắc đó, tôi thực sự cảm thấy có chút đau lòng. Không phải là giận, mà là đau lòng. Tôi giống như một người bị nó liệt vào danh sách "người ngoài", thậm chí còn xa cách hơn cả người ngoài. Nó vẫn có thể khách sáo nói vài câu với người lạ, nhưng với tôi, ngay cả sự khách sáo cũng bị lược bỏ.
Có một lần tôi không nhịn được nữa. Nó ăn cơm xong lại định đi vào phòng, tôi gọi nó lại: "Con ngồi xuống đây, mẹ nói chuyện với con mấy câu." Nó ngồi xuống, nhưng không nhìn tôi, mà nhìn mặt bàn.
"Dạo này con sao thế? Có chuyện gì phải không? Con cứ nói với mẹ, mẹ không trách con đâu."
"Không có chuyện gì ạ."
"Thế sao con không nói chuyện với mẹ nữa? Mẹ có chỗ nào không tốt, con cứ nói ra."
Nó im lặng một lúc, ngẩng đầu lên, nói một câu mà đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ rõ mồn một.
Nó bảo: "Mẹ ơi, con nói gì với mẹ thì mẹ cũng lái sang chuyện học hành hết. Con nói bạn con chơi game giỏi, mẹ bảo 'Chơi game có tác dụng gì, thà làm thêm mấy bài toán còn hơn'. Con nói cơm căn tin trường ngon, mẹ bảo 'Ăn no là được rồi, đừng có chỉ nghĩ đến ăn, phải tập trung tâm trí vào việc học'. Con nói trong lớp bạn này bạn kia mâu thuẫn với nhau, mẹ lại bảo 'Con đừng có xía vào mấy chuyện đó, chuyên tâm mà học hành'."
Nó nhìn thẳng vào mắt tôi, giọng không lớn nhưng mỗi từ đều như cái đinh đóng xuống: "Mẹ biết không, bây giờ con nói bất cứ chuyện gì với mẹ, con đều đoán được mẹ sẽ trả lời thế nào. Lúc nào mẹ cũng 'Học', 'Học', 'Học'. Thế thì con còn gì để nói nữa?"
Tôi há miệng định nói gì đó để phản bác, nhưng lại phát hiện ra những gì nó nói đều là sự thật.
Đêm đó tôi mất ngủ. Tôi nằm trên giường, cứ nghĩ đi nghĩ lại lời nó nói. Tôi đã biến thành như vậy từ bao giờ? Có lẽ là từ khi nó vào tiểu học, từ buổi họp phụ huynh đầu tiên khi cô giáo nói "Lớp 3 là một bước ngoặt", từ khi mọi người xung quanh đều nói "Không được để thua ở vạch xuất phát". Tôi quá sợ nó bị tụt hậu, quá sợ nó không đỗ được trường chuyên, đại học xịn, không tìm được việc làm tốt. Tôi đã biến tất cả những nỗi lo âu của mình thành sự thúc giục, nén tất cả sự quan tâm vào hai chữ; "Chuyên tâm học".
Tôi cứ ngỡ mình làm vậy là tốt cho con. Nhưng những gì nó cảm nhận được không phải là cái tốt, mà là áp lực, là sự không được thấu hiểu, là một người lúc nào cũng đang phán xét nó, đưa ra yêu cầu và không bao giờ biết hài lòng.
Tôi không cố ý. Tôi thực sự không cố ý. Tôi chỉ quên mất rằng, trước khi trở thành một "học sinh", trước hết nó là "đứa con của tôi". Trước khi nó cần điểm số, nó cần một người có thể lắng nghe nó nói hơn.
Bữa tối hôm sau, tôi không hỏi gì về học hành cả. Tôi bảo: "Hôm nay đi đường mẹ thấy một con mèo hoang, nhỏ xíu hà, đang bới đồ ăn cạnh thùng rác."
Nó liếc nhìn tôi một cái, không nói gì.
Tôi tiếp tục: "Mẹ định đi rồi, nhưng con mèo đó kêu lên một tiếng, nhỏ lắm, nghe tội lắm, thế là mẹ tạt vào tiệm tiện lợi mua cho nó một cái xúc xích."
"Rồi sao nữa hả mẹ?" nó hỏi.
