Chiếc áo hơn 1.000 năm tuổi này mang đến một cái nhìn hiếm hoi về quá khứ. Xuất thân từ một đế chế đã mất, chiếc áo nhấn mạnh vai trò của trang phục như một phương tiện thể hiện quyền lực và khát vọng xuyên suốt hàng thiên niên kỷ.
Chiếc áo được trang trí công phu với những họa tiết vịt quàng khăn, ngậm chuỗi ngọc trai trong mỏ, được bao quanh bởi các mô-típ hình bát giác với những biểu tượng như trái tim và các hình dạng khác. Những hoa văn này là manh mối quan trọng giúp xác định nguồn gốc của chiếc áo, cho thấy nó rất có thể từng thuộc về một vị đại thần hoặc cận thần cấp cao của Đế chế Sogdian. Đế chế này từng hưng thịnh tại khu vực nay là Uzbekistan và Tajikistan hơn 1.000 năm trước, là trung tâm giao thương sầm uất trên Con đường Tơ lụa cổ xưa, nơi các mặt hàng như nô lệ, ngựa, nước hoa và nhiều sản vật khác được trao đổi. Sogdian suy tàn và biến mất vào thế kỷ 10.
Theo Alexandra Roy, chuyên gia nghệ thuật Trung Đông tại Sotheby’s, màu sắc của chiếc áo là điểm khiến nó trở nên đặc biệt. “Chúng tôi từng xử lý nhiều trang phục cổ có tông màu đậm như đỏ và xanh, nhưng tôi chưa từng thấy cái nào có màu vàng như thế này,” cô nói. “Nó sáng bóng đến mức trông như thật vậy.” Sotheby’s đã mất hơn năm năm để thuyết phục được chủ sở hữu người Pháp đồng ý bán lại món đồ quý giá này.
Đối với người Sogdian, lụa là một loại hàng hóa có giá trị cực cao, ngang ngửa với vàng nhưng lại dễ vận chuyển hơn nhiều. Một chiếc áo bằng lụa samite có chất lượng và màu sắc hiếm thấy như vậy chắc chắn là biểu tượng mạnh mẽ của sự giàu sang và địa vị xã hội.
Tay nghề chế tác đáng kinh ngạc của chiếc áo - có thể chống chọi với dòng chảy của thời gian - cũng là điều đáng chú ý. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa rõ người thực hiện các kỹ thuật dệt này là nam hay nữ.
Samite là kỹ thuật dệt phức tạp với những đường chéo chồng lớp, xuất phát từ Trung Á và Trung Quốc, nhiều khả năng du nhập vào Trung Quốc từ thế kỷ thứ 7. Ban đầu, người Sogdian nhập khẩu lụa từ Trung Quốc, nhưng sau đó họ đã học hỏi và phát triển các kỹ thuật dệt riêng.
Kỹ thuật dệt samite tạo nên bề mặt mềm mại, óng ánh hiếm thấy ngày nay vì quá trình sản xuất rất công phu và tốn thời gian.
Khi quan sát kỹ, không có dấu hiệu hư hỏng hay rách rời ở bất kỳ đường may nào. Mảnh vải xanh mờ mang họa tiết lá treo quanh áo không phải là viền gấu, mà chính là lớp lót bên trong nguyên bản. Mặc dù đã phai màu, mặt trong của áo vẫn gần như đẹp như mặt ngoài.
Biểu tượng chim ngậm ngọc và đeo ruy băng là dấu hiệu cho thấy người mặc thuộc về hoàng tộc Sogdian. Thiết kế khung hình chữ nhật hai tông màu xanh bao quanh các chú chim được cho là lấy cảm hứng từ nghệ thuật của đế chế Sasan, tương tự một hiện vật từng được Sotheby’s bán đấu giá vào năm 2018 với mức giá lên đến 243.750 bảng Anh.
