Việc trường cấp 1, cấp 2 không công bố điểm số có thực sự tốt cho trẻ em không?
Hiện nay các trường tiểu học và trung học cơ sở đã không còn công bố điểm số nữa, liệu cách làm này có đang bảo bọc trẻ quá mức không. Trước đây khi đi làm gia sư, tôi hỏi phụ huynh về thành tích học tập của con, nhưng họ thậm chí không biết con mình học thế nào ở trường! Cách làm này liệu có quá bảo vệ trẻ con không?
1.
Hiện tôi đang du học tại một quốc gia mà học sinh không cần thi đại học vẫn có thể vào được các trường danh tiếng thế giới. Ở đây chỉ cần tốt nghiệp cấp ba là có thể trực tiếp đăng ký vào đại học (ngoại trừ ngành y vì ngành này vẫn xét điểm và có kỳ thi riêng). Sau khi vào đại học, trường không bắt buộc điểm danh, các trường công lập còn miễn học phí, nhưng bù lại các kỳ thi cực kỳ khó với mục đích chính là để sàng lọc sinh viên. Ngay năm đầu tiên đã có hơn một nửa sinh viên bị đánh trượt. Tuy nhiên, nếu bạn thực sự chăm chỉ và yêu thích ngành học đó thì mọi chuyện cũng không đến mức đáng sợ; nếu thấy không hợp, bạn vẫn có thể chuyển ngành, và nếu dưới 26 tuổi mà vẫn đang đi học thì còn được hưởng trợ cấp.
Dù có một hệ thống như vậy, nhưng trẻ em ở đây từ cấp 1 đến cấp 3 vẫn được công bố điểm số rõ ràng. Hồi tiểu học, mỗi tháng trẻ đều phải tham gia bài kiểm tra đọc để xem trình độ của mình đến đâu, các em có thể thi vượt cấp, nếu vượt qua bậc cao nhất thì không cần thi nữa. Lên cấp hai, các em sẽ dựa vào kết quả học tập của mình để xác định xem sau này nên học tiếp lên cao hay đi học nghề. Mặc dù thi cử rất nhiều và công bố điểm công khai, nhưng phần lớn trẻ em ở đây chẳng hề thấy áp lực. Bởi vì các em biết chắc mình sẽ có trường đại học để vào, hoặc nếu không học đại học thì đi học nghề, ra trường kiếm tiền cũng chẳng thua kém gì dân văn phòng. Điều này cũng dẫn đến việc đa số họ không quan tâm đến bảng xếp hạng các trường, vì việc vào đại học không quá khó nên họ cũng không còn ám ảnh đối với các trường danh giá hay các loại bằng cấp.
Chừng nào việc tuyển sinh vào cấp ba vẫn còn dựa vào điểm số, thì việc cấp một và cấp hai không công bố điểm chỉ là hành động trốn tránh thực tế, tự lừa mình dối người. Việc này chỉ khiến những gia đình coi trọng thành tích càng thêm lo lắng, tự tạo ra cho mình một đống đối thủ giả tưởng trong đầu; còn những gia đình không quá sát sao với việc học thì đến kỳ thi vào lớp mười sẽ phải nhận một cú sốc lớn. Trẻ con chịu áp lực nặng nề, mệt mỏi, cái sai không nằm ở việc công bố điểm số, mà vì điểm số đã vượt quá khả năng chịu đựng và hiểu biết của trẻ. Chẳng ai muốn biến thành một cái máy chỉ biết giải đề. Thế nhưng, với rất nhiều người, đây là con đường duy nhất để chạm tới một tương lai tươi sáng, vậy nên chúng ta thà chuẩn bị sớm, chấp nhận bị đả kích sớm để rồi sớm đứng dậy phản kháng. Chẳng ai muốn đợi đến lúc mọi chuyện đã quá muộn màng mới quay đầu lại để mà nuối tiếc.
2.
