Tại sao trẻ em ngày nay lại nghiện điện thoại?
1.
Ngày xưa ở cổng làng có một cây keo già, dưới gốc cây mọc đầy cỏ dại. Mỗi khi tan học lũ trẻ trong làng tụm năm tụm bảy bắt côn trùng, trèo cây, lăn lộn trong đất bùn, cả người lấm lem bụi bẩn khiến mẹ mắng xơi xơi lúc về nhà. Dù thế, qua hôm sau cuộc tụ tập vẫn chẳng vắng mặt đứa nào.
Sau này trong làng mở ra một con đường bê tông, cỏ dại và đám côn trùng bỗng dưng biến mất. Lũ trẻ chẳng còn nơi nào tụ tập vui chơi, nên cứ mãi ru rú trong nhà.
Ở nhà buồn chán, cha mẹ bạn rộn, nên mỗi đứa được sắm cho một cục vuông sáng bóng. Ban đầu, chúng chỉ dùng nó để xem hoạt hình. Nhưng chẳng bao lâu sau, những người trong cục vuông đó bỗng dưng phát hiện sự chú ý của lũ trẻ có thể đổi lấy tiền, vì vậy họ bắt đầu xây dựng thế giới bên trong cục vuông kia thú vị vầ hấp dẫn hơn nhiều lần so với đám cỏ dại dưới bóng keo đầu làng.
Trong cục vuông ấy, có video ngắn cứ 5 10s đổi cảnh một lần, chỉ cần một cú vuốt tay là thấy nào chó mặt hề, nào mèo đang hát, nào pháo tung xuống nước, chẳng cần đợi chờ phút nào, cũng không cần kiếm tìm hay nỗ lực mà niềm hạnh phúc cứ thế trào ra ngây ngất qua từng cú vuốt tay.
Bóng râm dưới cây keo già đã là gì chứ?
Tốn cả tiếng mới trèo lên cây để bắt được một con ve sầu mà chẳng biết nó có bay đi tức khắc hay không, còn trong cục vuông kia, những con ve sầu thậm chí còn xếp hàng trên tay bạn, kèm nhạc nền nữa cơ.
Người lớn thắc mắc: sao những đứa trẻ vô dụng này chẳng rời chiếc diện thoại được nhỉ?
Nhưng vấn đề đâu nằm ở lũ trẻ, vấn đề nằm ở việc người lớn đã lấp đi khoảng không gian vui chơi, chiếm dụng thiên nhiên, rồi đưa cho đứa trẻ một cái vòi nước. Sau đó, họ lại đổ lỗi cho đứa trẻ vì chẳng thể sống thiếu cái vòi nước ấy được.
2.
Những nhà phát triển phần mềm trên điện thoại có một kỹ năng độc đáo gọi là "cho ăn": không bằng chén đũa mà nhét luôn vào miệng.
Hãy thử nghĩ xem, một đứa trẻ ngày nay muốn làm gì trong đời thực?
Để lắp một bộ Lego, chúng phải tìm từng mảnh ghép phù hợp, tốn nhiều thời gian lắp sai - tháo ra - lắp lại, tay đau buốt. Sau vài tiếng đồng hồ, chúng mới xây được một ngôi nhà nhỏ xiêu xiêu vẹo vẹo.
Để chơi bóng đá, chúng phải có bạn bè, có sân bóng, phải chạy toát mồ hôi và có khi còn trầy đầu gối.
Nó giống hệt việc nấu ăn: món ăn thì ngon, nhưng quá trình nấu nướng lại vô cùng mệt mỏi. Đôi khi lửa còn tắt trước khi món ăn kịp chín nữa kia.
Nhưng mà xài điện thoại di động thì chằng cần nhóm lửa. Ai đó đã nấu chín thức ăn, giã nát, nghiền nguyễn, nêm nếm vừa miệng rồi đút thẳng cho bạn mất rồi, và bạn chỉ cần nuốt mà thôi.
Nhiều bậc cha mẹ có một suy nghĩ vô cùng ngây thơ: chỉ cần nghiêm khắc răn dạy, tịch thu điện thoại của con, rồi chúng sẽ tốt hơn.
Một người cha thấy con trai nghiện game đêm ngày đã nổi giận và đập vỡ điện thoại, nhưng cậu con trai chỉ dừng tay đôi lát rồi tiến lại cửa sổ với ánh mắt vô hồn.
Người cha chấn kinh, thử mọi cách giấu điện thoại trong những nơi ông nghĩ đến, nhưng chẳng hiệu quả bao nhiêu. Cậu con trai sẽ lục tung nhà cửa, dùng dao rạch tung đệm sofa để lấy điện thoại. Còn nếu không thấy, cậu sẽ nổi cơn thịnh nộ, đập vỡ bát đĩa, xé rách sách vỡ, đập đầu vào tường.
