Những người phụ nữ đến tuổi bốn mươi, năm mươi mà không có con, cuộc sống của họ giờ ra sao?
Tôi 53 tuổi rồi, có lẽ cũng thuộc nhóm lớn tuổi nhất trong số những người trả lời câu hỏi này.
Tôi hiện làm quản lý trong một công ty, chức vụ không quá cao nhưng cũng không thấp, thu nhập nhiều năm nay vẫn cao hơn mức trung bình ở thành phố tôi sống.
Tôi không thích trẻ con, lại có phần sợ hôn nhân, ham muốn tình dục cũng khá thấp, vì thế cuối cùng tôi lựa chọn không kết hôn, không sinh con. Từ nhỏ tính tôi đã mạnh, bố mẹ gần như không dám nhắc quá nhiều đến chuyện lấy chồng, bởi cứ nói đến là chúng tôi lại cãi nhau. Sau này họ không ép nữa, nhưng tôi biết trong lòng họ vẫn luôn có một sự tiếc nuối: cho đến tận những năm cuối đời, họ chưa từng được nhìn thấy con gái mình mặc váy cưới, cũng chưa từng được bế một đứa cháu ngoại..
Tôi vốn còn một người anh trai, nhưng anh bị bắt cóc từ khi còn nhỏ, từ đó đến nay bặt vô âm tín. Bởi vậy sau khi bố mẹ lần lượt qua đời, tôi bỗng rơi vào một trạng thái hoang mang mà trước đây mình chưa từng nghĩ tới.
Tôi bắt đầu tự hỏi đi hỏi lại:
- Lựa chọn mà mình đã kiên trì suốt bao nhiêu năm qua rốt cuộc là đúng hay sai?
- Tại sao ngày ấy tôi không thử tìm một người đàn ông tử tế, sinh lấy một đứa con, để trong nhà có thêm chút tiếng cười, thêm một chút hơi người?
Nếu vậy thì ít nhất bây giờ tôi vẫn còn người thân. Đến khi tôi bảy mươi, tám mươi tuổi, trên đời có lẽ vẫn còn một người mà tôi có thể gọi là gia đình.
Nhưng tôi đã không chọn con đường ấy, và đến hôm nay tôi mới thật sự hiểu cảm giác “không còn gia đình” là như thế nào.
Ngày còn trẻ, tôi luôn cho rằng mình là một người rất độc lập. Tôi có thể một mình rời quê đến thành phố lập nghiệp, không dựa dẫm vào ai, cũng chẳng sợ sống một mình. Tất nhiên cũng có lúc cô đơn, nhưng chỉ là thỉnh thoảng, sống lâu rồi cũng quen. Khi ấy dù một mình ở thành phố, tôi vẫn biết rằng ở quê còn có bố mẹ, mỗi năm vẫn có một nơi để trở về, vẫn có người đợi mình ở nhà. Có lẽ chính vì vậy mà tôi chưa bao giờ thật sự hiểu cô độc là gì.
Thế rồi bố mẹ mất.
Kỳ lạ là đến tuổi này, cảm giác hoang mang của cô gái lần đầu đặt chân tới thành phố mấy chục năm trước lại quay trở lại, chỉ khác rằng lần này nó không chịu biến mất nữa.
Ngày trước dù có cô đơn đến đâu, tôi vẫn biết phía sau mình còn một mái nhà. Bây giờ thì không. Tôi có nhà ở thành phố, căn hộ đứng tên tôi, nhưng càng ngày tôi càng cảm thấy một căn nhà không có người thân thì chẳng thể gọi là “nhà”, nó chỉ là một nơi để ở mà thôi.
Đến lúc ấy tôi mới nhận ra, suốt bao nhiêu năm qua, thứ khiến tôi đủ tự tin để không kết hôn chưa chắc là vì tôi mạnh mẽ hay độc lập đến thế. Có lẽ đơn giản chỉ vì bố mẹ vẫn còn đó. Chính sự tồn tại của họ đã cho tôi cảm giác rằng dù mình có lựa chọn sống thế nào đi nữa, phía sau vẫn luôn có một nơi để quay về. Chỉ đến khi họ thật sự rời đi, tôi mới phát hiện người mà tôi tưởng chẳng bao giờ phải dựa vào bố mẹ, hóa ra lại chính là người không thể thiếu họ nhất.
