Vì sao những người du mục Iran đang dần biến mất – Ảnh của Newsha Tavakolian
Năm 2018, nhiếp ảnh gia Magnum người Iran Newsha Tavakolian đã trở về quê hương cùng nhà báo Thomas Erdbrink để ghi lại cuộc sống đang chênh vênh của người du mục Bakhtiari, một trong những cộng đồng du mục lớn nhất còn tồn tại trên thế giới. Suốt hàng nghìn năm, người Bakhtiari vẫn giữ nhịp điệu di cư bất biến: mỗi mùa xuân đưa đàn cừu và dê lên những đồng cỏ mát lạnh ở dãy Zagros, rồi đến mùa thu lại trở về tỉnh Khuzestan để chống chọi với mùa đông. Thế nhưng nhịp sống tưởng như vĩnh hằng ấy nay đang đối diện nguy cơ tàn lụi.
Các áp lực môi trường và xã hội đang dồn dập bủa vây. Đợt hạn hán kéo dài 15 năm đã làm cạn kiệt sông hồ, những cơn bão bụi nhuộm cam bầu trời và phủ kín mặt đất. Sự phát triển hiện đại với đường sá, đập nước và hàng rào ngăn cản lối di cư. Trong khi đó, đô thị hóa, internet di động và giáo dục đại học kéo thế hệ trẻ rời xa lều trại của tổ tiên. Lối sống du mục từng được bảo tồn nhờ sự cách biệt và truyền thống, nay đang dần phai nhạt. Nhiều người già lo ngại rằng họ chính là thế hệ cuối cùng của lịch sử này.
Những bức ảnh của Tavakolian vừa hé lộ sức bền, vừa phảng phất nỗi buồn. Những cặp vợ chồng già vẫn dựng lều đen trên sườn núi, nhưng họ thừa nhận rằng đây có thể là chương cuối của đời sống du mục. Những nhân vật như Mahnaz Gheybpour, 41 tuổi, thể hiện rõ sự giằng co giữa truyền thống và đổi thay. Bỏ cuộc sống trong lều cách đây hơn mười năm, nay cô cùng chồng di chuyển giữa hai ngôi nhà nhỏ, một ở Khuzestan mùa đông, một gần Chelgard mùa hè. Về tương lai của con gái, cô khẳng định: “Tôi sẽ không để các con lấy chồng du mục. Cuộc sống này quá khổ cực. Tôi muốn chúng được học hành và sống ở thành phố.”
Vấn đề giới trở thành nhân tố quan trọng của sự chuyển biến. Những người phụ nữ du mục, vốn bị ràng buộc trong khuôn khổ gia trưởng, giờ đây đang trở thành tác nhân của thay đổi, khi so sánh cuộc sống mình với những phụ nữ thành thị. Trong khi đó, những người đàn ông như Mehdi Ghafari và Aidi Shams, từng quen với núi rừng, nay ngồi cùng nhau chia sẻ ống nước ở căn nhà đơn sơ nơi thị trấn. Họ thừa nhận vợ con hạnh phúc hơn, con cái được đến trường, và rằng: “Không còn cách nào khác ngoài thích nghi.”
Song vẫn có những người quyết không rời bỏ truyền thống. Nejat Ghanbari, 76 tuổi, cùng vợ là Bibi Naz, vẫn bám trụ nơi núi cao và kiêu hãnh khẳng định mình là hậu duệ của Cyrus Đại đế (Kourosh Kabir), vị vua Ba Tư huyền thoại trị vì đế quốc vào khoảng năm 550 TCN. Ông buồn bã thừa nhận: “Khi chúng tôi mất đi, cũng là chấm hết. Thật đau lòng khi nghĩ đến điều đó.”
Qua ống kính của Tavakolian, thế giới du mục Iran hiện lên vừa thân thuộc, vừa mong manh. Những bức ảnh trở thành chứng tích và cũng là khúc bi ca – tôn vinh một cộng đồng từng trường tồn qua thiên niên kỷ, nhưng nay đang dần phai nhạt dưới sức ép của biến đổi môi trường và sự cuốn hút của đời sống hiện đại.