Người cha oan ức: Tôi sinh nó, nuôi nó, cho ăn cho học, giờ nó lại dám làm phản vì một cái điện thoại hay sao? Ông nghĩ rằng chiếc điện thoại đã khiến đứa con lầm đường lạc lối, nhưng sự thật hoàn toàn không phải vậy.
Ngay cả trước khi có điện thoại, cuộc sống của đứa trẻ đã trống rỗng vô cùng. Ngoài việc đến trường, làm bài tập về nhà, cậu bé chỉ quẩn quanh ở nhà. Thế giới của cậu chỉ gói gọn trong một chiếc màn hình sáng rực, và khi đập vỡ nó, người cha đã cắt đứt sợi dây liên hệ cuối cùng của đứa trẻ với thế giới.
Cậu bé còn chống lại ai khác ngoài bạn đây?
3.
Hãy nghĩ sâu xa hơn về tình cảnh thực tế của đứa trẻ.
Ở trường, chỗ ngồi, môn học, bài tập, đồng phục, giờ giấc vệ sinh đều bị chi phối. Ở nhà, ăn ngủ, mối quan hệ bạn bè, chương trình giải trí cũng bị chi phối nốt.
Đứa trẻ như một con rối bất lực trong đời thực, mà dây rối lại nằm trong tay người lớn hoàn toàn. Nếu người lớn bảo chúng đi về phía Đông, chúng đâu dám đi về phía Tây. Người lớn nói điều A là sai, chúng đâu dám phản bác đó là đúng. Đôi khi, chúng thậm chí còn không được quyền quyệt định nên đi đôi giày nào trong ngày.
Nhưng trong trò chơi thì khác: chúng là hiệp sĩ, là vua chúa, là thần thánh. Chỉ cần vẫy tay là đánh rơi quái vật, chọn một mảnh đất bất kỳ là lãnh địa riêng mình. Chúng có thể xây thành phố, hoặc phá hủy thành phố đó; cũng có thể quyết định sự sống còn của người khác, hay chính mình. Chúng chính là người nắm quyền trong thế giới đó.
Liệu ở ngoài đời chúng có được cảm giác kiểm soát như vậy không?
Hoàn toàn không. Cha mẹ bắt chúng ngồi trên ghế mỗi ngày, làm bài tập; khi làm sai là ăn mắng ngay. Còn khi chơi game, thậm chí sau khi chúng đốt cả một ngôi làng, hệ thống vẫn nói chúng có thể làm lại từ đầu. Một bên là bao cát liên tục bị trút giận mắng mỏ, một bên là anh hùng quyền năng hô mưa gọi gió, là bạn, bạn sẽ chọn ai?
4.
Có một điều mà người lớn không coi trọng, nhưng trẻ em rất quan tâm: mối quan hệ bạn bè. Trẻ con ngày nay chẳng nhảy dây bắn bi chung nữa, khi tụ tập, chúng bàn tán về những món vật phẩm trong game, những trò joke của streamer, hay meme mới nhất.
Nếu không dùng điện thoại, ngay lập tức bạn bị loại khỏi cuộc trò chuyện, hoặc là đứng nghe như vịt nghe sấm chẳng hiểu gì. Nếu bạn cố gắng chen vào, chúng sẽ hỏi bạn đang ở thứ hạng nào, và nếu bạn chưa từng chơi, ngay lập tức sẽ bị xa lánh.
Những trò chơi trên điện thoại đã trở thành món tiền lưu hành cho các mối quan hệ xã giao của trẻ em, tựa như thẻ bài hay viên bi thuở xưa. Nếu đứa trẻ chọn sai, chúng sẽ bị cô lập. Sự cô lập này có thể không là vấn đề với người lớn bởi họ có thể tìm bạn khác, nhưng với trẻ em đó tựa như cuộc tận thế. Trẻ em sợ nhất là bị trở thành kẻ ngoài lề, và việc bị bỏ rơi trở thành nỗi bất an.
Để đảm bảo an toàn, có chuyện nói với bạn bè, chúng phải chơi, thậm chí còn phải chơi giỏi nữa.
Người lớn xem việc chơi điện thoại là lãng phí thời gian, còn trẻ em coi chúng như là tấm vé hòa nhập cộng đồng.
5.
Hãy nói chính về người lớn đi. Nhiều bậc cha mẹ mắng con cái nghiện điện thoại, trong khi bản thân họ có thể dành hàng giờ để lướt video ngắn, cười như điên trên ghế sofa. Khi con tới gần nhìn vào chỉ thấy một người phụ nữ nóng bỏng đang lắc hông, hoặc một người đàn ông đang ăn tôm mà thôi.
Con bạn nói: Cho con xem với. Bạn trả lời: Đi đi, làm bài tập về nhà ngay! Xem gì chứ!
Đứa trẻ liền nghĩ: Vì sao ba mẹ được xem mà con không được? Vì ba mẹ sinh ra con sao?
Điều này gọi là gì? Là tiêu chuẩn kép.