Có người nói không chồng không con thì tự do biết bao, thích đi đâu thì đi, muốn làm gì thì làm. Điều đó không sai. Tôi từng đi rất nhiều nơi, khi còn trẻ cũng thật sự tận hưởng sự tự do ấy.
Nhưng có bao nhiêu người yêu du lịch đến mức muốn đi cả đời?
Phần lớn chúng ta thích đi chơi vì công việc quá mệt, cuộc sống quá áp lực, nên muốn rời khỏi nơi quen thuộc vài hôm để thư giãn. Đi đủ nhiều rồi cũng sẽ mệt, mệt rồi sẽ muốn về nhà.
Chỉ là bây giờ mỗi lần nghĩ đến hai chữ “về nhà”, tôi lại không biết mình đang muốn trở về đâu.
Có một thời gian tôi vẫn thường đăng ảnh du lịch lên mạng xã hội. Bạn bè, họ hàng nhìn thấy đều bảo: “Ước gì được tự do như cậu.” Họ phải chăm con, có người bây giờ đã bắt đầu chăm cả cháu. Thế nhưng khi tôi đùa rằng hay là đổi cuộc sống với tôi đi, chẳng ai thật sự muốn đổi cả.
Cuối cùng đối với họ, gia đình vẫn quan trọng hơn.
Người ở trong thành thì muốn ra ngoài, người đứng ngoài lại tưởng bên trong tốt đẹp. Có lẽ cuộc đời vốn là như vậy.
Tôi không quá lo việc sau này mình có đủ tiền sống hay không. Tôi có tiền tiết kiệm, có bảo hiểm xã hội, sau này cũng có lương hưu. Nhưng càng lớn tuổi, tôi lại càng không dám tiêu tiền bừa bãi.
Những người nói rằng không chồng không con thì tiền kiếm được muốn tiêu sao cũng được, có lẽ vẫn còn quá trẻ. Khi bạn không có con cái, tiền đôi khi lại càng trở nên quan trọng, bởi bạn biết sau này nếu xảy ra chuyện, thứ có thể cứu mình nhiều nhất có lẽ chính là tiền. Tôi sợ lạm phát, sợ tiền mất giá, sợ một ngày nào đó sức khỏe đi xuống, chi phí chăm sóc tăng lên, mà số tiền mình dành dụm cả đời lại chẳng còn đáng bao nhiêu.
Trước năm 2008 tôi đã để dành được hơn 2 tỷ và từng nghĩ số tiền ấy đủ để dưỡng già. Hai tỷ khi đó có sức mua rất lớn, nhưng nhìn lại bây giờ mới thấy thời gian đáng sợ đến mức nào. Số tiền mà năm ấy tôi tưởng là cả một gia tài, nếu đặt vào ngày hôm nay thì chỉ cần vài năm bệnh tật cũng có thể tiêu gần hết. Tôi từng đầu tư P2P và mất hơn 1 tỷ, từ đó càng không dám mạo hiểm nữa.
Bây giờ tôi thà để tiền trong ngân hàng, chấp nhận nó bị lạm phát bào mòn một chút, còn hơn nhìn số tiền dành cho tuổi già biến mất chỉ sau một đêm.
Tiền có thể giải quyết rất nhiều chuyện, nhưng càng lớn tuổi tôi càng phát hiện ra rằng có những thứ tiền không giải quyết được.
Tôi từng nằm viện, khi mẹ còn sống bà sẽ tới chăm tôi. Sau khi bà mất, tôi chỉ còn cách tự lo. Có lần tôi phải phẫu thuật u tử cung, đến lúc cần người bên cạnh tôi mới bỗng phát hiện mình chẳng biết gọi ai. Cuối cùng đành nhờ em họ tới chăm, nhưng tôi cũng nhìn ra được cô ấy không thật sự muốn. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu, tôi đâu nuôi cô ấy lớn, cô ấy cũng có gia đình, có công việc và cuộc sống của riêng mình.
