Những điều thú vị ẩn dấu trên bầu trời

[BuddyUp]

Từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), phi hành gia người Mỹ Nichole Rhea Ayers đã ghi lại được một trong những hiện tượng hiếm có và kỳ bí nhất trong khí quyển Trái đất – tia sét tầng trung lưu, hay còn gọi là hiện tượng phát sáng tạm thời (TLE).

Hình ảnh được chụp khi ISS bay qua khu vực đang có giông bão tại Mexico và Mỹ. Từ độ cao khoảng 400 km, Nichole quan sát được chùm tia sét đỏ rực lóe sáng chỉ trong tích tắc, tỏa sáng trên nền mây dông phía dưới. Đây là dạng sét đặc biệt, xuất hiện không phải trong tầng đối lưu nơi mưa gió diễn ra, mà cao hơn – tại tầng trung lưu trong khí quyển Trái đất.

Hiện tượng này xảy ra khi một tia sét dương đánh từ mây xuống đất, tạo ra một điện trường mạnh hướng lên trên, dẫn đến sự phát sáng đột ngột trong tầng khí quyển cao hơn. Những tia sáng này thường có màu đỏ hoặc cam và mang nhiều hình thù kỳ lạ như hình sứa, củ cà rốt, hay cột thẳng đứng – gợi nên vẻ đẹp siêu thực của bầu trời đêm.

Theo các chuyên gia, hiện tượng mà Nichole ghi lại có thể là sprite (tia lửa đỏ tầng cao) hoặc gigantic jet (tia sét khổng lồ). Cả hai đều là dạng TLE cực kỳ hiếm gặp. Sprite thường rất khó quan sát từ mặt đất vì chỉ lóe lên trong thời gian cực ngắn, trong khi gigantic jet có thể vươn từ mây giông lên tận tầng điện ly, nơi bắt đầu không gian vũ trụ.

Khoảnh khắc hiếm hoi được chụp từ không gian này không chỉ mang tính thẩm mỹ ngoạn mục mà còn là dữ liệu quý báu cho nghiên cứu về điện khí quyển và sự tương tác giữa Trái đất và không gian vũ trụ.

 

[BuddyUp]

Đây là hình ảnh rõ nét nhất từng được chụp của sao Kim.

Dù vẻ ngoài quyến rũ, sao Kim là một thế giới chết chóc - với áp suất nghiền nát, nhiệt độ thiêu đốt và những tầng mây độc hại. Nhờ vào công nghệ radar và hồng ngoại tiên tiến, các nhà khoa học giờ đây đã có thể nhìn xuyên qua lớp màn dày đặc bao phủ hành tinh này.

- Được lập bản đồ bởi ESA & NASA
- Những đồng bằng núi lửa và các dãy sườn gồ ghề được hé lộ
- Bầu khí quyển: dày gấp 90 lần so với Trái Đất

Sao Kim là lời nhắc nhở tuyệt đối về sức mạnh khắc nghiệt của tự nhiên - và cũng là một trong những bí ẩn hấp dẫn nhất trong hệ Mặt Trời.

 

[BuddyUp]

Hình ảnh rõ nét nhất từng chụp được của sao Kim!
Mây dày đặc. Bầu trời rực cháy. Một thế giới đầy cực đoan.

Bức ảnh này, được ghi lại với độ chi tiết đáng kinh ngạc, hé lộ gương mặt thật của "người chị em song sinh rực lửa" của Trái Đất - một hành tinh nơi nhiệt độ bề mặt có thể làm tan chảy kim loại và khí quyển đè nén như lòng đại dương.

 

[BuddyUp]

Vệ tinh cũng có thể có sự sống.

Khi nhắc đến sự sống ngoài hành tinh, chúng ta thường nghĩ đến các hành tinh đầu tiên. Tuy nhiên có lẽ các bạn không biết rằng các vệ tinh (tức mặt trăng của các hành tinh), cũng là một đối tượng có thể hình thành sự sống, nếu nó có kích thước lớn.
Ngay trong hệ mặt trời thì chỉ có 2 hành tinh có tiềm năng sự sống là Trái Đất và Sao Hoả, nhưng có tới 5 vệ tinh có tiềm năng sự sống như:
1, Titan, vệ tinh của Sao Mộc, có bầu khí quyển dày, có hồ và sông methanol (tuy không phải nước nhưng cũng là một dạng dung môi)
2, Europa, vệ tinh của Sao Mộc, bị phủ băng, tuy nhiên bên dưới lớp băng có thể có đại dương ngầm (nhiệt độ ở đại dương ngầm cao hơn bề mặt nhờ hiệu ứng nhà kính và địa nhiệt)
3, Enceladus, vệ tinh của Sao Thổ cũng tương tự Europa.
4, Ganymede và Callisto, lại là Sao Mộc, có dấu hiệu nước ngầm và đặc biệt là chúng còn có từ trường riêng, rất hiếm ở vệ tinh.