Trẻ con không ngốc, chúng tự biết đúng sai: bạn nói điện thoại độc hại, nhưng bạn dùng nó mỗi ngày một cách thích thú thì khi đó, đứa trẻ chắc chắn sẽ nghĩ điều độc hại đó là thứ tốt lành, rồi nghĩ bạn đang cố ngăn cản chúng tiếp cận điều tốt lành để giữ chúng cho riêng mình.
Vì vậy, chúng không chỉ muốn chơi, mà còn tìm mọi cách để lén lút chơi. Bạn bảo chúng đi ngủ, chúng trùm chăn chơi game; bạn gọi chúng đi học, chúng lại chơi dưới gầm bàn. Một cuộc đấu trí gay cấn diễn ra hàng ngày trong nhà, bạn kiểm tra con, con lại giăng bẫy bạn.
Tình cảm gia đình không ngừng bị bào mòn trong cuộc chiến này.
6.
Bàn sâu hơn đi, vì sao trẻ em dễ bị điện thoại cuốn hút?
Vì cuộc sống của chúng quá đỗi khô khan. Ngày xưa trẻ con có bùn lầy, côn trùng, mương rãnh và đồng ruộng bao la; có thể đánh nhau chảy máu mũi, bị chó ví tụt quần khi đào trộm khoai nhà hàng xóm, ngã cây khi leo tìm trứng chim... Dù khó khăn, bẩn thỉu và mỏi mệt nhưng những điều đó vô cùng sống động và chân thực.
Trẻ em ngày nay có gì?
Bài kiểm tra làm mãi chẳng xong, lớp học thêm từ sáng tới tối, và hành trình di chuyển từ nhà tới trường lặp đi lặp lại mỗi ngày. Tựa một chiếc chuồng chim mà khi đóng cửa lại chẳng có điều gì khác nữa: cuộc sống của chúng tẻ nhạt như những sản phẩm trên dây chuyền lắp ráp, chẳng có bất ngờ, không niềm vui, không trò hoang dã, cũng chẳng có sự sống động trong mối quan hệ giữa người với người. Y như một món ăn chẳng gia vị, chỉ có hàm lượng dinh dưỡng, nuốt được còn là vấn đề, chứ đừng nói đến cảm giác thích thú thèm ăn.
Lúc này, điện thoại như một món ăn chứa đầy xúc cảm vị giác: ngọt, chua, cay, mặn, đắng, làm sao không nghiện?
Tự nhiên đang ăn ngon, bỗng phải nhai sáp, còn bị đổ lỗi tội ăn đồ bậy bạ, chẳng phải vô lý quá đỗi hay sao?
7.
Những người nằm trong ngành công nghiệp Internet chỉ bận tâm duy nhất một điều: làm thế nào giữ cho mọi người đều dán mắt vào màn hình. Họ chẳng quan tâm đối tượng là già hay trẻ, 80 hay 08 tuổi.
Trong mắt họ, con người chỉ là một chuỗi dữ liệu: người dùng hoạt động hàng ngày, hàng tháng, lưu lượng truy cập có thể quy ra tiền. Họ thuê một nhóm người thông minh nhất, dùng thuật toán tiên tiến nhất, nghiên cứu điểm yếu của con người mỗi ngày để tìm cách làm cho bạn không thể dừng lướt màn hình.
Não bộ của một đứa trẻ còn non nớt đến độ làm một phép tính cũng chẳng xong, làm sao có thể mong đợi chúng cạnh tranh với những thiên tài hàng đầu từ Harvard hay Stanford?
Chúng thậm chí còn chẳng hiểu luật chơi, và ngay lập tức bị đánh bại; mắt yếu đi, lưng gù hơn, tính khí nóng nảy; cha mẹ chúng đứng đó, bất lực và vô vọng chẳng biết làm gì ngoài việc đập vỡ điện thoại con; còn những người trong bộ máy chứng kiến số liệu tăng vọt, liền ăn mừng bằng rượu sampanh.
Từ đầu đây đã là một cuộc chiến không cân sức: đứa trẻ là dân làng tay không tấc sắt, còn đằng sau chiếc điện thoại là cả một đội quân chính quy vũ trang tận răng.
Bạn mong đợi trẻ con sẽ vượt qua bằng ý chí ư?
Thậm chí nó còn chẳng biết bản thân thua cuộc vì điều gì, nó chỉ nghĩ rằng đó là cuộc vui chẳng thể thiếu được, và khi đặt điện thoại xuống thế giới chợt trống rỗng, cảm giác bất an chợt lấp đầy.
8.
Điện thoại di dộng đã làm xói mòn sự kiên nhẫn của con người.
Trước đây, trẻ em có thể dành hàng giờ để đọc truyện tranh hay vẽ vời, bởi chúng chẳng có gì khác để làm. Còn giờ đây trẻ em xem video, nếu chúng thấy vô vị có thể lướt đi khỏi màn hình. Sự kiên nhẫn của chúng đã biến thành sự kiên nhẫn của một con sói tham lam, chỉ ăn thịt nạc chẳng chọn xương.