Tôi có thể thuê hộ lý, tất nhiên, nhưng người được trả tiền để chăm bạn và một người thật lòng coi bạn là gia đình vẫn là hai chuyện khác nhau.
Bây giờ tôi còn đủ tỉnh táo để tự quyết định, tự ký giấy phẫu thuật, tự lo cho bản thân. Nhưng rồi sẽ có ngày tôi già hơn nữa. Nếu một hôm tôi mất khả năng tự quyết thì sao? Nếu mắc Alzheimer thì sao? Nếu nằm viện mà chẳng còn tỉnh táo để biết người khác đang quyết định điều gì thay mình thì sao? Tôi không biết. Tôi chỉ hy vọng nếu thật sự đến ngày ấy, mình đừng bị hành hạ quá lâu. Nếu cơ thể còn bộ phận nào dùng được thì cứ hiến đi, còn bản thân tôi chỉ mong được ra đi nhẹ nhàng một chút.
Điều khiến chính tôi cũng bất ngờ là những năm gần đây tôi lại bắt đầu thích trẻ con. Con cháu của bạn bè, con của họ hàng, tôi thường bảo họ dẫn tới chơi. Có lẽ cái gọi là bản năng làm mẹ trong tôi đến tận tuổi này mới muộn màng xuất hiện. Đôi lúc tôi còn nghĩ, có khi ngày trẻ tôi không thích làm mẹ nhưng nếu thật sự sinh con, đến tuổi này tôi lại trở thành một bà ngoại, bà nội rất thương cháu cũng nên.
Bây giờ nhìn một đứa trẻ chạy nhảy, cười nói trong nhà, tôi mới cảm nhận được thứ sức sống ấy đáng quý đến mức nào.
Tôi từng đi xem viện dưỡng lão. Những nơi tốt thì giá rất cao, nếu sống đến tám mươi, chín mươi tuổi, tôi không chắc mình có đủ tiền ở lâu dài hay không, chưa kể mấy chục năm nữa giá cả còn tăng đến mức nào. Còn những nơi bình thường hơn thì chỉ cần bước vào đã cảm thấy một bầu không khí nặng nề. Những ông bà già ngồi đó, ít người nói chuyện, ngày nào cũng lặp lại cùng một nhịp sống, khiến tôi có cảm giác họ chẳng còn chờ đợi điều gì ngoài ngày cuối cùng. Tôi nhìn mà sợ.
Tôi không muốn những năm tháng cuối đời của mình trôi qua như vậy.
Nhà tôi bây giờ rất yên tĩnh, yên tĩnh đến mức đôi khi đáng sợ. Ngoài tiếng con chó ra gần như chẳng có tiếng người. Ngày trước về nhà còn có đồ ăn mẹ để phần, có bát chè bà nấu, có người hỏi hôm nay đi làm thế nào. Lúc ấy tôi lại chẳng biết quý. Tôi thường tăng ca, đi ăn với đồng nghiệp hoặc gọi đồ ngoài, bố mẹ nấu cơm xong cứ ngồi chờ, còn tôi nhiều hôm chẳng về.
Bây giờ muốn ăn lại một bữa cơm như thế cũng không còn ai nấu nữa.
Con người thật kỳ lạ, thứ còn ở bên cạnh mình thì luôn cảm thấy nó sẽ tồn tại mãi, đến khi mất rồi mới biết nó quý đến đâu.
Bây giờ tôi thường cố tình ở lại công ty thật muộn. Không hẳn vì có quá nhiều việc, mà bởi về nhà sớm cũng chẳng biết làm gì. Làm xong, về đến nhà, tắm rồi ngủ, ngày hôm sau lại đi làm, như vậy thời gian trôi nhanh hơn một chút. Thỉnh thoảng nghe căn hộ bên cạnh vọng sang tiếng trẻ con chạy nhảy, tiếng người lớn gọi nhau ăn cơm, tôi mới càng thấy căn nhà của mình im lặng.
