Vì sao chúng ta càng lớn tuổi lại càng trở nên bảo thủ?
1.
Không phải bảo thủ, mà là nhận thức đầy đủ rằng thế giới này tràn ngập những tiếng ồn.
Hoặc nói một cách thẳng thắn hơn: Hầu hết mọi việc đều vô nghĩa, và đa số mọi người cũng đều cảm thấy có cũng được mà không có cũng chẳng sao.
Nhưng trong lòng lại càng tích cực lạc quan hơn, 99% tiếng ồn khiến cho 1% tín hiệu kia càng trở nên rõ ràng và dễ thấy!
Nhận thức, đầu tư và các mối quan hệ xã hội suy cho cùng đều là đang theo đuổi tỉ lệ giữa chi phí và hiệu quả:
- Không thể chỉ dựa vào việc dùng mắt đọc hết mọi cuốn sách, xem hết mọi video và mọi tin tức để nâng cao nhận thức.
- Không thể chỉ dựa vào việc lần nào cũng tất tay, dùng đòn bẩy tối đa để kiếm lợi nhuận khổng lồ.
- Cũng không thể gặp ai cũng dốc hết lòng mình, cúi mình lấy lòng và tôn sùng họ để đổi lấy sự công nhận và ủng hộ.
Mọi ý nghĩ và hành động của con người chẳng qua cũng chỉ giống như việc quăng cần thả lưới mà thôi. Chúng không trực tiếp tạo ra cá. Cái “bảo” ở đây là bảo toàn vốn liếng, cái “thủ” ở đây là phòng thủ trước những đợt sụt giảm. Để rồi trong sự chờ đợi đằng đẵng mà nhận được món quà mà tự nhiên ban tặng.
2.
Không phải con người càng lớn tuổi thì càng bảo thủ.
Thật ra, phần lớn mọi người đều không thay đổi. Chỉ là người trẻ có những quan niệm mới, nên người lớn tuổi trông có vẻ bảo thủ hơn thôi.
Cùng với sự thay đổi của tuổi tác, con người có xu hướng giữ những quan điểm xã hội và chính trị khác nhau. Các nhà tâm lý học xã hội đưa ra hai cách giải thích cho sự khác biệt này.
Một là "thuyết vòng đời": quan điểm sẽ dần thay đổi theo quá trình trưởng thành của con người (ví dụ như trở nên bảo thủ hơn).
Hai là "cách giải thích theo thời đại sống": khi đã lớn tuổi, quan điểm của một người về cơ bản vẫn giống như khi họ còn trẻ. Chính vì những quan điểm ấy khác với quan điểm của lớp trẻ hiện nay nên khoảng cách thế hệ mới xuất hiện.
Hầu hết các bằng chứng hiện có đều ủng hộ cho cách giải thích theo thời đại sống. Trong nhiều cuộc phỏng vấn kéo dài nhiều năm đối với cả người trẻ tuổi và người lớn tuổi, người ta phát hiện rằng quan điểm của người lớn tuổi thay đổi ít hơn so với người trẻ.
Giống như David Sears (Sears, 1979, 1986) từng nhận xét, các nhà nghiên cứu "gần như chỉ tìm thấy ảnh hưởng của thời đại sống, chứ không tìm thấy ảnh hưởng của vòng đời" -Tâm lý học xã hội, Chương 7-Thuyết phục
3.
Hồi tôi hơn 20 tuổi, thích ra công viên chơi xà đơn. Nào là chống người lên xà bằng đà ngắn, chống người lên xà bằng đà dài, chống tay kép, lộn bụng, lộn vòng lớn. Nhảy lên rồi đi trên xà đơn cũng chẳng hề biết sợ. Bây giờ ngoài 40 rồi, đừng nói là nhảy lên xà đơn rồi đi trên đó. Giờ xuống cầu thang tôi còn chẳng dám vừa đi vừa bấm điện thoại. Đi tiểu cũng phải dùng tay giữ để ngắm cho chuẩn!
“Muốn mua hoa quế mang theo rượu, nhưng rốt cuộc chẳng còn giống như chuyến du ngoạn thuở thiếu thời!”
Thật sự rất nhớ quãng thanh xuân ngày ấy, cái thời còn có thể tiểu qua bức tường, một đêm ba lần vẫn sung sức.
Chẳng thèm chào hỏi lấy một câu mà cứ thế một đi không trở lại.
Tuổi trẻ của tôi một đi không trở lại, mây trắng ngàn năm vẫn lững lờ trôi.
4.
Nguyên nhân lớn nhất: khi con người lớn tuổi hơn, các loại năng lực chắc chắn sẽ dần suy giảm. Rất nhiều việc trước đây làm được thì giờ có thể không làm được nữa.
Nguyên nhân thứ hai: khi con người trưởng thành và chín chắn hơn, họ thường có được nhiều thứ mà bản thân vô cùng trân trọng và gìn giữ.
Nếu lúc này vẫn chọn cách sống mạo hiểm, thì chỉ cần xảy ra bất trắc, những thứ quý giá ấy cũng có thể bị liên lụy. Mà điều này chồng chất lên điều trước, khiến việc mạo hiểm trở thành một lựa chọn có lợi ích rất thấp: muốn làm thì lại không làm nổi, không làm nổi lại còn có thể chịu tổn thất rất lớn.
Cho nên người thường có những hành động mạo hiểm nhìn chung chỉ có hai kiểu: một là tuổi trẻ bồng bột, hai là người chẳng còn gì để mất. Nếu không thuộc cả hai trường hợp đó vậy thì họ thường sẽ có xu hướng bảo thủ.