Đưa cho chúng một cuốn sách, chúng sẽ ngủ gật sau vài trang. Nói chuyện với chúng, chúng sẽ chẳng nghe nổi quá 3 câu bởi đã quen với nhịp điệu nhanh và gay cấn giật gân.
Tâm trí chúng đã bị làm hỏng triệt để: tựa như một người dùng chất kích thích mỗi ngày bị buộc phải ăn cơm trắng, liền cảm thấy nó nhạt nhẽo. Đây không phải lỗi của nạn nhân, mà là lỗi của những kẻ đã ép họ dùng chất kích thích. Nhưng hậu quả thì chỉ nạn nhân gánh chịu mà thôi.
9.
Còn một điều nữa vô cùng thú vị: nhiều bậc phụ huynh nghĩ rằng trẻ con nghiện điện thoại vì chúng quá cô đơn. Vì thế họ đưa chúng đến công viên, siêu thị, nhà hàng vào cuối tuần với suy nghĩ nếu chúng hạnh phúc trong cuộc sống thì chúng chẳng còn bận tâm đến điện thoại nữa.
Nhưng điều gì đã xảy ra?
Khi đi công viên giải trí, trong lúc xếp hàng chờ, đứa trẻ vẫn mải mê xem điện thoại. Nôn mật xanh mật vàng sau trò tàu lượn siêu tốc, chúng vẫn cắm mặt vào điện thoại.
Cha mẹ bực bội hỏi chúng muốn gì?
Thật ra, chúng chẳng muốn gì cả, bởi chúng đã mất khả năng tìm thấy niềm vui trong cuộc sống thực. Ngay cả những trò chơi cảm giác mạnh ở khu vui chơi cũng chỉ là một trải nghiệm thể chất mà muốn thử bạn phải vượt qua thời gian xếp hàng nhàm chán, trong khi sự kích thích từ điện thoại thì liền mạch không hề gián đoạn phút giây nào.
Một bộ não đã quen với sự liền mạch liên tục sẽ chẳng chịu được dù một giây phút im lặng. Nó giống như một chiếc xe chạy tốc độ cao liên tục, nếu đột ngột giảm tốc thì sẽ hỏng động cơ.
10.
Trên điện thoại còn một thứ khác là mạng xã hội, nơi trẻ con lập nhóm, chuyện trò và thả meme. Trong khi người lớn nghĩ chẳng có gì để nói, chỉ gửi meme thôi mà, thật ngớ ngẩn, thì với trẻ con, đó không chỉ là cuộc trò chuyện mà còn là cảm giác hiện diện. Ai im lặng sẽ bị lãng quên. Ai gửi ảnh hài hước sẽ khơi được cuộc chuyện trò và trở thành tâm điểm của sự chú ý.
Cảm giác hiện diện này là điều khó tìm thấy trong đời thực, bởi chẳng ai lắng nghe đứa trẻ. Khi chúng kể chuyện cười, người lớn phớt lờ. Khi chúng làm việc tốt, người lớn xem điều đó là hiển nhiên. Chỉ trong nhóm, khi gửi tin nhắn đi, chúng mới nhận được sự hồi đáp. Chúng cảm thấy bản thân được nhìn thấy, được cần đến và được sống.
Khi bạn tịch thu điện thoại của con trẻ, chúng lại trở thành người vô hình. Khi không chấp nhận sự thật đó, chúng phải lấy nó lại.
11.
Cuối cùng, điện thoại chỉ là vật tế thần.
Người lớn không có thời gian và cũng không biết cách giáo dục nên đưa cho con cái điện thoại để lấp thời gian. Cuộc sống tẻ nhạt, chỉ quanh quẩn một chiếc bàn, nên điện thoại đã mở ra cánh cửa bao la ngay trên chiếc bàn đó.
Giờ đây, người lớn đã nhận ra tầm ảnh hưởng của điện thoại, nhưng lúc này cửa sổ đã quá rộng, gió thổi quá to.
Họ muốn bịt nó lại, nhưng điều đó làm sao có thể?
Bởi vì ngoài ô cửa sổ này, chẳng còn nơi nào thông gió trong nhà. Bịt cửa sổ lại, và lũ trẻ sẽ chết ngạt mất thôi.
Nếu bạn muốn con cái mình rời xa điện thoại, hãy tạo cho chúng một thế giới thú vị hơn điện thoại: trải nghiệm thiên nhiên, chơi với đất trời, kết bạn xã giao, có việc để làm, có những khoảnh khắc được tự quyết định.
Bạn cần làm cho chúng cảm thấy rằng trong đời thực chúng là một người hữu ích, đáng được tôn trọng, có khả năng kiểm soát cuộc sống của chính mình.
Nhưng mà những điều này lại tốn quá nhiều công sức, quá nhiều so với việc đập vỡ điện thoại. Nên hầu hết mọi người đều chỉ chọn cách đập vỡ điện thoại mà thôi.