Nói là không công bố điểm, nhưng bạn có nghĩ trẻ con thực sự không biết điểm của mình không? Nếu là môn Văn vì do người chấm nên điểm số có thể chênh lệch thì còn hiểu được, chứ như môn Toán hay Tiếng Anh, chỉ cần đối chiếu đáp án là biết ngay điểm chính xác, mà cha mẹ lại bảo không biết, có thể là trường không thông báo hoặc trẻ cố tình giấu đi. Cho nên bản chất của vấn đề này không phải là việc không công bố điểm tốt hay xấu cho trẻ, mà là việc không công khai điểm đồng nghĩa với việc không có sự so sánh. Nếu luôn hạ thấp việc xếp hạng khiến cho mỗi khi kỳ thi lớn kết thúc, chỉ có một số học sinh là thực sự cảm nhận được áp lực cạnh tranh gay gắt.
Như ở khu vực chúng tôi, các kỳ thi giữa kỳ và cuối kỳ ở cấp hai đều không cho điểm số cụ thể mà chỉ xếp loại theo bậc. Chia thành sáu bậc: Giỏi xuất sắc (A+), Giỏi (A), Khá trên (B+), Khá (B), Trung bình trên (C+), Trung bình (C). Mức điểm chuẩn để vào được cấp ba công lập là bậc B. Mỗi bậc có một khoảng điểm tương ứng, giáo viên sẽ dựa vào đáp án chuẩn để chấm điểm trong khoảng đó. Cách làm này vô tình khiến việc xếp loại chỉ có tác dụng với một số ít trẻ. Bởi luôn có những đứa trẻ không biết tự lượng sức mình, dù thi cử thế nào cũng thấy bình chân như vại, thậm chí còn tự đắc với cái điểm số lẹt đẹt của mình. Không có những con số điểm cụ thể rành mạch mà chỉ có một khoảng xếp loại chung chung, điều này phần lớn sẽ làm lu mờ khả năng tự nhận thức của trẻ. Trẻ cứ ngỡ mình học cũng được, nhưng có thể cái bậc B của mình là mấp mé xuống hạng Trung bình, trong khi bậc B của người khác lại là suýt soát đạt hạng Giỏi, mà khoảng cách giữa hai người trong một môn có thể chênh lệch tới gần mười điểm.
Thế nhưng kỳ thi vào lớp mười hay thi đại học khốc liệt đâu có dùng những thang bậc xếp loại nhẹ nhàng để đánh giá đâu. Đó là cuộc chiến của hàng nghìn người cùng chen chúc qua một chiếc cầu độc mộc, chỉ thua nhau một điểm thôi là đã có cả một đoàn người dẫm đạp lên nhau để vượt qua bạn rồi. Vậy nên rõ ràng bạn đang chọn lọc nhân tài theo chế độ đào thải khắc nghiệt kiểu "cá lớn nuốt cá bé", kẻ mạnh mới tồn tại được, nhưng lại dùng cách "luộc ếch bằng nước ấm", nuôi dạy trẻ trong sự vô cảm và mơ hồ. Chế độ giáo dục này thực sự quá dị dạng. Mỉa mai hơn nữa là sự cạnh tranh giữa trẻ con tưởng như giảm đi, thực chất chỉ là loại nhanh chóng hơn những học sinh ở nhóm cuối không theo kịp mà thôi. Bởi vì những gia đình và trường học thực sự quan tâm đến thành tích từ lâu đã âm thầm tranh đấu nảy lửa, họ tìm mọi cách để xác định chính xác vị trí của con mình, rồi từ đó tạo ra áp lực mới.
Kết quả là, dưới hệ thống giáo dục hiện nay, trẻ em được nuôi dưỡng trở thành những bông hoa trong nhà kính: đẹp nhưng yếu ớt, chịu áp lực kém, dễ gãy. Giống như việc đưa ra biết bao nhiêu chính sách giảm tải và quan tâm để bồi đắp thêm cho cái sự nuông chiều trong nhà kính khổng lồ đó: phải giao bài tập ít đi, không được phạt chép bài quá nhiều, không được phạt đứng quá lâu, không được quá khắt khe, không được nói lời nặng nề, phải cẩn thận dè dặt để bảo vệ lòng tự trọng mỏng manh của trẻ. Thế nhưng kết quả là càng giảm tải thì gánh nặng lại càng tăng, nuông chiều khiến trẻ yếu đuối, khả năng chịu áp lực bằng không. Bởi vì nhà trường một mặt thì nhấn mạnh việc giảm lượng bài tập, mặt khác tuần nào cũng thi nhỏ, tháng nào cũng thi lớn. Còn các trung tâm dạy thêm thì đưa ra khẩu hiệu cực kỳ hiểm hóc: "Bạn đến, chúng tôi nuôi dưỡng con bạn. Bạn không đến, chúng tôi nuôi dưỡng đối thủ của con bạn." Thật là cay đắng.
Trẻ con bây giờ rõ ràng là không được đánh, không được chạm vào, nhưng đứa nào đứa nấy trên vai khoác chiếc cặp sách nặng như đá, khó nhọc tiến bước trong bùn lầy. Là một giáo viên, đôi khi tôi thực sự nhìn thấy ánh sáng trong đôi mắt trẻ cứ tắt dần đi. Từ bảy giờ rưỡi sáng đã phải bắt đầu học liên tục cho đến tối, về nhà lại chiến đấu với đống bài tập, cuối tuần thì bị các lớp học thêm trói buộc. Trường học cũng chẳng còn nhẹ nhàng như xưa, trường càng tốt thì thi cử càng dày đặc, tiến độ và nhịp điệu lên lớp bị thắt chặt đến mức nghẹt thở, chỉ cần một buổi không hiểu là coi như cả quá trình sau đó cũng mù tịt, thời gian còn lại chỉ loay hoay, càng tụt lại phía sau. Đó chính là nỗi khổ của trẻ.
Tôi nhớ lúc dạy trên lớp có nói rằng, các em viết văn phải học cách quan sát cuộc sống, trong suốt mười mấy năm dài đằng đẵng đó, chẳng lẽ không có lấy một kỷ niệm ấm áp hay một điều gì bất ngờ thú vị sao. Các em trả lời rằng, cuộc sống mỗi ngày của chúng em chỉ có học, lấy đâu ra thời gian mà khám phá vẻ đẹp xung quanh? Ngay cả khi về nhà khó lắm mới có chút thời gian rảnh, thì cũng lại trở thành nô lệ của điện thoại. Một thế hệ cúi đầu, sự tràn lan của thông tin nhanh khiến học sinh chỉ biết tiếp nhận thông tin một cách thụ động, và vì thiếu thời gian nên tất cả đều là những mẩu thông tin vụn vặt, rời rạc. Những nội dung giải trí vô nghĩa, chỉ tạo hưng phấn nhất thời, khiến khả năng tư duy độc lập của trẻ giảm sút nghiêm trọng.
Thông tin trên mạng hỗn tạp hơn, tiếp xúc với các loại văn hóa tiêu cực nhiều hơn, khả năng chịu đựng áp lực của trẻ con bây giờ cũng thua xa học sinh ngày xưa. Thêm vào đó, cha mẹ chiều chuộng quá mức, khiến trẻ nhạy cảm, dễ tổn thương. Vì thế, bạn sẽ thấy dưới hệ thống giáo dục hiện tại, tất cả mọi người đều trở nên rất căng thẳng. Cha mẹ một mặt muốn con mình lớn lên khỏe mạnh, mặt khác thấy con nhà người ta đều đi học thêm đủ thứ, mình cũng đành phải không chịu thua, vì suy cho cùng "không muốn con thua ngay từ vạch xuất phát". Không chỉ vậy, cha mẹ còn muốn giao tiếp tốt với con, muốn tạo ra môi trường học tập lành mạnh, nhưng khi sự nổi loạn của tuổi dậy thì va chạm với sự nóng nảy của tuổi tiền mãn kinh, vài câu đã cãi vã, mà cãi vã thì toàn xoay quanh việc học, điểm số.Cuối cùng tạo thành một vòng lặp ch-t người của việc gây áp lực hai chiều.
Còn giáo viên chúng tôi, vừa mới giây trước còn nghiêm khắc yêu cầu học sinh chỉnh đốn thái độ, thậm chí lỡ lời nói nặng với vài em, thì giây sau đã nghe tin ở trường khác có em vừa nhảy lầu, thế là chỉ biết sợ hãi chạy lại xoa đầu học sinh, giải thích rằng nãy thầy cô mắng cũng là vì muốn tốt cho em thôi. Nhà trường thì càng khó xử hơn. Giờ ra chơi tổ chức vận động ngoài trời, chẳng may có em bị ngã, thế là hoạt động chạy bộ vốn dĩ chưa diễn ra được hai ngày đã bị yêu cầu dừng ngay lập tức. Giờ đọc sách buổi sáng bị phụ huynh khiếu nại là quá sớm, trường đành phải đưa ra quy định rằng con bạn có thể đến lúc bảy giờ rưỡi hoặc bảy giờ năm mươi cũng được, nhưng ai đến lúc bảy giờ rưỡi thì sẽ có giáo viên hướng dẫn đọc bài. Cứ nuông chiều như thế đấy.
Nhớ lại thời của chúng tôi, điểm số không chỉ được công khai mà còn được tuyên dương rầm rộ. Những học sinh đứng đầu khối sẽ được chụp ảnh tập thể và dán ngay ở hành lang. Lúc đó chẳng ai thấy có vấn đề gì cả. Điểm chuẩn của các kỳ tuyển chọn cũng được đưa ra rõ ràng, giúp đánh giá trực tiếp tình hình học tập của trẻ. Mặc dù bây giờ nghĩ lại, những đứa trẻ còn ngồi lại trong lớp, nghe tiếng cười đùa vui vẻ của những bạn được đi chụp ảnh, nhìn thấy nụ cười của họ trên tấm hình, không biết trong lòng các em sẽ nghĩ gì. Việc không công bố điểm số có lẽ khởi nguồn chỉ là muốn bảo vệ lòng tự trọng của trẻ. Nhưng trong một hệ thống giáo dục mà cuối cùng vẫn lấy điểm số làm thước đo duy nhất như thế này, thì cách làm đó rõ ràng chỉ là hình thức bên ngoài, thậm chí còn làm tăng thêm sự lo âu mà thôi. Nó khiến người ta thực sự không biết đâu mà lần. Những đứa trẻ có ý thức về sự cạnh tranh sẽ càng thêm áp lực vì sự thiếu minh bạch làm tăng thêm nỗi sợ hãi về những cuộc cạnh tranh ngầm. Ngược lại, những đứa trẻ thờ ơ cứ ung dung nhàn hạ đi qua ba năm học, để rồi cuối cùng mới phát hiện ra mình chính là những con cừu đầu tiên bị đưa lên bàn mổ. Thế nhưng sự đả kích mà trẻ phải nhận lúc đó liệu có thực sự đỡ hơn việc ngay từ đầu đã biết rõ thực tế và có áp lực để sửa đổi hay không?
Tôi hiện đang là giáo viên. Gần đây vừa có điểm thi giữa kỳ, nhưng vì môn Văn không được cho điểm số cụ thể nên việc chữa bài cũng rất đau đầu. Đặc biệt là với học sinh giỏi xuất sắc và học sinh trung bình yếu, tôi thực sự không thể đánh giá được em giỏi thì giỏi đến mức nào, em kém thì kém đến mức ra sao. Vốn dĩ kỳ thi giữa kỳ và cuối kỳ là cơ hội tốt nhất để kiểm tra lỗ hổng kiến thức, cũng như để cảnh báo và chỉnh đốn thái độ học tập, nhưng vì điểm số không được công khai, xếp hạng không rõ ràng khiến cho các bài kiểm tra chỉ còn là hình thức, rất nhiều đứa trẻ thực chất đã đang đứng bên bờ vực nguy hiểm rồi mà vẫn không hề hay biết. Nhưng những câu chuyện cổ tích ngọt ngào cuối cùng cũng chỉ là cổ tích mà thôi. Tất cả mọi người đều đang bị bịt mắt để lần mò tiến về phía trước, đôi khi nghĩ lại thấy cũng thật đáng sợ.
Chừng nào thi vào cấp ba và thi đại học vẫn còn xếp hạng theo điểm số, thì tất cả những chính sách giảm tải đều sẽ trở thành một gánh nặng mới.
Hiện nay các trường tiểu học và trung học cơ sở đã không còn công bố điểm số nữa, liệu cách làm này có đang bảo bọc trẻ quá mức không. Trước đây khi đi làm gia sư, tôi hỏi phụ huynh về thành tích học tập của con, nhưng họ thậm chí không biết con mình học thế nào ở trường! Cách làm này liệu có quá bảo vệ trẻ con không?
1.
Hiện tôi đang du học tại một quốc gia mà học sinh không cần thi đại học vẫn có thể vào được các trường danh tiếng thế giới. Ở đây chỉ cần tốt nghiệp cấp ba là có thể trực tiếp đăng ký vào đại học (ngoại trừ ngành y vì ngành này vẫn xét điểm và có kỳ thi riêng). Sau khi vào đại học, trường không bắt buộc điểm danh, các trường công lập còn miễn học phí, nhưng bù lại các kỳ thi cực kỳ khó với mục đích chính là để sàng lọc sinh viên. Ngay năm đầu tiên đã có hơn một nửa sinh viên bị đánh trượt. Tuy nhiên, nếu bạn thực sự chăm chỉ và yêu thích ngành học đó thì mọi chuyện cũng không đến mức đáng sợ; nếu thấy không hợp, bạn vẫn có thể chuyển ngành, và nếu dưới 26 tuổi mà vẫn đang đi học thì còn được hưởng trợ cấp.
Dù có một hệ thống như vậy, nhưng trẻ em ở đây từ cấp 1 đến cấp 3 vẫn được công bố điểm số rõ ràng. Hồi tiểu học, mỗi tháng trẻ đều phải tham gia bài kiểm tra đọc để xem trình độ của mình đến đâu, các em có thể thi vượt cấp, nếu vượt qua bậc cao nhất thì không cần thi nữa. Lên cấp hai, các em sẽ dựa vào kết quả học tập của mình để xác định xem sau này nên học tiếp lên cao hay đi học nghề. Mặc dù thi cử rất nhiều và công bố điểm công khai, nhưng phần lớn trẻ em ở đây chẳng hề thấy áp lực. Bởi vì các em biết chắc mình sẽ có trường đại học để vào, hoặc nếu không học đại học thì đi học nghề, ra trường kiếm tiền cũng chẳng thua kém gì dân văn phòng. Điều này cũng dẫn đến việc đa số họ không quan tâm đến bảng xếp hạng các trường, vì việc vào đại học không quá khó nên họ cũng không còn ám ảnh đối với các trường danh giá hay các loại bằng cấp.
Chừng nào việc tuyển sinh vào cấp ba vẫn còn dựa vào điểm số, thì việc cấp một và cấp hai không công bố điểm chỉ là hành động trốn tránh thực tế, tự lừa mình dối người. Việc này chỉ khiến những gia đình coi trọng thành tích càng thêm lo lắng, tự tạo ra cho mình một đống đối thủ giả tưởng trong đầu; còn những gia đình không quá sát sao với việc học thì đến kỳ thi vào lớp mười sẽ phải nhận một cú sốc lớn. Trẻ con chịu áp lực nặng nề, mệt mỏi, cái sai không nằm ở việc công bố điểm số, mà vì điểm số đã vượt quá khả năng chịu đựng và hiểu biết của trẻ. Chẳng ai muốn biến thành một cái máy chỉ biết giải đề. Thế nhưng, với rất nhiều người, đây là con đường duy nhất để chạm tới một tương lai tươi sáng, vậy nên chúng ta thà chuẩn bị sớm, chấp nhận bị đả kích sớm để rồi sớm đứng dậy phản kháng. Chẳng ai muốn đợi đến lúc mọi chuyện đã quá muộn màng mới quay đầu lại để mà nuối tiếc.
2.
Nói là không công bố điểm, nhưng bạn có nghĩ trẻ con thực sự không biết điểm của mình không? Nếu là môn Văn vì do người chấm nên điểm số có thể chênh lệch thì còn hiểu được, chứ như môn Toán hay Tiếng Anh, chỉ cần đối chiếu đáp án là biết ngay điểm chính xác, mà cha mẹ lại bảo không biết, có thể là trường không thông báo hoặc trẻ cố tình giấu đi. Cho nên bản chất của vấn đề này không phải là việc không công bố điểm tốt hay xấu cho trẻ, mà là việc không công khai điểm đồng nghĩa với việc không có sự so sánh. Nếu luôn hạ thấp việc xếp hạng khiến cho mỗi khi kỳ thi lớn kết thúc, chỉ có một số học sinh là thực sự cảm nhận được áp lực cạnh tranh gay gắt.
Như ở khu vực chúng tôi, các kỳ thi giữa kỳ và cuối kỳ ở cấp hai đều không cho điểm số cụ thể mà chỉ xếp loại theo bậc. Chia thành sáu bậc: Giỏi xuất sắc (A+), Giỏi (A), Khá trên (B+), Khá (B), Trung bình trên (C+), Trung bình (C). Mức điểm chuẩn để vào được cấp ba công lập là bậc B. Mỗi bậc có một khoảng điểm tương ứng, giáo viên sẽ dựa vào đáp án chuẩn để chấm điểm trong khoảng đó. Cách làm này vô tình khiến việc xếp loại chỉ có tác dụng với một số ít trẻ. Bởi luôn có những đứa trẻ không biết tự lượng sức mình, dù thi cử thế nào cũng thấy bình chân như vại, thậm chí còn tự đắc với cái điểm số lẹt đẹt của mình. Không có những con số điểm cụ thể rành mạch mà chỉ có một khoảng xếp loại chung chung, điều này phần lớn sẽ làm lu mờ khả năng tự nhận thức của trẻ. Trẻ cứ ngỡ mình học cũng được, nhưng có thể cái bậc B của mình là mấp mé xuống hạng Trung bình, trong khi bậc B của người khác lại là suýt soát đạt hạng Giỏi, mà khoảng cách giữa hai người trong một môn có thể chênh lệch tới gần mười điểm.
Thế nhưng kỳ thi vào lớp mười hay thi đại học khốc liệt đâu có dùng những thang bậc xếp loại nhẹ nhàng để đánh giá đâu. Đó là cuộc chiến của hàng nghìn người cùng chen chúc qua một chiếc cầu độc mộc, chỉ thua nhau một điểm thôi là đã có cả một đoàn người dẫm đạp lên nhau để vượt qua bạn rồi. Vậy nên rõ ràng bạn đang chọn lọc nhân tài theo chế độ đào thải khắc nghiệt kiểu "cá lớn nuốt cá bé", kẻ mạnh mới tồn tại được, nhưng lại dùng cách "luộc ếch bằng nước ấm", nuôi dạy trẻ trong sự vô cảm và mơ hồ. Chế độ giáo dục này thực sự quá dị dạng. Mỉa mai hơn nữa là sự cạnh tranh giữa trẻ con tưởng như giảm đi, thực chất chỉ là loại nhanh chóng hơn những học sinh ở nhóm cuối không theo kịp mà thôi. Bởi vì những gia đình và trường học thực sự quan tâm đến thành tích từ lâu đã âm thầm tranh đấu nảy lửa, họ tìm mọi cách để xác định chính xác vị trí của con mình, rồi từ đó tạo ra áp lực mới.
Kết quả là, dưới hệ thống giáo dục hiện nay, trẻ em được nuôi dưỡng trở thành những bông hoa trong nhà kính: đẹp nhưng yếu ớt, chịu áp lực kém, dễ gãy. Giống như việc đưa ra biết bao nhiêu chính sách giảm tải và quan tâm để bồi đắp thêm cho cái sự nuông chiều trong nhà kính khổng lồ đó: phải giao bài tập ít đi, không được phạt chép bài quá nhiều, không được phạt đứng quá lâu, không được quá khắt khe, không được nói lời nặng nề, phải cẩn thận dè dặt để bảo vệ lòng tự trọng mỏng manh của trẻ. Thế nhưng kết quả là càng giảm tải thì gánh nặng lại càng tăng, nuông chiều khiến trẻ yếu đuối, khả năng chịu áp lực bằng không. Bởi vì nhà trường một mặt thì nhấn mạnh việc giảm lượng bài tập, mặt khác tuần nào cũng thi nhỏ, tháng nào cũng thi lớn. Còn các trung tâm dạy thêm thì đưa ra khẩu hiệu cực kỳ hiểm hóc: "Bạn đến, chúng tôi nuôi dưỡng con bạn. Bạn không đến, chúng tôi nuôi dưỡng đối thủ của con bạn." Thật là cay đắng.
Trẻ con bây giờ rõ ràng là không được đánh, không được chạm vào, nhưng đứa nào đứa nấy trên vai khoác chiếc cặp sách nặng như đá, khó nhọc tiến bước trong bùn lầy. Là một giáo viên, đôi khi tôi thực sự nhìn thấy ánh sáng trong đôi mắt trẻ cứ tắt dần đi. Từ bảy giờ rưỡi sáng đã phải bắt đầu học liên tục cho đến tối, về nhà lại chiến đấu với đống bài tập, cuối tuần thì bị các lớp học thêm trói buộc. Trường học cũng chẳng còn nhẹ nhàng như xưa, trường càng tốt thì thi cử càng dày đặc, tiến độ và nhịp điệu lên lớp bị thắt chặt đến mức nghẹt thở, chỉ cần một buổi không hiểu là coi như cả quá trình sau đó cũng mù tịt, thời gian còn lại chỉ loay hoay, càng tụt lại phía sau. Đó chính là nỗi khổ của trẻ.
Tôi nhớ lúc dạy trên lớp có nói rằng, các em viết văn phải học cách quan sát cuộc sống, trong suốt mười mấy năm dài đằng đẵng đó, chẳng lẽ không có lấy một kỷ niệm ấm áp hay một điều gì bất ngờ thú vị sao. Các em trả lời rằng, cuộc sống mỗi ngày của chúng em chỉ có học, lấy đâu ra thời gian mà khám phá vẻ đẹp xung quanh? Ngay cả khi về nhà khó lắm mới có chút thời gian rảnh, thì cũng lại trở thành nô lệ của điện thoại. Một thế hệ cúi đầu, sự tràn lan của thông tin nhanh khiến học sinh chỉ biết tiếp nhận thông tin một cách thụ động, và vì thiếu thời gian nên tất cả đều là những mẩu thông tin vụn vặt, rời rạc. Những nội dung giải trí vô nghĩa, chỉ tạo hưng phấn nhất thời, khiến khả năng tư duy độc lập của trẻ giảm sút nghiêm trọng.
Thông tin trên mạng hỗn tạp hơn, tiếp xúc với các loại văn hóa tiêu cực nhiều hơn, khả năng chịu đựng áp lực của trẻ con bây giờ cũng thua xa học sinh ngày xưa. Thêm vào đó, cha mẹ chiều chuộng quá mức, khiến trẻ nhạy cảm, dễ tổn thương. Vì thế, bạn sẽ thấy dưới hệ thống giáo dục hiện tại, tất cả mọi người đều trở nên rất căng thẳng. Cha mẹ một mặt muốn con mình lớn lên khỏe mạnh, mặt khác thấy con nhà người ta đều đi học thêm đủ thứ, mình cũng đành phải không chịu thua, vì suy cho cùng "không muốn con thua ngay từ vạch xuất phát". Không chỉ vậy, cha mẹ còn muốn giao tiếp tốt với con, muốn tạo ra môi trường học tập lành mạnh, nhưng khi sự nổi loạn của tuổi dậy thì va chạm với sự nóng nảy của tuổi tiền mãn kinh, vài câu đã cãi vã, mà cãi vã thì toàn xoay quanh việc học, điểm số.Cuối cùng tạo thành một vòng lặp ch-t người của việc gây áp lực hai chiều.
Còn giáo viên chúng tôi, vừa mới giây trước còn nghiêm khắc yêu cầu học sinh chỉnh đốn thái độ, thậm chí lỡ lời nói nặng với vài em, thì giây sau đã nghe tin ở trường khác có em vừa nhảy lầu, thế là chỉ biết sợ hãi chạy lại xoa đầu học sinh, giải thích rằng nãy thầy cô mắng cũng là vì muốn tốt cho em thôi. Nhà trường thì càng khó xử hơn. Giờ ra chơi tổ chức vận động ngoài trời, chẳng may có em bị ngã, thế là hoạt động chạy bộ vốn dĩ chưa diễn ra được hai ngày đã bị yêu cầu dừng ngay lập tức. Giờ đọc sách buổi sáng bị phụ huynh khiếu nại là quá sớm, trường đành phải đưa ra quy định rằng con bạn có thể đến lúc bảy giờ rưỡi hoặc bảy giờ năm mươi cũng được, nhưng ai đến lúc bảy giờ rưỡi thì sẽ có giáo viên hướng dẫn đọc bài. Cứ nuông chiều như thế đấy.
Nhớ lại thời của chúng tôi, điểm số không chỉ được công khai mà còn được tuyên dương rầm rộ. Những học sinh đứng đầu khối sẽ được chụp ảnh tập thể và dán ngay ở hành lang. Lúc đó chẳng ai thấy có vấn đề gì cả. Điểm chuẩn của các kỳ tuyển chọn cũng được đưa ra rõ ràng, giúp đánh giá trực tiếp tình hình học tập của trẻ. Mặc dù bây giờ nghĩ lại, những đứa trẻ còn ngồi lại trong lớp, nghe tiếng cười đùa vui vẻ của những bạn được đi chụp ảnh, nhìn thấy nụ cười của họ trên tấm hình, không biết trong lòng các em sẽ nghĩ gì. Việc không công bố điểm số có lẽ khởi nguồn chỉ là muốn bảo vệ lòng tự trọng của trẻ. Nhưng trong một hệ thống giáo dục mà cuối cùng vẫn lấy điểm số làm thước đo duy nhất như thế này, thì cách làm đó rõ ràng chỉ là hình thức bên ngoài, thậm chí còn làm tăng thêm sự lo âu mà thôi. Nó khiến người ta thực sự không biết đâu mà lần. Những đứa trẻ có ý thức về sự cạnh tranh sẽ càng thêm áp lực vì sự thiếu minh bạch làm tăng thêm nỗi sợ hãi về những cuộc cạnh tranh ngầm. Ngược lại, những đứa trẻ thờ ơ cứ ung dung nhàn hạ đi qua ba năm học, để rồi cuối cùng mới phát hiện ra mình chính là những con cừu đầu tiên bị đưa lên bàn mổ. Thế nhưng sự đả kích mà trẻ phải nhận lúc đó liệu có thực sự đỡ hơn việc ngay từ đầu đã biết rõ thực tế và có áp lực để sửa đổi hay không?
Tôi hiện đang là giáo viên. Gần đây vừa có điểm thi giữa kỳ, nhưng vì môn Văn không được cho điểm số cụ thể nên việc chữa bài cũng rất đau đầu. Đặc biệt là với học sinh giỏi xuất sắc và học sinh trung bình yếu, tôi thực sự không thể đánh giá được em giỏi thì giỏi đến mức nào, em kém thì kém đến mức ra sao. Vốn dĩ kỳ thi giữa kỳ và cuối kỳ là cơ hội tốt nhất để kiểm tra lỗ hổng kiến thức, cũng như để cảnh báo và chỉnh đốn thái độ học tập, nhưng vì điểm số không được công khai, xếp hạng không rõ ràng khiến cho các bài kiểm tra chỉ còn là hình thức, rất nhiều đứa trẻ thực chất đã đang đứng bên bờ vực nguy hiểm rồi mà vẫn không hề hay biết. Nhưng những câu chuyện cổ tích ngọt ngào cuối cùng cũng chỉ là cổ tích mà thôi. Tất cả mọi người đều đang bị bịt mắt để lần mò tiến về phía trước, đôi khi nghĩ lại thấy cũng thật đáng sợ.
Chừng nào thi vào cấp ba và thi đại học vẫn còn xếp hạng theo điểm số, thì tất cả những chính sách giảm tải đều sẽ trở thành một gánh nặng mới.