1.
Không phải bảo thủ, mà là nhận thức đầy đủ rằng thế giới này tràn ngập những tiếng ồn.
Hoặc nói một cách thẳng thắn hơn: Hầu hết mọi việc đều vô nghĩa, và đa số mọi người cũng đều cảm thấy có cũng được mà không có cũng chẳng sao.
Nhưng trong lòng lại càng tích cực lạc quan hơn, 99% tiếng ồn khiến cho 1% tín hiệu kia càng trở nên rõ ràng và dễ thấy!
Nhận thức, đầu tư và các mối quan hệ xã hội suy cho cùng đều là đang theo đuổi tỉ lệ giữa chi phí và hiệu quả:
- Không thể chỉ dựa vào việc dùng mắt đọc hết mọi cuốn sách, xem hết mọi video và mọi tin tức để nâng cao nhận thức.
- Không thể chỉ dựa vào việc lần nào cũng tất tay, dùng đòn bẩy tối đa để kiếm lợi nhuận khổng lồ.
- Cũng không thể gặp ai cũng dốc hết lòng mình, cúi mình lấy lòng và tôn sùng họ để đổi lấy sự công nhận và ủng hộ.
Mọi ý nghĩ và hành động của con người chẳng qua cũng chỉ giống như việc quăng cần thả lưới mà thôi. Chúng không trực tiếp tạo ra cá. Cái “bảo” ở đây là bảo toàn vốn liếng, cái “thủ” ở đây là phòng thủ trước những đợt sụt giảm. Để rồi trong sự chờ đợi đằng đẵng mà nhận được món quà mà tự nhiên ban tặng.
2.
Không phải con người càng lớn tuổi thì càng bảo thủ.
Thật ra, phần lớn mọi người đều không thay đổi. Chỉ là người trẻ có những quan niệm mới, nên người lớn tuổi trông có vẻ bảo thủ hơn thôi.
Cùng với sự thay đổi của tuổi tác, con người có xu hướng giữ những quan điểm xã hội và chính trị khác nhau. Các nhà tâm lý học xã hội đưa ra hai cách giải thích cho sự khác biệt này.
Một là "thuyết vòng đời": quan điểm sẽ dần thay đổi theo quá trình trưởng thành của con người (ví dụ như trở nên bảo thủ hơn).
Hai là "cách giải thích theo thời đại sống": khi đã lớn tuổi, quan điểm của một người về cơ bản vẫn giống như khi họ còn trẻ. Chính vì những quan điểm ấy khác với quan điểm của lớp trẻ hiện nay nên khoảng cách thế hệ mới xuất hiện.
Hầu hết các bằng chứng hiện có đều ủng hộ cho cách giải thích theo thời đại sống. Trong nhiều cuộc phỏng vấn kéo dài nhiều năm đối với cả người trẻ tuổi và người lớn tuổi, người ta phát hiện rằng quan điểm của người lớn tuổi thay đổi ít hơn so với người trẻ.
Giống như David Sears (Sears, 1979, 1986) từng nhận xét, các nhà nghiên cứu "gần như chỉ tìm thấy ảnh hưởng của thời đại sống, chứ không tìm thấy ảnh hưởng của vòng đời" -Tâm lý học xã hội, Chương 7-Thuyết phục
3.
Hồi tôi hơn 20 tuổi, thích ra công viên chơi xà đơn. Nào là chống người lên xà bằng đà ngắn, chống người lên xà bằng đà dài, chống tay kép, lộn bụng, lộn vòng lớn. Nhảy lên rồi đi trên xà đơn cũng chẳng hề biết sợ. Bây giờ ngoài 40 rồi, đừng nói là nhảy lên xà đơn rồi đi trên đó. Giờ xuống cầu thang tôi còn chẳng dám vừa đi vừa bấm điện thoại. Đi tiểu cũng phải dùng tay giữ để ngắm cho chuẩn!
“Muốn mua hoa quế mang theo rượu, nhưng rốt cuộc chẳng còn giống như chuyến du ngoạn thuở thiếu thời!”
Thật sự rất nhớ quãng thanh xuân ngày ấy, cái thời còn có thể tiểu qua bức tường, một đêm ba lần vẫn sung sức.
Chẳng thèm chào hỏi lấy một câu mà cứ thế một đi không trở lại.
Tuổi trẻ của tôi một đi không trở lại, mây trắng ngàn năm vẫn lững lờ trôi.
4.
Nguyên nhân lớn nhất: khi con người lớn tuổi hơn, các loại năng lực chắc chắn sẽ dần suy giảm. Rất nhiều việc trước đây làm được thì giờ có thể không làm được nữa.
Nguyên nhân thứ hai: khi con người trưởng thành và chín chắn hơn, họ thường có được nhiều thứ mà bản thân vô cùng trân trọng và gìn giữ.
Nếu lúc này vẫn chọn cách sống mạo hiểm, thì chỉ cần xảy ra bất trắc, những thứ quý giá ấy cũng có thể bị liên lụy. Mà điều này chồng chất lên điều trước, khiến việc mạo hiểm trở thành một lựa chọn có lợi ích rất thấp: muốn làm thì lại không làm nổi, không làm nổi lại còn có thể chịu tổn thất rất lớn.
Cho nên người thường có những hành động mạo hiểm nhìn chung chỉ có hai kiểu: một là tuổi trẻ bồng bột, hai là người chẳng còn gì để mất. Nếu không thuộc cả hai trường hợp đó vậy thì họ thường sẽ có xu hướng bảo thủ.