1.
Ngày xưa ở cổng làng có một cây keo già, dưới gốc cây mọc đầy cỏ dại. Mỗi khi tan học lũ trẻ trong làng tụm năm tụm bảy bắt côn trùng, trèo cây, lăn lộn trong đất bùn, cả người lấm lem bụi bẩn khiến mẹ mắng xơi xơi lúc về nhà. Dù thế, qua hôm sau cuộc tụ tập vẫn chẳng vắng mặt đứa nào.
Sau này trong làng mở ra một con đường bê tông, cỏ dại và đám côn trùng bỗng dưng biến mất. Lũ trẻ chẳng còn nơi nào tụ tập vui chơi, nên cứ mãi ru rú trong nhà.
Ở nhà buồn chán, cha mẹ bạn rộn, nên mỗi đứa được sắm cho một cục vuông sáng bóng. Ban đầu, chúng chỉ dùng nó để xem hoạt hình. Nhưng chẳng bao lâu sau, những người trong cục vuông đó bỗng dưng phát hiện sự chú ý của lũ trẻ có thể đổi lấy tiền, vì vậy họ bắt đầu xây dựng thế giới bên trong cục vuông kia thú vị vầ hấp dẫn hơn nhiều lần so với đám cỏ dại dưới bóng keo đầu làng.
Trong cục vuông ấy, có video ngắn cứ 5 10s đổi cảnh một lần, chỉ cần một cú vuốt tay là thấy nào chó mặt hề, nào mèo đang hát, nào pháo tung xuống nước, chẳng cần đợi chờ phút nào, cũng không cần kiếm tìm hay nỗ lực mà niềm hạnh phúc cứ thế trào ra ngây ngất qua từng cú vuốt tay.
Bóng râm dưới cây keo già đã là gì chứ?
Tốn cả tiếng mới trèo lên cây để bắt được một con ve sầu mà chẳng biết nó có bay đi tức khắc hay không, còn trong cục vuông kia, những con ve sầu thậm chí còn xếp hàng trên tay bạn, kèm nhạc nền nữa cơ.
Người lớn thắc mắc: sao những đứa trẻ vô dụng này chẳng rời chiếc diện thoại được nhỉ?
Nhưng vấn đề đâu nằm ở lũ trẻ, vấn đề nằm ở việc người lớn đã lấp đi khoảng không gian vui chơi, chiếm dụng thiên nhiên, rồi đưa cho đứa trẻ một cái vòi nước. Sau đó, họ lại đổ lỗi cho đứa trẻ vì chẳng thể sống thiếu cái vòi nước ấy được.
2.
Những nhà phát triển phần mềm trên điện thoại có một kỹ năng độc đáo gọi là "cho ăn": không bằng chén đũa mà nhét luôn vào miệng.
Hãy thử nghĩ xem, một đứa trẻ ngày nay muốn làm gì trong đời thực?
Để lắp một bộ Lego, chúng phải tìm từng mảnh ghép phù hợp, tốn nhiều thời gian lắp sai - tháo ra - lắp lại, tay đau buốt. Sau vài tiếng đồng hồ, chúng mới xây được một ngôi nhà nhỏ xiêu xiêu vẹo vẹo.
Để chơi bóng đá, chúng phải có bạn bè, có sân bóng, phải chạy toát mồ hôi và có khi còn trầy đầu gối.
Nó giống hệt việc nấu ăn: món ăn thì ngon, nhưng quá trình nấu nướng lại vô cùng mệt mỏi. Đôi khi lửa còn tắt trước khi món ăn kịp chín nữa kia.
Nhưng mà xài điện thoại di động thì chằng cần nhóm lửa. Ai đó đã nấu chín thức ăn, giã nát, nghiền nguyễn, nêm nếm vừa miệng rồi đút thẳng cho bạn mất rồi, và bạn chỉ cần nuốt mà thôi.
Nhiều bậc cha mẹ có một suy nghĩ vô cùng ngây thơ: chỉ cần nghiêm khắc răn dạy, tịch thu điện thoại của con, rồi chúng sẽ tốt hơn.
Một người cha thấy con trai nghiện game đêm ngày đã nổi giận và đập vỡ điện thoại, nhưng cậu con trai chỉ dừng tay đôi lát rồi tiến lại cửa sổ với ánh mắt vô hồn.
Người cha chấn kinh, thử mọi cách giấu điện thoại trong những nơi ông nghĩ đến, nhưng chẳng hiệu quả bao nhiêu. Cậu con trai sẽ lục tung nhà cửa, dùng dao rạch tung đệm sofa để lấy điện thoại. Còn nếu không thấy, cậu sẽ nổi cơn thịnh nộ, đập vỡ bát đĩa, xé rách sách vỡ, đập đầu vào tường.
