Tháp Dương Long – “Tháp Ngà” giữa đất võ Bình Định
Nằm trên một gò cao thuộc huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định, cụm tháp Dương Long – hay còn được người Pháp gọi là Les Tours d'Ivoire (Tháp Ngà) – là một trong những di tích kiến trúc Chăm đặc sắc và kỳ vĩ nhất còn lại tại Việt Nam. Được xây dựng vào cuối thế kỷ 12, giai đoạn cực thịnh của văn hóa Chăm Pa, cụm tháp gồm ba ngọn thẳng hàng: tháp giữa cao 39 mét, hai tháp bên cao 32 mét – là nhóm tháp Chăm cao nhất hiện còn tồn tại.
Điểm độc đáo của Dương Long không chỉ nằm ở quy mô kiến trúc, mà còn ở kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật điêu khắc. Thân tháp được xây bằng gạch nung, kết hợp với các khối đá lớn được chạm khắc tinh xảo đặt ở chân và đỉnh tháp – tạo nên một vẻ đẹp trang nghiêm và quyến rũ, vừa mạnh mẽ vừa mềm mại. Những đường nét hoa văn khắc trực tiếp trên đá vẫn giữ được vẻ sống động, phản ánh kỹ thuật và mỹ cảm bậc thầy của nghệ nhân Chăm xưa.
Không xa tháp là phế tích của thành Phú Phong – một trung tâm dân sự từng tồn tại. Dấu tích về một tòa nhà dài phía nam vẫn còn là đống gạch vụn, gợi nhớ một thời hoàng kim lặng lẽ trôi qua.
Kiến trúc Chăm Pa luôn mang vẻ đẹp khiến người ta phải lặng người chiêm ngưỡng – từ tháp, tượng, phù điêu đến từng nét điêu khắc. Nhưng đi cùng với đó, là lịch sử buồn và đứt gãy của một vương quốc từng rực rỡ.
Đến hôm nay, trên thế giới chỉ còn một người duy nhất có thể đọc được chữ Chăm cổ và bia ký Chăm-pa – Giáo sư Arlo Griffiths – như một biểu tượng cho ký ức sắp rơi vào quên lãng.
Hình ảnh tháp Dương Long [Tháp Ngà], Quy Nhơn, năm 1888.