Tranh của anh họa sĩ người Austria trông như thế nào ?
1. Hitler đến Vienna năm 1907 với niềm tin gần như tuyệt đối vào tài năng hội họa của bản thân.
Nhưng thực tế đã giáng cho ông hai đòn liên tiếp:
- Tháng 10/1907, Viện Hàn lâm Nghệ thuật Vienna đánh trượt ông ngay ở vòng vẽ hình họa thực tế, với lời phê ngắn gọn nhưng chua chát: "quá ít đầu người". ( Vâng, lịch sử ghi nhận khoảng 6 triệu đầu người được anh vẽ ra ... )
- Một năm sau, ông nộp đơn lần hai và còn bị loại sớm hơn: ngay từ vòng duyệt hồ sơ tranh mẫu, thậm chí không được vào phòng thi. ( Hiệu trưởng chê anh vẽ dở, cuối cùng để anh vẽ lại bản đồ châu Âu )
Cùng lúc đó, cuộc sống riêng của Hitler cũng sụp đổ. Tháng 12/1907, mẹ ông, bà Klara Hitler, qua đời vì ung thư vú, tước đi chỗ dựa tài chính và tình cảm cuối cùng của ông.
Hiệu trưởng viện từng gợi ý ông chuyển sang học kiến trúc, lĩnh vực mà năng khiếu vẽ phối cảnh công trình của ông tỏ ra phù hợp hơn. Nhưng con đường này cũng đóng sập: Hitler đã bỏ học trung học từ năm 16 tuổi, không có bằng tốt nghiệp, nên không đủ điều kiện pháp lý để dự thi vào bất kỳ trường kiến trúc nào.
Giai đoạn 1909–1913, Hitler ngủ ở các nhà tạm trú vô gia cư, sau đó chuyển vào ký túc xá nam nghèo Meldemannstraße. Ông mưu sinh bằng cách sao chép tranh bưu thiếp bán cho khách du lịch.
Và thay vì nhìn nhận sự yếu kém kỹ thuật của bản thân, ông hình thành tâm lý đổ lỗi: giới tinh hoa nghệ thuật, trí thức tư sản, thương nhân Do Thái, tất cả đều là nguyên nhân cản trở sự nghiệp của ông và làm "suy đồi" văn hóa Đức. Vết thương từ hai tờ giấy từ chối ở Vienna đeo bám ông đến tận khi nắm quyền lực tối cao.
2. Ba bức tranh đáng chú ý
Tranh của Hitler thời kỳ này tập trung chủ yếu vào đề tài tôn giáo và các công trình kiến trúc biểu tượng.
Mother Mary with the Holy Child Jesus Christ (1913)
Đây là một trong số ít tác phẩm còn lưu giữ có nhân vật con người làm trung tâm, điều vốn hiếm gặp trong toàn bộ sự nghiệp vẽ tranh của Hitler. Bức tranh miêu tả Đức Mẹ Maria đội khăn trùm trắng, khoác áo choàng xanh truyền thống, ôm Chúa Hài Đồng tóc vàng giữa một cánh đồng hoa cúc, phía sau là hào quang và hình ảnh thiên thần mờ ảo.
Về bối cảnh, đây không phải sáng tác nguyên bản mà là bản chép lại từ các tranh thẻ thánh hoặc bưu thiếp tôn giáo rất phổ biến trong các gia đình Công giáo vùng Áo – Bavaria cuối thế kỷ 19 - đúng với lối làm việc quen thuộc của Hitler thời kỳ này.
Về sau, bức tranh có một hành trình lưu chuyển khá đặc biệt: Hitler từng tặng một bản vẽ tôn giáo cho thị trấn Leonding để đổi lấy việc chăm sóc phần mộ cha mẹ mình, và chính trị gia Franz von Papen sau đó đã mua lại bức tranh từ một nhà buôn nghệ thuật gần Vienna để tặng lại cho ông.
"Lâu đài Neuschwanstein" (khoảng 1910–1914)
Được vẽ khi Hitler đã chuyển từ Vienna sang Munich, đây là một trong những bức màu nước có kích thước lớn nhất còn sót lại của ông, khoảng 59,7 × 39,4 cm. Bức tranh gây chú ý nhất trên thị trường đấu giá: tháng 6/2015, nhà đấu giá Weidler tại Nuremberg đã bán một bản mang chữ ký "A. Hitler" với giá 100.000 Euro, là một trong những mức giá cao nhất từng ghi nhận cho tranh của ông.