Người cha oan ức: Tôi sinh nó, nuôi nó, cho ăn cho học, giờ nó lại dám làm phản vì một cái điện thoại hay sao? Ông nghĩ rằng chiếc điện thoại đã khiến đứa con lầm đường lạc lối, nhưng sự thật hoàn toàn không phải vậy.
Ngay cả trước khi có điện thoại, cuộc sống của đứa trẻ đã trống rỗng vô cùng. Ngoài việc đến trường, làm bài tập về nhà, cậu bé chỉ quẩn quanh ở nhà. Thế giới của cậu chỉ gói gọn trong một chiếc màn hình sáng rực, và khi đập vỡ nó, người cha đã cắt đứt sợi dây liên hệ cuối cùng của đứa trẻ với thế giới.
Cậu bé còn chống lại ai khác ngoài bạn đây?
3.
Hãy nghĩ sâu xa hơn về tình cảnh thực tế của đứa trẻ.
Ở trường, chỗ ngồi, môn học, bài tập, đồng phục, giờ giấc vệ sinh đều bị chi phối. Ở nhà, ăn ngủ, mối quan hệ bạn bè, chương trình giải trí cũng bị chi phối nốt.
Đứa trẻ như một con rối bất lực trong đời thực, mà dây rối lại nằm trong tay người lớn hoàn toàn. Nếu người lớn bảo chúng đi về phía Đông, chúng đâu dám đi về phía Tây. Người lớn nói điều A là sai, chúng đâu dám phản bác đó là đúng. Đôi khi, chúng thậm chí còn không được quyền quyệt định nên đi đôi giày nào trong ngày.
Nhưng trong trò chơi thì khác: chúng là hiệp sĩ, là vua chúa, là thần thánh. Chỉ cần vẫy tay là đánh rơi quái vật, chọn một mảnh đất bất kỳ là lãnh địa riêng mình. Chúng có thể xây thành phố, hoặc phá hủy thành phố đó; cũng có thể quyết định sự sống còn của người khác, hay chính mình. Chúng chính là người nắm quyền trong thế giới đó.
Liệu ở ngoài đời chúng có được cảm giác kiểm soát như vậy không?
Hoàn toàn không. Cha mẹ bắt chúng ngồi trên ghế mỗi ngày, làm bài tập; khi làm sai là ăn mắng ngay. Còn khi chơi game, thậm chí sau khi chúng đốt cả một ngôi làng, hệ thống vẫn nói chúng có thể làm lại từ đầu. Một bên là bao cát liên tục bị trút giận mắng mỏ, một bên là anh hùng quyền năng hô mưa gọi gió, là bạn, bạn sẽ chọn ai?
4.
Có một điều mà người lớn không coi trọng, nhưng trẻ em rất quan tâm: mối quan hệ bạn bè. Trẻ con ngày nay chẳng nhảy dây bắn bi chung nữa, khi tụ tập, chúng bàn tán về những món vật phẩm trong game, những trò joke của streamer, hay meme mới nhất.
Nếu không dùng điện thoại, ngay lập tức bạn bị loại khỏi cuộc trò chuyện, hoặc là đứng nghe như vịt nghe sấm chẳng hiểu gì. Nếu bạn cố gắng chen vào, chúng sẽ hỏi bạn đang ở thứ hạng nào, và nếu bạn chưa từng chơi, ngay lập tức sẽ bị xa lánh.
Những trò chơi trên điện thoại đã trở thành món tiền lưu hành cho các mối quan hệ xã giao của trẻ em, tựa như thẻ bài hay viên bi thuở xưa. Nếu đứa trẻ chọn sai, chúng sẽ bị cô lập. Sự cô lập này có thể không là vấn đề với người lớn bởi họ có thể tìm bạn khác, nhưng với trẻ em đó tựa như cuộc tận thế. Trẻ em sợ nhất là bị trở thành kẻ ngoài lề, và việc bị bỏ rơi trở thành nỗi bất an.
Để đảm bảo an toàn, có chuyện nói với bạn bè, chúng phải chơi, thậm chí còn phải chơi giỏi nữa.
Người lớn xem việc chơi điện thoại là lãng phí thời gian, còn trẻ em coi chúng như là tấm vé hòa nhập cộng đồng.
5.
Hãy nói chính về người lớn đi. Nhiều bậc cha mẹ mắng con cái nghiện điện thoại, trong khi bản thân họ có thể dành hàng giờ để lướt video ngắn, cười như điên trên ghế sofa. Khi con tới gần nhìn vào chỉ thấy một người phụ nữ nóng bỏng đang lắc hông, hoặc một người đàn ông đang ăn tôm mà thôi.
Con bạn nói: Cho con xem với. Bạn trả lời: Đi đi, làm bài tập về nhà ngay! Xem gì chứ!
Đứa trẻ liền nghĩ: Vì sao ba mẹ được xem mà con không được? Vì ba mẹ sinh ra con sao?
Điều này gọi là gì? Là tiêu chuẩn kép.