Tôi còn có một con chó, gần như toàn bộ tình cảm bây giờ đều đặt vào nó. Nhưng nó cũng đang già đi. Hai năm nữa nó sẽ mười tuổi. Tôi biết một ngày nào đó nó cũng sẽ rời bỏ tôi, và chỉ cần nghĩ đến điều đó đã thấy sợ. Có lẽ sau này tôi sẽ không nuôi thêm nữa, không phải vì không yêu động vật, mà vì tôi không muốn tiếp tục trải qua thêm những lần chia ly.
Tết là thời điểm khó chịu nhất. Họ hàng thường mời tôi sang ăn cùng, nhưng tôi từng thử rồi và không muốn thử lần thứ hai.
Ngồi giữa một gia đình đông đủ, nhìn người ta có cha mẹ, vợ chồng, con cháu quây quần, mình lại càng ý thức rõ hơn rằng mình không thuộc về nơi ấy. Vì thế những năm sau tôi thường chọn đi du lịch vào dịp Tết. Nói là du lịch nghe có vẻ đẹp, nhưng đôi lúc tôi cảm thấy mình chỉ đang tìm một nơi nào đó để lang thang qua mấy ngày mà thôi.
Nếu chia cuộc đời mình thành các giai đoạn,
từ ba mươi đến bốn mươi tuổi có lẽ là quãng thời gian tôi cảm thấy lựa chọn này đáng giá nhất. Tôi còn trẻ, có tiền, sức khỏe tốt, thu nhập ổn, thích đi đâu thì đi, chẳng phải chịu trách nhiệm với chồng con. Bạn bè cùng tuổi bận bỉm sữa, bận chuyện gia đình, nhiều người nhìn tôi mà ngưỡng mộ.
Khi ấy tôi cũng thật sự cho rằng mình đã lựa chọn đúng.
Nhưng sau bốn mươi, mọi thứ từ từ thay đổi. Bố mẹ bắt đầu già đi, bản thân tôi cũng không còn trẻ. Trong công việc, lần đầu tiên tôi cảm nhận rõ ràng rằng mình không thể cạnh tranh với những người hai mươi mấy, ba mươi tuổi như trước nữa. Cơ thể cũng bắt đầu có đủ thứ vấn đề. Trong lòng có áp lực nhưng không muốn kể với bố mẹ vì sợ họ lo, muốn tìm bạn bè tâm sự thì ai cũng có gia đình và cuộc sống riêng.
Từ lúc ấy, niềm vui dần ít hơn, sự cô độc lại ngày một rõ hơn.
Tôi cũng không muốn nói những chuyện này với những người quen quá nhiều. Tôi sợ người khác cười mình, cũng sợ họ thương hại. Vì vậy trước mặt mọi người tôi vẫn sống rất phóng khoáng, vẫn đi du lịch, vẫn nói mình tự do, vẫn tỏ ra chẳng có gì phải hối tiếc.
Nhưng nếu đã viết một câu trả lời cho những người trẻ đang cân nhắc con đường này, tôi không muốn tiếp tục giả vờ rằng nó chỉ có mặt tốt.
Không kết hôn, không sinh con tất nhiên có cái giá trị của nó. Bạn có tự do, có nhiều thời gian cho bản thân, ít phải gánh trách nhiệm gia đình hơn.
Nhưng nó cũng có cái giá của nó. Cũng giống như kết hôn, sinh con có thể khiến bạn mất đi rất nhiều tự do và phải chịu rất nhiều vất vả, nhưng đồng thời cũng mang lại những thứ mà khi còn trẻ bạn chưa chắc đã nhìn thấy.
Không có con không đồng nghĩa với việc tuổi già chắc chắn bất hạnh, cũng không phải cứ có con là lúc già nhất định có người chăm sóc.
Tôi không nghĩ mọi chuyện đơn giản như vậy. Điều tôi tiếc nuối nhất bây giờ thậm chí không phải là thiếu một người “dưỡng già”, mà là thiếu một người có thể gọi là người nhà.