Về kỹ thuật, tòa lâu đài theo phong cách Tân Lãng mạn được dựng cẩn thận bằng thước kẻ, các bức tường đá và tháp canh rõ nét. Nhưng phần rừng thông, sườn núi và mây trời lại bị đánh giá là phẳng, thiếu độ mềm mại tự nhiên và chiều sâu không khí, một điểm yếu lặp lại xuyên suốt các tác phẩm của ông.
Việc chọn vẽ Neuschwanstein không phải ngẫu nhiên: công trình do vua Ludwig II xây dựng lấy cảm hứng trực tiếp từ các vở opera của Richard Wagner, thần tượng âm nhạc mà Hitler tôn sùng.
Nhà hát Opera Quốc gia Vienna (Wiener Staatsoper – 1912)
Được vẽ khi Hitler đang cư ngụ tại khu trọ Meldemannstraße. Nhà hát Opera là địa danh ưa thích của giới tư sản và khách du lịch, do đó Hitler đã vẽ đi vẽ lại công trình này thành nhiều dị bản với các góc nhìn khác nhau từ góc phố hay quảng trường để tăng khả năng bán hàng qua nhà buôn Samuel Morgenstern.
Hitler thể hiện khả năng dựng hình khối kiến trúc tương đối ngay ngắn. Tuy nhiên, các nhân vật đi bộ hay xe ngựa phụ họa trên đường phố (staffage) chỉ là những nét chấm phá nguệch ngoạc, cứng đờ và hoàn toàn không có tỷ lệ nhân trắc học.
Công trình này là nơi Hitler thời trẻ từng nhịn ăn để mua vé đứng thưởng thức các buổi hòa nhạc cổ điển, thể hiện sự hoài niệm và khát khao thuộc về tầng lớp tinh hoa văn hóa Vienna.
3. Vì sao tranh của Hitler nhìn có vẻ đẹp nhưng vẫn bị đánh trượt
Đây là nghịch lý thị giác của đại chúng: người xem phổ thông đánh giá tranh dựa trên mức độ dễ nhìn, đường nét ngay ngắn, nhận diện rõ vật thể. Tranh của Hitler đáp ứng đúng các tiêu chí đó, nhưng đó chính xác là vấn đề.
Thứ nhất, hoàn toàn bất lực với con người.
Hội đồng tuyển sinh 1907 do giáo sư Christian Griepenkerl đứng đầu để lại lời phê: "Bài thi vẽ không đạt yêu cầu. Quá ít đầu người." Tiêu chuẩn hàn lâm châu Âu đặt trọng tâm cao nhất vào life drawing, tức khả năng nắm vững giải phẫu học, cơ bắp, tỷ lệ cơ thể và biểu cảm gương mặt.
Con người trong tranh Hitler chỉ là những nét chấm phá phụ họa dáng cứng đờ, tỷ lệ sai lệch, mặt thường bị bỏ trống. Khi vào phòng thi vẽ trực tiếp, ông không thể dựng hình người từ thực tế.
Thứ hai, tranh của Hitler mang dấu ấn kỹ thuật của thợ chép, không phải họa sĩ. Hitler dùng thước và compa để kẻ các cạnh tòa nhà; tạo ra bản vẽ phối cảnh kiến trúc sơ cấp thay vì tác phẩm hội họa. Các điểm tụ phối cảnh bị lệch góc, bóng đổ không đồng nhất với một nguồn sáng duy nhất. Quan trọng hơn, ông không vẽ thực địa mà chép từ các bản in có sẵn của các họa sĩ đi trước như Rudolf von Alt với lối vẽ khiến tranh thiếu độ sâu khí quyển và không bắt được sự biến đổi của ánh sáng tự nhiên.
Thứ ba, tư duy nghệ thuật đi ngược chiều lịch sử. Năm 1907–1908, Vienna là một trong những trung tâm nghệ thuật sôi động nhất châu Âu. Gustav Klimt, Egon Schiele, Oskar Kokoschka đang phá vỡ mọi khuôn mẫu, dùng hội họa để đào sâu tâm lý và cảm xúc con người.
Hitler bám chặt phong cách Biedermeier hoài cổ của thế kỷ 19, với phong cách sao chép cảnh quan đô thị an toàn và nhạt nhòa. Hội đồng tuyển sinh khi đó tìm kiếm những tư duy đột phá; nhưng họ nhận được trong tranh Hitler là một người thợ chép rất ngăn nắp.
Năm 1907, Adolf Hitler chuyển tới thủ đô Vienna của Đế quốc Áo–Hung với sự tự tin thái quá vào thiên hướng nghệ thuật của bản thân. Tuy nhiên, ảo tưởng trở thành một danh họa nhanh chóng sụp đổ trước những biến cố liên tiếp, trở thành bước ngoặt định hình tâm lý bất mãn và hệ tư tưởng cực đoan sau này.