Trẻ con không ngốc, chúng tự biết đúng sai: bạn nói điện thoại độc hại, nhưng bạn dùng nó mỗi ngày một cách thích thú thì khi đó, đứa trẻ chắc chắn sẽ nghĩ điều độc hại đó là thứ tốt lành, rồi nghĩ bạn đang cố ngăn cản chúng tiếp cận điều tốt lành để giữ chúng cho riêng mình.
Vì vậy, chúng không chỉ muốn chơi, mà còn tìm mọi cách để lén lút chơi. Bạn bảo chúng đi ngủ, chúng trùm chăn chơi game; bạn gọi chúng đi học, chúng lại chơi dưới gầm bàn. Một cuộc đấu trí gay cấn diễn ra hàng ngày trong nhà, bạn kiểm tra con, con lại giăng bẫy bạn.
Tình cảm gia đình không ngừng bị bào mòn trong cuộc chiến này.
6.
Bàn sâu hơn đi, vì sao trẻ em dễ bị điện thoại cuốn hút?
Vì cuộc sống của chúng quá đỗi khô khan. Ngày xưa trẻ con có bùn lầy, côn trùng, mương rãnh và đồng ruộng bao la; có thể đánh nhau chảy máu mũi, bị chó ví tụt quần khi đào trộm khoai nhà hàng xóm, ngã cây khi leo tìm trứng chim... Dù khó khăn, bẩn thỉu và mỏi mệt nhưng những điều đó vô cùng sống động và chân thực.
Trẻ em ngày nay có gì?
Bài kiểm tra làm mãi chẳng xong, lớp học thêm từ sáng tới tối, và hành trình di chuyển từ nhà tới trường lặp đi lặp lại mỗi ngày. Tựa một chiếc chuồng chim mà khi đóng cửa lại chẳng có điều gì khác nữa: cuộc sống của chúng tẻ nhạt như những sản phẩm trên dây chuyền lắp ráp, chẳng có bất ngờ, không niềm vui, không trò hoang dã, cũng chẳng có sự sống động trong mối quan hệ giữa người với người. Y như một món ăn chẳng gia vị, chỉ có hàm lượng dinh dưỡng, nuốt được còn là vấn đề, chứ đừng nói đến cảm giác thích thú thèm ăn.
Lúc này, điện thoại như một món ăn chứa đầy xúc cảm vị giác: ngọt, chua, cay, mặn, đắng, làm sao không nghiện?
Tự nhiên đang ăn ngon, bỗng phải nhai sáp, còn bị đổ lỗi tội ăn đồ bậy bạ, chẳng phải vô lý quá đỗi hay sao?
7.
Những người nằm trong ngành công nghiệp Internet chỉ bận tâm duy nhất một điều: làm thế nào giữ cho mọi người đều dán mắt vào màn hình. Họ chẳng quan tâm đối tượng là già hay trẻ, 80 hay 08 tuổi.
Trong mắt họ, con người chỉ là một chuỗi dữ liệu: người dùng hoạt động hàng ngày, hàng tháng, lưu lượng truy cập có thể quy ra tiền. Họ thuê một nhóm người thông minh nhất, dùng thuật toán tiên tiến nhất, nghiên cứu điểm yếu của con người mỗi ngày để tìm cách làm cho bạn không thể dừng lướt màn hình.
Não bộ của một đứa trẻ còn non nớt đến độ làm một phép tính cũng chẳng xong, làm sao có thể mong đợi chúng cạnh tranh với những thiên tài hàng đầu từ Harvard hay Stanford?
Chúng thậm chí còn chẳng hiểu luật chơi, và ngay lập tức bị đánh bại; mắt yếu đi, lưng gù hơn, tính khí nóng nảy; cha mẹ chúng đứng đó, bất lực và vô vọng chẳng biết làm gì ngoài việc đập vỡ điện thoại con; còn những người trong bộ máy chứng kiến số liệu tăng vọt, liền ăn mừng bằng rượu sampanh.
Từ đầu đây đã là một cuộc chiến không cân sức: đứa trẻ là dân làng tay không tấc sắt, còn đằng sau chiếc điện thoại là cả một đội quân chính quy vũ trang tận răng.
Bạn mong đợi trẻ con sẽ vượt qua bằng ý chí ư?
Thậm chí nó còn chẳng biết bản thân thua cuộc vì điều gì, nó chỉ nghĩ rằng đó là cuộc vui chẳng thể thiếu được, và khi đặt điện thoại xuống thế giới chợt trống rỗng, cảm giác bất an chợt lấp đầy.
8.
Điện thoại di dộng đã làm xói mòn sự kiên nhẫn của con người.
Trước đây, trẻ em có thể dành hàng giờ để đọc truyện tranh hay vẽ vời, bởi chúng chẳng có gì khác để làm. Còn giờ đây trẻ em xem video, nếu chúng thấy vô vị có thể lướt đi khỏi màn hình. Sự kiên nhẫn của chúng đã biến thành sự kiên nhẫn của một con sói tham lam, chỉ ăn thịt nạc chẳng chọn xương.