 

[BuddyUp]

LUNAR – Nhìn Trái Đất qua Rìa Trăng
Ngày 23.7.2024

Hình ảnh Trái Đất nằm vắt ngang rìa của Mặt Trăng, được chụp từ trên miệng hố Compton ở phía xa của Trăng. Mảng màu nâu lớn ở góc phải trên là sa mạc Sahara, ngay bên phải là bán đảo Ả Rập. Bờ biển Đại Tây Dương và Thái Bình Dương của Nam Mỹ có thể thấy ở phía trái. Ảnh được ghi lại qua hai hệ thống camera của tàu quỹ đạo LRO (Lunar Reconnaissance Orbiter): WAC (chỉ Trái Đất) và NAC (cả Trái Đất và Mặt Trăng), vào ngày 12 tháng 10 năm 2015.

Từ Trái Đất, cảnh Trăng mọc và lặn mỗi ngày luôn truyền cảm hứng. Nhưng với các nhà du hành tương lai trên Mặt Trăng, trải nghiệm sẽ rất khác. Do Mặt Trăng bị khóa thủy triều với Trái Đất, nên từ một vị trí cố định trên bề mặt Trăng, Trái Đất luôn xuất hiện tại cùng một điểm trên bầu trời – chỉ dao động nhẹ theo chuyển động lắc tự nhiên của Trăng. Trái Đất không mọc hay lặn, nhưng vẫn liên tục thay đổi: các lục địa quay vòng, mây di chuyển không ngừng. Đây là một khung cảnh sống động mà các nhà thám hiểm sẽ được chứng kiến – ít nhất là ở phía gần của Trăng.

Ở phía xa của Trăng, nơi không bao giờ nhìn thấy Trái Đất, bầu trời sẽ hoàn toàn vắng bóng hành tinh quê hương. Các nhà thám hiểm trong tương lai sẽ phải làm quen với cảm giác không có Trái Đất hiện hữu phía trên đầu – một trải nghiệm vừa cô đơn vừa đầy suy ngẫm.

Để ghi lại hình ảnh hiếm có này, tàu LRO đã bay ở độ cao 134 km trên miệng hố Compton. Quá trình chụp đòi hỏi kỹ thuật phức tạp: tàu phải nghiêng 67 độ, sau đó điều chỉnh hướng chuyển động để mở rộng đường chân trời của Mặt Trăng trong ảnh. Trong khi đó, tàu đang di chuyển với tốc độ hơn 1.600 mét mỗi giây so với bề mặt bên dưới. Kết hợp các chuyển động này với việc camera NAC hoạt động theo dạng quét tuyến tính, ảnh thô bị biến dạng hình học và cần xử lý riêng biệt cho Trái Đất và Mặt Trăng vì khoảng cách lớn giữa hai thiên thể.

Việc xử lý màu sắc cũng đòi hỏi tinh chỉnh. Camera WAC ghi lại nhiều lần hình ảnh Trái Đất (20–50 lần mỗi điểm ảnh), trong khi camera NAC chỉ chụp một lần duy nhất. Để tạo nên hình ảnh Trái Đất rõ nét, nhóm khoa học đã kết hợp các lần chụp từ WAC để tăng độ chi tiết, đồng thời ghép vào ảnh NAC về Mặt Trăng. Màu sắc thể hiện trong ảnh là gần đúng, vì mắt người cảm nhận toàn bộ phổ ánh sáng khả kiến, còn WAC chỉ thu hình qua các bộ lọc hẹp. Phiên bản màu này sử dụng ba dải sóng: cam (604 nm), vàng-xanh (556 nm) và tím (415 nm), tương ứng với ba kênh đỏ, xanh lá và xanh dương.