Có một người để nhớ đến, có một người mà khi xảy ra chuyện bạn biết mình có thể gọi, có một người mà sự tồn tại của họ khiến bạn cảm thấy mình vẫn thuộc về một gia đình.
Đến tuổi này tôi mới hiểu, có lẽ ý nghĩa sâu hơn của gia đình nằm ở đó.
Trước đây tôi từng nghĩ “sinh con để dưỡng già” là một quan niệm rất thực dụng và lạc hậu. Bây giờ tôi vẫn không cho rằng sinh con chỉ để mong nó chăm sóc mình là đúng.
Nhưng tôi bắt đầu hiểu vì sao con người lại muốn có con. Không nhất thiết vì muốn ai đó trả tiền viện phí hay đẩy xe lăn cho mình khi già, mà có khi chỉ vì
muốn trên đời này vẫn còn một người có mối liên hệ sâu sắc với mình, một người mà sau khi bố mẹ qua đời, mình vẫn có thể gọi là gia đình.
Bây giờ tôi đôi lúc còn nghĩ, giá như anh trai mình vẫn còn thì tốt biết bao. Ít nhất sau khi bố mẹ mất, tôi vẫn còn một người thân ruột thịt. Nhưng anh bị bắt cóc từ nhỏ, đã mấy chục năm không có tin tức. Cho dù một ngày nào đó thật sự tìm lại được, chúng tôi cũng đã là hai người xa lạ, không có ký ức chung, không cùng nhau lớn lên. Huyết thống có thể còn đó, nhưng liệu có thể lập tức biến thành tình thân hay không, chính tôi cũng không biết.
Có những chuyện đã qua thì không thể quay lại nữa.
Sau này nghỉ hưu, có lẽ tôi sẽ bảo con cháu trong họ hàng tới ở với mình vào kỳ nghỉ hè. Tôi có thể giúp chúng trông con, cho bọn trẻ đến thành phố chơi. Bây giờ nhận nuôi một đứa trẻ thì không còn thực tế nữa, tôi vẫn phải làm việc, vẫn phải tích lũy tiền cho tuổi già.
Nhưng tôi rất thích khi trong nhà có trẻ nhỏ. Tôi cũng không mong những đứa trẻ ấy sau này phải nuôi tôi hay báo đáp gì. Chỉ mong chúng nhớ rằng ngày trước có một người dì, một người cô từng thương chúng, để sau này thỉnh thoảng ghé qua nhìn tôi một chút là đủ.
Tôi viết những điều này không phải để khuyên tất cả mọi người phải kết hôn hay phải sinh con. Mỗi người có một cuộc đời khác nhau, có người kết hôn rồi vẫn cô độc, có người sinh con rồi quan hệ với con cái còn tệ hơn cả người dưng. Cũng có những người cả đời độc thân nhưng có anh chị em, bạn bè thân thiết, một cộng đồng vững chắc quanh mình và sống rất hạnh phúc.
Tôi chỉ muốn nói rằng khi còn trẻ, đừng quá dễ dàng tưởng tượng rằng một lựa chọn nào đó chỉ có lợi mà không có cái giá phải trả.
Kết hôn có cái giá của kết hôn. Sinh con có cái giá của sinh con. Không kết hôn, không sinh con cũng có cái giá riêng.
Khi còn trẻ, cái giá của hôn nhân và con cái hiện ra rất rõ trước mắt: mất tự do, tốn tiền, mệt mỏi, trách nhiệm nặng nề. Còn cái giá của việc sống một mình thường đến rất muộn, muộn đến mức khi bạn thật sự nhìn thấy nó thì nhiều thứ đã không thể lựa chọn lại nữa.
Trên mxh phần lớn là người trẻ, những người theo chủ nghĩa DINK thực sự bước sang tuổi năm mươi, sáu mươi hiện vẫn chưa nhiều. Vì thế tôi chỉ muốn dùng cuộc đời mình làm một ví dụ, không phải để dọa ai, càng không phải để chứng minh rằng lựa chọn của tôi nhất định sai.