"Thì nó ăn thôi, ăn vội vàng lắm, chắc là đói mấy ngày rồi."
Khóe miệng nó khẽ cử động: "Mẹ không mang nó về ạ?"
"Cũng muốn mang, mà nó không cho chạm vào, cứ thò tay ra là nó chạy mất."
"Thế mẹ có thể hằng ngày ra cho nó ăn, cho ăn quen rồi nó sẽ để mẹ chạm vào thôi."
"Hằng ngày á? Mẹ lấy đâu ra thời gian, còn phải đi làm nữa mà."
"Thì mẹ cứ đi tiện đường thôi, chẳng phải mẹ hằng ngày đều đi qua đó sao?"
"Cũng đúng... Được rồi, mẹ thử xem sao."
Một bữa cơm kết thúc, nó không về phòng ngay mà ngồi ở sofa xem điện thoại một lúc. Tôi dọn dẹp bát đũa xong đi ra, nó vẫn chưa đi. Tôi không ngồi sát bên nó vì sợ nó thấy tôi "có ý đồ gì đó", mà ngồi ở đầu bên kia, cũng xem điện thoại. Một lúc sau, đột nhiên nó nói: "Mẹ ơi, hôm qua bài kiểm tra Toán con được 7 điểm."
"Vậy sao? Thế thì tốt quá rồi." Tôi nói, cố giữ giọng thật bình thản.
"Thực ra có một câu con làm được, nhưng tính sai nên bị trừ 1 điểm. Cô giáo bảo con cẩu thả quá."
"Ừm, lần sau cẩn thận hơn một chút là được." Tôi định nói "Cho nên bình thường phải làm nhiều bài để luyện tốc độ", nhưng lời đến môi lại nuốt ngược vào trong. Tôi nói: "Con thấy chỗ nào dễ tính sai nhất? Lần tới trước khi thi có thể chú ý xem kỹ chỗ đó."
Nó nghĩ một lúc: "Chính là mấy cái chỗ có dấu ngoặc ấy ạ, con cứ hay bị nhầm dấu lúc phá ngoặc."
"Thế thì con có thể viết các bước chậm lại một chút, mỗi bước đều kiểm tra lại."
"Vâng."
Nó lại im lặng, nhưng không rời đi. Hai mẹ con cứ ngồi như thế ở phòng khách, mỗi người làm việc của mình, thỉnh thoảng nói với nhau một hai câu. Trời bên ngoài đã tối hẳn, ánh đèn phòng khách hắt bóng hai mẹ con lên sàn nhà, một lớn một nhỏ, yên bình biết bao.
Sau buổi tối đó, tôi bắt đầu học cách ngậm miệng lại. Không phải là thật sự không nói gì, mà là không nói những lời vô nghĩa tuy đúng đắn nhưng nó đã nghe đến phát chán rồi. Nó kể về chuyện bạn bè, tôi lắng nghe, không phán xét, không hướng dẫn, không lái sang chuyện học.
Nó phàn nàn bài tập nhiều, tôi nói "Vất vả cho con rồi", không nói "Cố gắng thêm chút nữa đi".
Nó chia sẻ bài hát nó thích, tôi đeo tai nghe vào cùng nghe, bảo "Nhịp điệu bài này hay đấy", không nói "Mấy cái này có gì mà nghe".
Khó lắm. Thật sự rất khó.
Có những lúc những lời kia đã chực chờ ở cửa miệng; "Bạn đứng đầu lớp con được bao nhiêu điểm", "Còn tâm trí đâu mà nghe nhạc, bài tập viết xong chưa", "Nếu con đem cái khí thế này dùng vào việc học thì...", tôi phải cắn chặt môi để nuốt chúng vào. Giống như nuốt một viên thuốc đắng ngắt, nhưng tôi biết, viên thuốc này là thứ tôi buộc phải uống.
Có một ngày nó đi học về, cặp sách còn chưa kịp đặt xuống đã gọi to một tiếng: "Mẹ ơi!"
Tôi ló đầu ra khỏi bếp, cứ ngỡ có chuyện gì xảy ra.
Nó bảo: "Hôm nay con mèo hoang đó lại ở đấy mẹ ạ! Mà bên cạnh nó còn có một con nữa, hình như là con của nó!"