Đây là một cái nhìn vừa hùng vĩ vừa khiêm nhường: Trái Đất – hành tinh chứa đựng toàn bộ sự sống và lịch sử của nhân loại – nhỏ bé treo lơ lửng bên rìa một thế giới khác. Một khoảnh khắc vượt thời gian, nơi khoa học, kỹ thuật và thi vị giao hòa trên rìa của vũ trụ.

 

[BuddyUp]

Một khối băng 7 tỷ năm tuổi vừa tiến vào Hệ Mặt Trời của chúng ta

Các nhà thiên văn học vừa phát hiện một vật thể băng liên sao bí ẩn mang tên 3I/ATLAS. Đây có thể là một sao chổi có tuổi đời lên đến hơn 7 tỷ năm – cổ xưa hơn cả Hệ Mặt Trời của chúng ta (4,5 tỷ năm tuổi).

Quỹ đạo siêu hyperbol của 3I/ATLAS, xuất phát từ đĩa dày của Dải Ngân hà, nằm xa phía trên mặt phẳng thiên hà, đã xác nhận nguồn gốc liên sao của nó. Vật thể được kính thiên văn ATLAS ở Chile phát hiện khi đang cách Mặt Trời khoảng 670 triệu km.

3I/ATLAS được cho là giàu băng nước, và khi đến gần Mặt Trời vào cuối năm 2025, nó có thể phát triển thành một cái đầu và đuôi sao chổi sáng rực rỡ – có khả năng hoạt động mạnh mẽ hơn cả những “vị khách liên sao” nổi tiếng trước đây như ʻOumuamua và Borisov.

Khám phá này củng cố các mô hình dự đoán rằng còn rất nhiều vật thể liên sao chưa được phát hiện, và các đài quan sát thế hệ mới như Vera C. Rubin Observatory sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tìm ra chúng.

Sự xuất hiện của 3I/ATLAS là một viên nang thời gian quý giá, mang theo vật chất nguyên thủy từ thời kỳ trước khi Hệ Mặt Trời hình thành – cho chúng ta một cái nhìn trực tiếp vào lịch sử sâu xa của vũ trụ, khi các thiên thể cổ xưa vẫn đang trôi dạt qua thiên hà hàng tỷ năm.

 

[BuddyUp]

Thiên hà Nòng Nọc qua kính Hubble

Ảnh: Hubble Legacy Archive, ESA, NASA – Xử lý: Harshwardhan Pathak

Tại sao thiên hà này lại có cái đuôi dài đến vậy? Trong khung cảnh vũ trụ ngoạn mục này, được xử lý từ dữ liệu của Hubble Legacy Archive, hàng loạt thiên hà xa xôi tạo thành hậu cảnh cho thiên hà xoắn ốc bị biến dạng Arp 188, thường được gọi là Thiên hà Nòng Nọc (Tadpole Galaxy).

Thiên hà "nòng nọc" này cách chúng ta khoảng 420 triệu năm ánh sáng, nằm trong chòm sao phương Bắc Draco – Con Rồng. Điểm nổi bật nhất chính là chiếc đuôi dài khoảng 280.000 năm ánh sáng, rực rỡ với các cụm sao xanh sáng khổng lồ.

Theo một giả thuyết, một thiên hà nhỏ và đặc hơn đã băng ngang phía trước Arp 188 – từ phải sang trái trong hình – và bị hấp dẫn quỹ đạo vòng ra phía sau bởi lực hấp dẫn giữa hai thiên hà. Trong lần va chạm gần đó, lực thủy triều đã kéo dài các ngôi sao, khí và bụi từ thiên hà xoắn ốc, tạo nên chiếc đuôi ngoạn mục hiện thấy.

Thiên hà "kẻ xâm nhập" được cho là nằm cách Arp 188 khoảng 300.000 năm ánh sáng về phía sau, và có thể nhìn thấy mờ mờ qua những cánh tay xoắn ốc ở góc trên bên phải.

Cũng giống như một con nòng nọc trên Trái Đất, Thiên hà Nòng Nọc rồi sẽ mất chiếc đuôi của mình theo thời gian, khi các cụm sao trong đuôi dần tách ra và hình thành những thiên hà vệ tinh nhỏ quay quanh thiên hà chính.