1. Hitler đến Vienna năm 1907 với niềm tin gần như tuyệt đối vào tài năng hội họa của bản thân.
Nhưng thực tế đã giáng cho ông hai đòn liên tiếp:
- Tháng 10/1907, Viện Hàn lâm Nghệ thuật Vienna đánh trượt ông ngay ở vòng vẽ hình họa thực tế, với lời phê ngắn gọn nhưng chua chát: "quá ít đầu người". ( Vâng, lịch sử ghi nhận khoảng 6 triệu đầu người được anh vẽ ra ... )
- Một năm sau, ông nộp đơn lần hai và còn bị loại sớm hơn: ngay từ vòng duyệt hồ sơ tranh mẫu, thậm chí không được vào phòng thi. ( Hiệu trưởng chê anh vẽ dở, cuối cùng để anh vẽ lại bản đồ châu Âu )
Cùng lúc đó, cuộc sống riêng của Hitler cũng sụp đổ. Tháng 12/1907, mẹ ông, bà Klara Hitler, qua đời vì ung thư vú, tước đi chỗ dựa tài chính và tình cảm cuối cùng của ông.
Hiệu trưởng viện từng gợi ý ông chuyển sang học kiến trúc, lĩnh vực mà năng khiếu vẽ phối cảnh công trình của ông tỏ ra phù hợp hơn. Nhưng con đường này cũng đóng sập: Hitler đã bỏ học trung học từ năm 16 tuổi, không có bằng tốt nghiệp, nên không đủ điều kiện pháp lý để dự thi vào bất kỳ trường kiến trúc nào.
Giai đoạn 1909–1913, Hitler ngủ ở các nhà tạm trú vô gia cư, sau đó chuyển vào ký túc xá nam nghèo Meldemannstraße. Ông mưu sinh bằng cách sao chép tranh bưu thiếp bán cho khách du lịch.
Và thay vì nhìn nhận sự yếu kém kỹ thuật của bản thân, ông hình thành tâm lý đổ lỗi: giới tinh hoa nghệ thuật, trí thức tư sản, thương nhân Do Thái, tất cả đều là nguyên nhân cản trở sự nghiệp của ông và làm "suy đồi" văn hóa Đức. Vết thương từ hai tờ giấy từ chối ở Vienna đeo bám ông đến tận khi nắm quyền lực tối cao.
2. Ba bức tranh đáng chú ý
Tranh của Hitler thời kỳ này tập trung chủ yếu vào đề tài tôn giáo và các công trình kiến trúc biểu tượng.
Mother Mary with the Holy Child Jesus Christ (1913)
Đây là một trong số ít tác phẩm còn lưu giữ có nhân vật con người làm trung tâm, điều vốn hiếm gặp trong toàn bộ sự nghiệp vẽ tranh của Hitler. Bức tranh miêu tả Đức Mẹ Maria đội khăn trùm trắng, khoác áo choàng xanh truyền thống, ôm Chúa Hài Đồng tóc vàng giữa một cánh đồng hoa cúc, phía sau là hào quang và hình ảnh thiên thần mờ ảo.
Về bối cảnh, đây không phải sáng tác nguyên bản mà là bản chép lại từ các tranh thẻ thánh hoặc bưu thiếp tôn giáo rất phổ biến trong các gia đình Công giáo vùng Áo – Bavaria cuối thế kỷ 19 - đúng với lối làm việc quen thuộc của Hitler thời kỳ này.
Về sau, bức tranh có một hành trình lưu chuyển khá đặc biệt: Hitler từng tặng một bản vẽ tôn giáo cho thị trấn Leonding để đổi lấy việc chăm sóc phần mộ cha mẹ mình, và chính trị gia Franz von Papen sau đó đã mua lại bức tranh từ một nhà buôn nghệ thuật gần Vienna để tặng lại cho ông.
"Lâu đài Neuschwanstein" (khoảng 1910–1914)
Được vẽ khi Hitler đã chuyển từ Vienna sang Munich, đây là một trong những bức màu nước có kích thước lớn nhất còn sót lại của ông, khoảng 59,7 × 39,4 cm. Bức tranh gây chú ý nhất trên thị trường đấu giá: tháng 6/2015, nhà đấu giá Weidler tại Nuremberg đã bán một bản mang chữ ký "A. Hitler" với giá 100.000 Euro, là một trong những mức giá cao nhất từng ghi nhận cho tranh của ông.
Về kỹ thuật, tòa lâu đài theo phong cách Tân Lãng mạn được dựng cẩn thận bằng thước kẻ, các bức tường đá và tháp canh rõ nét. Nhưng phần rừng thông, sườn núi và mây trời lại bị đánh giá là phẳng, thiếu độ mềm mại tự nhiên và chiều sâu không khí, một điểm yếu lặp lại xuyên suốt các tác phẩm của ông.