Đưa cho chúng một cuốn sách, chúng sẽ ngủ gật sau vài trang. Nói chuyện với chúng, chúng sẽ chẳng nghe nổi quá 3 câu bởi đã quen với nhịp điệu nhanh và gay cấn giật gân.
Tâm trí chúng đã bị làm hỏng triệt để: tựa như một người dùng chất kích thích mỗi ngày bị buộc phải ăn cơm trắng, liền cảm thấy nó nhạt nhẽo. Đây không phải lỗi của nạn nhân, mà là lỗi của những kẻ đã ép họ dùng chất kích thích. Nhưng hậu quả thì chỉ nạn nhân gánh chịu mà thôi.
9.
Còn một điều nữa vô cùng thú vị: nhiều bậc phụ huynh nghĩ rằng trẻ con nghiện điện thoại vì chúng quá cô đơn. Vì thế họ đưa chúng đến công viên, siêu thị, nhà hàng vào cuối tuần với suy nghĩ nếu chúng hạnh phúc trong cuộc sống thì chúng chẳng còn bận tâm đến điện thoại nữa.
Nhưng điều gì đã xảy ra?
Khi đi công viên giải trí, trong lúc xếp hàng chờ, đứa trẻ vẫn mải mê xem điện thoại. Nôn mật xanh mật vàng sau trò tàu lượn siêu tốc, chúng vẫn cắm mặt vào điện thoại.
Cha mẹ bực bội hỏi chúng muốn gì?
Thật ra, chúng chẳng muốn gì cả, bởi chúng đã mất khả năng tìm thấy niềm vui trong cuộc sống thực. Ngay cả những trò chơi cảm giác mạnh ở khu vui chơi cũng chỉ là một trải nghiệm thể chất mà muốn thử bạn phải vượt qua thời gian xếp hàng nhàm chán, trong khi sự kích thích từ điện thoại thì liền mạch không hề gián đoạn phút giây nào.
Một bộ não đã quen với sự liền mạch liên tục sẽ chẳng chịu được dù một giây phút im lặng. Nó giống như một chiếc xe chạy tốc độ cao liên tục, nếu đột ngột giảm tốc thì sẽ hỏng động cơ.
10.
Trên điện thoại còn một thứ khác là mạng xã hội, nơi trẻ con lập nhóm, chuyện trò và thả meme. Trong khi người lớn nghĩ chẳng có gì để nói, chỉ gửi meme thôi mà, thật ngớ ngẩn, thì với trẻ con, đó không chỉ là cuộc trò chuyện mà còn là cảm giác hiện diện. Ai im lặng sẽ bị lãng quên. Ai gửi ảnh hài hước sẽ khơi được cuộc chuyện trò và trở thành tâm điểm của sự chú ý.
Cảm giác hiện diện này là điều khó tìm thấy trong đời thực, bởi chẳng ai lắng nghe đứa trẻ. Khi chúng kể chuyện cười, người lớn phớt lờ. Khi chúng làm việc tốt, người lớn xem điều đó là hiển nhiên. Chỉ trong nhóm, khi gửi tin nhắn đi, chúng mới nhận được sự hồi đáp. Chúng cảm thấy bản thân được nhìn thấy, được cần đến và được sống.
Khi bạn tịch thu điện thoại của con trẻ, chúng lại trở thành người vô hình. Khi không chấp nhận sự thật đó, chúng phải lấy nó lại.
11.
Cuối cùng, điện thoại chỉ là vật tế thần.
Người lớn không có thời gian và cũng không biết cách giáo dục nên đưa cho con cái điện thoại để lấp thời gian. Cuộc sống tẻ nhạt, chỉ quanh quẩn một chiếc bàn, nên điện thoại đã mở ra cánh cửa bao la ngay trên chiếc bàn đó.
Giờ đây, người lớn đã nhận ra tầm ảnh hưởng của điện thoại, nhưng lúc này cửa sổ đã quá rộng, gió thổi quá to.
Họ muốn bịt nó lại, nhưng điều đó làm sao có thể?
Bởi vì ngoài ô cửa sổ này, chẳng còn nơi nào thông gió trong nhà. Bịt cửa sổ lại, và lũ trẻ sẽ chết ngạt mất thôi.
Nếu bạn muốn con cái mình rời xa điện thoại, hãy tạo cho chúng một thế giới thú vị hơn điện thoại: trải nghiệm thiên nhiên, chơi với đất trời, kết bạn xã giao, có việc để làm, có những khoảnh khắc được tự quyết định.
Bạn cần làm cho chúng cảm thấy rằng trong đời thực chúng là một người hữu ích, đáng được tôn trọng, có khả năng kiểm soát cuộc sống của chính mình.
Nhưng mà những điều này lại tốn quá nhiều công sức, quá nhiều so với việc đập vỡ điện thoại. Nên hầu hết mọi người đều chỉ chọn cách đập vỡ điện thoại mà thôi.