 

[BuddyUp]

Đôi cánh rực lửa của một ngôi sao sắp lụi tàn

Những gì bạn đang nhìn thấy không phải là một côn trùng mảnh mai, mà là lời tạm biệt rực rỡ của một ngôi sao đang chết. Hình ảnh ngoạn mục này chính là tinh vân NGC 6302, thường được biết đến với cái tên Tinh vân Bướm (hoặc Tinh vân Côn Trùng), nằm cách Trái Đất khoảng 3.800 năm ánh sáng, trong chòm sao Thiên Yết (Scorpius), thuộc Dải Ngân Hà của chúng ta.

“Đôi cánh” của con bướm vũ trụ này là những dải khí và bụi khổng lồ, được đốt nóng tới 20.000°C, và bị phun ra ngoài bởi ngôi sao trung tâm khi nó bước vào giai đoạn cuối đời. Không giống như những ngôi sao khổng lồ kết thúc bằng vụ nổ siêu tân tinh, các ngôi sao có khối lượng tương tự Mặt Trời lại ra đi một cách yên lặng hơn—bằng cách rụng bỏ lớp vỏ ngoài, tạo nên hiện tượng gọi là tinh vân hành tinh.

Tại trung tâm tinh vân là một ngôi sao đang hấp hối, có khối lượng ước tính gấp 5 lần Mặt Trời, đang phát ra bức xạ tử ngoại cực mạnh, khiến đám mây khí xung quanh phát sáng rực rỡ. Đôi cánh của tinh vân trải dài hơn 2 năm ánh sáng, và vật chất trong đó phóng ra với tốc độ khoảng 950.000 km/h—nhanh đến mức có thể bay từ Trái Đất đến Mặt Trăng chỉ trong 24 phút.

Khung cảnh tuyệt mỹ này được ghi lại bằng camera góc rộng WFC3 của kính viễn vọng không gian Hubble, sử dụng sáu bộ lọc khác nhau từ tử ngoại đến quang học, để tái hiện cấu trúc phức tạp và màu sắc sống động của kiệt tác vũ trụ này.

 

[BuddyUp]

N79 – Tinh vân trong Đám mây Magellan Lớn

Tinh vân N79 nằm trong Đám mây Magellan Lớn, một thiên hà vệ tinh của Dải Ngân Hà. Khu vực này đang gây ấn tượng mạnh với các nhà thiên văn học vì tốc độ hình thành sao gấp đôi tinh vân Tarantula nổi tiếng.

Hình ảnh được kính viễn vọng không gian James Webb chụp ở phổ hồng ngoại trung bình, cho thấy một mê cung khí phát sáng, bụi vũ trụ và những ngôi sao mới sinh ẩn mình trước đây chưa từng được quan sát rõ.

N79 không chỉ là một vùng hình thành sao năng động, mà còn là minh chứng cho khả năng vượt trội của Webb trong việc xuyên qua những lớp bụi dày đặc để hé lộ những khoảnh khắc sơ khai của sự ra đời sao – điều mà các kính thiên văn trước đây chưa thể làm được. Đây là cửa sổ vào thời kỳ sơ khai của các vì sao, giúp chúng ta hiểu rõ hơn quá trình tiến hóa của thiên hà.

 

[BuddyUp]

Chìm vào Bóng Tối: LDN 673

Nhiếp ảnh gia thiên văn Thorne (@ransomobservatory) đã ghi lại hình ảnh tuyệt đẹp của LDN 673, một tinh vân tối xoắn vặn nằm trong chòm sao Aquila (Đại Bàng). Bức ảnh được chụp bằng hai kính thiên văn RASA dưới bầu trời tối hạng Bortle 2 lý tưởng tại West Virginia.

Khác với những tinh vân phát sáng rực rỡ, tinh vân tối không phát ra hay phản chiếu ánh sáng. Thay vào đó, chúng là những đám mây bụi và khí giữa các vì sao dày đặc đến mức chặn hoàn toàn ánh sáng từ các ngôi sao phía sau.

LDN 673 được xem như một "vườn ươm sao" trong trạng thái ngủ đông - lạnh lẽo, tĩnh lặng nhưng ẩn chứa tiềm năng hình thành sao trong tương lai. Việc ghi lại được chi tiết rõ nét trong môi trường tối đen như thế này đòi hỏi sự kiên nhẫn, kỹ thuật cao và bầu trời thực sự thuận lợi. Một lát cắt hiếm hoi của vũ trụ đang chờ được đánh thức.