Lúc nó nói, mắt nó sáng rực lên, giống hệt như hồi còn nhỏ. Khoảnh khắc đó, lòng tôi trào lên một cảm giác chua xót, không phải vì buồn, mà là sự may mắn khi tìm lại được thứ đã mất. Tôi thấy may mắn vì mình đã không tiếp tục dùng những lời lẽ kia để đẩy nó ra xa hơn, thấy may mắn vì sau cánh cửa kia, nó vẫn còn sẵn lòng gọi tôi một tiếng "Mẹ".
Tại sao con cái càng lớn càng không muốn nói chuyện với chúng ta?
Bởi vì chúng phát hiện ra rằng, việc nói chuyện với cha mẹ đã trở nên ngày càng nguy hiểm.
Bạn kể chuyện vui, chúng tôi sợ bạn đắc ý quên mình, nên dội cho một gáo nước lạnh;
Bạn kể chuyện buồn, chúng tôi còn lo lắng hơn cả bạn, ngược lại khiến bạn phải quay sang an ủi chúng tôi;
Bạn kể chuyện bạn bè, chúng tôi lập tức phân tích ai đúng ai sai, sẵn tiện nhắc nhở bạn đừng có kết giao với bạn xấu.
Đến cuối cùng, mỗi câu bạn nói ra đều có khả năng bị phân tích, bị phán xét, bị chỉ bảo, bị suy diễn ra những "đạo lý quan trọng hơn". Nói chuyện không còn là sự sẻ chia, mà là một cuộc kiểm tra. Vậy thì thà rằng đừng nói còn hơn.
Nhưng trẻ con không phải không muốn nói.
Chúng chỉ đang đợi, đợi chúng ta học được cách im lặng, đợi chúng ta không còn đóng gói "sự quan tâm" thành "những lời giáo huấn", đợi chúng ta cuối cùng cũng hiểu được rằng, so với việc đưa ra một đáp án đúng, chúng cần một đôi tai lặng lẽ lắng nghe hơn nhiều.
Mấy hôm trước con trai đi học về, vừa vào cửa đã gọi tôi. Tôi đáp một tiếng rồi từ trong phòng đi ra. Nó đứng ở hiên đổi giày, đầu cũng không ngẩng lên, nói một câu: "Mẹ, con kể mẹ nghe chuyện này."
"Ừ, con nói đi."
"Hình như con hơi thích một bạn nữ trong lớp."
Tim tôi nảy lên một nhịp. Nhưng tôi nói: "Ồ? Là người thế nào?"
Nó ngẩng đầu lên, trong mắt có một thứ ánh sáng mà tôi chưa từng thấy bao giờ. Nó bảo: "Bạn ấy học tiếng Anh giỏi lắm, cười lên có hai lúm đồng tiền. Hôm nay bạn ấy cho con mượn một cây bút, cây bút đó màu hồng, trên đầu có hình con gấu."
Nó bắt đầu kể, kể rất nhiều. Tôi lắng nghe, không nói "Bây giờ con phải lấy việc học làm trọng", cũng không nói "Yêu sớm là không tốt". Tôi chỉ nghe thôi, thỉnh thoảng "ừm" một tiếng, thỉnh thoảng mỉm cười. Nó kể rất lâu, kể đến khi trời bên ngoài tối sầm lại.
Kể xong, nó nhìn tôi, giống như vừa hoàn thành một nghi thức nào đó. Tôi hỏi nó: "Có khát không? Để mẹ lấy nước cho uống nhé?" Nó bảo: "Vâng ạ." Lúc tôi vào bếp rót nước, đứng bên bồn rửa bát, bỗng nhiên tôi rất muốn khóc. Không phải vì cảm động, mà vì tôi đã suýt chút nữa đánh mất điều này. Tôi suýt chút nữa đã trở thành một người mẹ chỉ biết nói "Chuyên tâm học", suýt nữa đã khiến nó chọn cách đóng chặt cánh cửa kia vào cái tuổi lẽ ra phải chia sẻ tâm tư với tôi nhất.
Thật may, nó vẫn chưa đóng cửa hoàn toàn. Và tôi cuối cùng cũng đã học được cách đứng ở cửa, lặng lẽ lắng nghe.