Từ ba mươi đến bốn mươi tuổi, tôi đã thật sự hạnh phúc với nó. Chỉ là đến giai đoạn hiện tại, tôi cũng đang thật sự chịu đựng những mặt khác của chính lựa chọn ấy.
Tôi có thể giả vờ trước bạn bè rằng mình sống rất tự do, rất tiêu sái, chẳng có gì phải hối tiếc. Nhưng tôi không muốn dùng cách đó để nói với những người trẻ đang nghiêm túc suy nghĩ về tương lai của mình.
Trên đời này gần như không có lựa chọn nào chỉ toàn lợi ích. Người ít tiền hơn tôi mà sống một mình có lẽ sẽ khó khăn hơn, người giàu hơn tôi có thể nhẹ nhàng hơn. Người có anh chị em thân thiết cũng khác, người còn bố mẹ đến tám mươi, chín mươi tuổi lại khác. Hoàn cảnh của mỗi người không giống nhau.
Hiện tại tôi vẫn còn công việc nên cuộc sống chưa đến mức quá tệ. Tôi làm rất nhiều, thậm chí gần như biến mình thành người nghiện công việc, bởi công việc giúp tôi không phải nghĩ quá nhiều. Tôi cũng có bạn bè, có họ hàng, có tiền, có nhà, có chó. Nhìn từ bên ngoài, có lẽ chẳng thiếu thứ gì.
Nhưng tôi không thiếu bạn bè. Tôi chỉ không còn gia đình.
Nếu thật sự muốn tôi đưa ra một lời khuyên, thì tôi chỉ có thể nói thế này: nếu có thể, hãy xây dựng cho mình một mối quan hệ đủ sâu sắc để trở thành gia đình. Có thể là một người bạn đời, có thể là con cái, cũng có thể là một hình thức gia đình khác phù hợp với bạn.
Điều quan trọng là đừng quá tin rằng chỉ cần bản thân đủ mạnh mẽ thì suốt đời sẽ chẳng cần đến ai. Bởi đôi khi thứ khiến bạn cảm thấy mình mạnh mẽ đến vậy, đơn giản là vì những người yêu thương bạn vẫn đang âm thầm đứng phía sau.
Và nếu bố mẹ bạn vẫn còn, hãy dành thêm chút thời gian cho họ.
Công việc quan trọng, bạn bè quan trọng, sự nghiệp cũng quan trọng, nhưng đến tuổi này tôi mới thật sự hiểu rằng có những khoảng thời gian một khi đã mất thì dù có bao nhiêu tiền cũng không mua lại được.
Ngày trước tôi luôn nghĩ sau này còn nhiều thời gian, đợi công việc ổn hơn, đợi kiếm nhiều tiền hơn, đợi cuộc sống tốt hơn rồi sẽ ở bên bố mẹ nhiều hơn. Đến khi cuối cùng tôi đủ điều kiện đón họ tới sống cùng, những ngày tháng ấy lại chẳng kéo dài được bao lâu thì họ đã lần lượt rời đi.
Còn nếu bạn đang bị bố mẹ giục kết hôn, dù không đồng ý với họ cũng đừng vội biến mọi cuộc nói chuyện thành một trận chiến. Bạn không cần nghe theo, càng không cần vì họ mà bước vào một cuộc hôn nhân mình không muốn, nhưng ít nhất hãy thử nói chuyện tử tế.
Nhiều bậc cha mẹ không biết diễn đạt, chỉ biết lặp đi lặp lại những câu khiến con cái khó chịu. Có thể suy nghĩ của họ đã cũ, có thể họ thật sự không hiểu bạn, nhưng phần lớn chỉ vì họ lo một ngày nào đó mình không còn trên đời nữa, con mình sẽ phải sống một mình.
Ngày trẻ tôi không hiểu điều ấy.
Bây giờ thì tôi hiểu rồi.
Chỉ tiếc rằng đến khi hiểu ra, những người tôi muốn nói rằng “con hiểu rồi” đã không còn ở đây nữa.