Việc chọn vẽ Neuschwanstein không phải ngẫu nhiên: công trình do vua Ludwig II xây dựng lấy cảm hứng trực tiếp từ các vở opera của Richard Wagner, thần tượng âm nhạc mà Hitler tôn sùng.
Nhà hát Opera Quốc gia Vienna (Wiener Staatsoper – 1912)
Được vẽ khi Hitler đang cư ngụ tại khu trọ Meldemannstraße. Nhà hát Opera là địa danh ưa thích của giới tư sản và khách du lịch, do đó Hitler đã vẽ đi vẽ lại công trình này thành nhiều dị bản với các góc nhìn khác nhau từ góc phố hay quảng trường để tăng khả năng bán hàng qua nhà buôn Samuel Morgenstern.
Hitler thể hiện khả năng dựng hình khối kiến trúc tương đối ngay ngắn. Tuy nhiên, các nhân vật đi bộ hay xe ngựa phụ họa trên đường phố (staffage) chỉ là những nét chấm phá nguệch ngoạc, cứng đờ và hoàn toàn không có tỷ lệ nhân trắc học.
Công trình này là nơi Hitler thời trẻ từng nhịn ăn để mua vé đứng thưởng thức các buổi hòa nhạc cổ điển, thể hiện sự hoài niệm và khát khao thuộc về tầng lớp tinh hoa văn hóa Vienna.
3. Vì sao tranh của Hitler nhìn có vẻ đẹp nhưng vẫn bị đánh trượt
Đây là nghịch lý thị giác của đại chúng: người xem phổ thông đánh giá tranh dựa trên mức độ dễ nhìn, đường nét ngay ngắn, nhận diện rõ vật thể. Tranh của Hitler đáp ứng đúng các tiêu chí đó, nhưng đó chính xác là vấn đề.
Thứ nhất, hoàn toàn bất lực với con người.
Hội đồng tuyển sinh 1907 do giáo sư Christian Griepenkerl đứng đầu để lại lời phê: "Bài thi vẽ không đạt yêu cầu. Quá ít đầu người." Tiêu chuẩn hàn lâm châu Âu đặt trọng tâm cao nhất vào life drawing, tức khả năng nắm vững giải phẫu học, cơ bắp, tỷ lệ cơ thể và biểu cảm gương mặt.
Con người trong tranh Hitler chỉ là những nét chấm phá phụ họa dáng cứng đờ, tỷ lệ sai lệch, mặt thường bị bỏ trống. Khi vào phòng thi vẽ trực tiếp, ông không thể dựng hình người từ thực tế.
Thứ hai, tranh của Hitler mang dấu ấn kỹ thuật của thợ chép, không phải họa sĩ. Hitler dùng thước và compa để kẻ các cạnh tòa nhà; tạo ra bản vẽ phối cảnh kiến trúc sơ cấp thay vì tác phẩm hội họa. Các điểm tụ phối cảnh bị lệch góc, bóng đổ không đồng nhất với một nguồn sáng duy nhất. Quan trọng hơn, ông không vẽ thực địa mà chép từ các bản in có sẵn của các họa sĩ đi trước như Rudolf von Alt với lối vẽ khiến tranh thiếu độ sâu khí quyển và không bắt được sự biến đổi của ánh sáng tự nhiên.
Thứ ba, tư duy nghệ thuật đi ngược chiều lịch sử. Năm 1907–1908, Vienna là một trong những trung tâm nghệ thuật sôi động nhất châu Âu. Gustav Klimt, Egon Schiele, Oskar Kokoschka đang phá vỡ mọi khuôn mẫu, dùng hội họa để đào sâu tâm lý và cảm xúc con người.
Hitler bám chặt phong cách Biedermeier hoài cổ của thế kỷ 19, với phong cách sao chép cảnh quan đô thị an toàn và nhạt nhòa. Hội đồng tuyển sinh khi đó tìm kiếm những tư duy đột phá; nhưng họ nhận được trong tranh Hitler là một người thợ chép rất ngăn nắp.
Năm 1907, Adolf Hitler chuyển tới thủ đô Vienna của Đế quốc Áo–Hung với sự tự tin thái quá vào thiên hướng nghệ thuật của bản thân. Tuy nhiên, ảo tưởng trở thành một danh họa nhanh chóng sụp đổ trước những biến cố liên tiếp, trở thành bước ngoặt định hình tâm lý bất mãn và hệ tư tưởng cực đoan sau này.