Năm 2018, nhiếp ảnh gia Magnum người Iran Newsha Tavakolian đã trở về quê hương cùng nhà báo Thomas Erdbrink để ghi lại cuộc sống đang chênh vênh của người du mục Bakhtiari, một trong những cộng đồng du mục lớn nhất còn tồn tại trên thế giới. Suốt hàng nghìn năm, người Bakhtiari vẫn giữ nhịp điệu di cư bất biến: mỗi mùa xuân đưa đàn cừu và dê lên những đồng cỏ mát lạnh ở dãy Zagros, rồi đến mùa thu lại trở về tỉnh Khuzestan để chống chọi với mùa đông. Thế nhưng nhịp sống tưởng như vĩnh hằng ấy nay đang đối diện nguy cơ tàn lụi.
Các áp lực môi trường và xã hội đang dồn dập bủa vây. Đợt hạn hán kéo dài 15 năm đã làm cạn kiệt sông hồ, những cơn bão bụi nhuộm cam bầu trời và phủ kín mặt đất. Sự phát triển hiện đại với đường sá, đập nước và hàng rào ngăn cản lối di cư. Trong khi đó, đô thị hóa, internet di động và giáo dục đại học kéo thế hệ trẻ rời xa lều trại của tổ tiên. Lối sống du mục từng được bảo tồn nhờ sự cách biệt và truyền thống, nay đang dần phai nhạt. Nhiều người già lo ngại rằng họ chính là thế hệ cuối cùng của lịch sử này.
Những bức ảnh của Tavakolian vừa hé lộ sức bền, vừa phảng phất nỗi buồn. Những cặp vợ chồng già vẫn dựng lều đen trên sườn núi, nhưng họ thừa nhận rằng đây có thể là chương cuối của đời sống du mục. Những nhân vật như Mahnaz Gheybpour, 41 tuổi, thể hiện rõ sự giằng co giữa truyền thống và đổi thay. Bỏ cuộc sống trong lều cách đây hơn mười năm, nay cô cùng chồng di chuyển giữa hai ngôi nhà nhỏ, một ở Khuzestan mùa đông, một gần Chelgard mùa hè. Về tương lai của con gái, cô khẳng định: “Tôi sẽ không để các con lấy chồng du mục. Cuộc sống này quá khổ cực. Tôi muốn chúng được học hành và sống ở thành phố.”
Vấn đề giới trở thành nhân tố quan trọng của sự chuyển biến. Những người phụ nữ du mục, vốn bị ràng buộc trong khuôn khổ gia trưởng, giờ đây đang trở thành tác nhân của thay đổi, khi so sánh cuộc sống mình với những phụ nữ thành thị. Trong khi đó, những người đàn ông như Mehdi Ghafari và Aidi Shams, từng quen với núi rừng, nay ngồi cùng nhau chia sẻ ống nước ở căn nhà đơn sơ nơi thị trấn. Họ thừa nhận vợ con hạnh phúc hơn, con cái được đến trường, và rằng: “Không còn cách nào khác ngoài thích nghi.”
Song vẫn có những người quyết không rời bỏ truyền thống. Nejat Ghanbari, 76 tuổi, cùng vợ là Bibi Naz, vẫn bám trụ nơi núi cao và kiêu hãnh khẳng định mình là hậu duệ của Cyrus Đại đế (Kourosh Kabir), vị vua Ba Tư huyền thoại trị vì đế quốc vào khoảng năm 550 TCN. Ông buồn bã thừa nhận: “Khi chúng tôi mất đi, cũng là chấm hết. Thật đau lòng khi nghĩ đến điều đó.”
Qua ống kính của Tavakolian, thế giới du mục Iran hiện lên vừa thân thuộc, vừa mong manh. Những bức ảnh trở thành chứng tích và cũng là khúc bi ca – tôn vinh một cộng đồng từng trường tồn qua thiên niên kỷ, nhưng nay đang dần phai nhạt dưới sức ép của biến đổi môi trường và sự cuốn hút của đời sống hiện đại.
Last edited:
