Câu chuyện qua ảnh : Góc nhìn người trong cuộc

[BuddyUp]

Chữ vẽ trên mũ lính trong Chiến tranh Việt Nam.⁣

“*Một câu chuyện chiến tranh chân thực không bao giờ mang tính đạo đức. Nó không nhằm giáo huấn, không cổ vũ đức hạnh, không đưa ra hình mẫu về hành vi đúng đắn của con người, cũng không ngăn cản con người làm những điều mà họ vẫn luôn làm. Nếu một câu chuyện có vẻ như mang tính đạo đức, đừng tin nó. Nếu khi kết thúc một câu chuyện chiến tranh, bạn cảm thấy được nâng đỡ tinh thần, hoặc cảm thấy có chút công lý nào đó được cứu vãn khỏi sự tàn phá to lớn, thì bạn đã trở thành nạn nhân của một lời nói dối cũ rích và khủng khiếp. Không có công lý nào cả. Không có đức hạnh nào cả. Vì thế, quy tắc đầu tiên để nhận biết một câu chuyện chiến tranh chân thực, là nó phải hoàn toàn và tuyệt đối trung thành với sự tục tĩu và cái ác.”*⁣
— Tim O’Brien, "The Things They Carried"

Tôi lần đầu đọc cuốn sách của Tim O’Brien khi còn là sinh viên năm nhất đại học và ngay lập tức bị cuốn hút bởi Chiến tranh Việt Nam. Tôi đã xem Platoon, Apocalypse Now, và thậm chí còn tham gia một lớp lịch sử về Chiến tranh Việt Nam.

Điều khiến tôi không bao giờ quên là khi giáo sư phát cho cả lớp bản sao bài phát biểu của Hồ Chí Minh tại Hà Nội vào năm 1945 — hai mươi năm trước khi Hoa Kỳ đưa quân xâm lược.

Bài phát biểu của ông bắt đầu như sau:
“Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.”

Tuyên ngôn bất hủ đó là của nước Mỹ, trong bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1776. Suy rộng ra, điều đó có nghĩa là: tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng; dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do.

Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm 1791 cũng tuyên bố: “Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi, và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi.”

Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được.
Thế mà hơn 80 năm nay, bọn thực dân Pháp lợi dụng lá cờ Tự do, Bình đẳng, Bác ái để áp bức đồng bào ta, hành động trái hẳn với nhân đạo và chính nghĩa.”

 

[BuddyUp]

Trang 1 của bản báo cáo tổng quát về nhiệm vụ "Embankment" của Phân đội 404 OSS tại Sài Gòn hậu Thế chiến 2.

Có thể thấy tại lời mở đầu (Preamble), người Mỹ vẫn còn giữ quan điểm khá rõ ràng là không ủng hộ "chủ nghĩa thuộc địa" của người Pháp trong và hậu Thế chiến 2, cũng có phần nói bóng gió rằng sự hiện diện của họ tại đất Đông Dương khiến người Pháp không được vui vẻ cho lắm và sẽ bị làm khó dễ cả trực tiếp lẫn gián tiếp.

Quan điểm này được hiểu cụ thể như sau:
- Người Pháp đang nhìn nhận sự chiếm đóng của quân đội Đồng minh trên đất thuộc địa cũ của họ một cách đầy ngờ vực và thiếu sự tin tưởng (tức là đất chiếm đóng "của tao" sau giải phóng thì phải đưa cho tao quản lý lại);
- Người Pháp tin quân đội Đồng minh sẽ phải rút khỏi đất "của Pháp" vì không còn nghĩa lý gì về mặt quản lý sau chiến tranh;
- Uy tín của Pháp ở Đông Dương đã suy yếu đáng kể sau các sự kiện chủ chốt là: mẫu quốc bị Đức QX đấm lệch mồm vào năm 1940, phải nhượng đất cho Thái Lan sau sự kiện chiến tranh Pháp - Thái, và sự xâm chiếm, kiểm soát của Nhật Bản.
- Người Pháp nghi ngờ rằng sự hiện diện của các phái đoàn giám sát của Đồng minh ở Đông Dương, chủ nghĩa dân tộc đang trỗi dậy ở Bắc Kỳ, Lào, Nam Kỳ và mưu đồ của Tàu Tưởng (ám chỉ sự kiện Hoa quân nhập Việt) sẽ ảnh hưởng rất mạnh đến việc tái lập vị thế của họ ở Đông Dương.
- Do quan điểm của Chính phủ Hoa Kỳ về vấn đề Đông Dương (ám chỉ chính sách phi thuộc địa hóa của Tổng thống Roosevelt) khi đó vẫn trái ngược với quan điểm của Pháp (tức tái chiếm Đông Dương), OSS tin rằng sự hiện diện của các quan sát viên Hoa Kỳ (tức các nhân viên của đội 404) ở Sài Gòn sẽ bị phía Pháp nghi ngờ.
- OSS tin rằng phía Pháp sẽ gây nhiều bất lợi, trực tiếp hoặc gián tiếp, cho nhiệm vụ Embankment.

Điều buồn cười là tình báo Mỹ đã dự đoán đúng thật. Nhưng vì nhiều lí do, nhất là vị thế của Việt Nam ta trên trường quốc tế khi đó vẫn rất yếu so với Pháp, nên chính phủ Mỹ đã quay sang chọn chơi với Pháp, dẫn đến những mất mát đau thương không đáng có cho cả 2 dân tộc suốt mấy chục năm tiếp theo.

 

[BuddyUp]

Báo cáo tổng quát của Thiếu tá OSS Allison Kent Thomas sau trận đánh giải phóng thị xã Thái Nguyên của bộ đội Việt Nam Giải phóng quân diễn ra từ ngày 19 tháng 8 tới ngày 25 tháng 8 năm 1945.

Có thể thấy thông tin trong báo cáo này khá khớp với thông tin được các cô chú bên ban nghiên cứu lịch sử Đảng tỉnh Thái Nguyên cung cấp vài năm trước, với một số chi tiết khá thú vị như sau:

- Bộ đội Việt Minh thu được 560 khẩu súng trường Pháp (560, Rifles, French). Thông tin này được đánh giá là chuẩn với thông tin gần 600 khẩu súng được quân ta thu được sau khi vận được được lính bảo an (hơn 400 người) ở các trại lính Tây cũ đầu hàng vào ngày 20 tháng 8. Có thể ban đầu quân ta thu được hơn 600 thật, nhưng vì có nhiều khẩu súng đã quá cũ và vô dụng nên chỉ còn 560 khẩu là còn dùng được (như ông Thomas ghi là "many of these very old and usless"). Trong số hơn 400 lính bảo an nói trên thì có khoảng 60 người tự nguyện tham gia Giải phóng quân. Phần lớn số còn lại xin về quê.

- Chi tiết " 33 Rifles Japonese (these turned out on examination to be Russian)" và "6 cases Russian ammunition" khá thú vị. Do Nhật và Nga đã từng đấm nhau từ cuối thế kỉ 19 đến Thế chiến 2, và Nhật thắng khá nhiều trong thời gian diễn ra cuộc chiến tranh Nga-Nhật 1904-1905 nên không lạ gì khi họ thu được rất nhiều vũ khí của Đế quốc Nga xưa. Trong trận Khalkhin Gol năm 1939 thì Nhật cũng thu được kha khá vũ khí của Hồng quân Liên Xô, nên khả năng nhưng khẩu súng chiến lợi phẩm này đã được họ đem đi tái sử dụng và "phân phát" cho các đội quân bù nhìn ở vùng chiếm đóng trong Thế chiến 2, trong đó có Việt Nam ta.

- Trong số chiến lợi phẩm thu được còn có 45 thùng nước mắm nhỏ ("Sumure") và 23 thùng đựng quả cà tím ("Aubergine"). Điều thú vị là ông Thomas dùng từ "Aubergine" thay vì từ "Eggplant", vốn là cách gọi quả cà tím của cộng đồng nói tiếng Anh-Mỹ

- Thương vong của hai bên trong trận đánh khá thấp dù chiến sự diễn ra khá ác liệt, khớp với lời kể của cố Đại tá Kim Sơn (sau là người giúp việc riêng của cụ Giáp đến khi vị tướng qua đời vào năm 2013, kiêm Thường trực Ban liên lạc Việt Nam giải phóng quân). Theo thông tin được tìm hiểu thì phần lớn thương vong đến từ các trận đánh ở dinh Công sứ, Ti liêm phóng (trụ sở của lính Hiến binh Nhật) và đồn lính Nhật có tên là Gia Sàng, nơi quân Nhật cố thủ rất ác liệt đến mức bộ đội ta phải dùng cối 60 mm và Bazooka để đáp trả.