Những điều thú vị ẩn dấu trên bầu trời

[BuddyUp]

Eskimo Nebula – Vẻ đẹp kỳ ảo từ một ngôi sao sắp tàn.

Eskimo Nebula (NGC 2392), còn được gọi là Tinh vân Mặt Hề (Clown Face Nebula), Tinh vân Sư Tử (Lion Nebula) hay Caldwell 39, là một tinh vân hành tinh dạng hai lớp vỏ (bipolar double-shell) nằm trong chòm sao Song Tử (Gemini), cách Trái Đất khoảng 5.000 năm ánh sáng.

Tinh vân này hình thành từ lớp vỏ ngoài của một ngôi sao giống Mặt Trời khi nó đi đến giai đoạn cuối cùng của vòng đời. Ánh sáng tử ngoại từ lõi sao còn sót lại khiến lớp khí bị ion hóa phát sáng, tạo nên hình ảnh lộng lẫy như chiếc mũ trùm đầu, khiến nó được đặt biệt danh là "Eskimo".

Với cấu trúc đối xứng và màu sắc nổi bật, Eskimo Nebula là một trong những đối tượng tinh vân hành tinh ấn tượng nhất từng được quan sát bằng kính viễn vọng không gian Hubble.

 

[BuddyUp]

Stars and Dust in Corona Australis – Vẻ đẹp của vương miện phía Nam

Trong bức ảnh thiên văn được chọn ngày 12 tháng 1 năm 2020, kính thiên văn đã ghi lại một khung cảnh ngoạn mục của bụi vũ trụ và những ngôi sao trẻ năng động, cách Trái Đất chưa đầy 500 năm ánh sáng, gần ranh giới phía bắc của chòm sao Corona Australis (Vương Miện Phía Nam).

Các đám mây bụi vũ trụ ở đây chặn ánh sáng từ những ngôi sao ở xa hơn trong Dải Ngân Hà, tạo nên những vùng tối bí ẩn. Tuy nhiên, những tinh vân phản xạ nổi bật được định danh là NGC 6726, NGC 6727 và IC 4812 lại phát ra sắc xanh đặc trưng, do ánh sáng từ các ngôi sao trẻ, nóng phản chiếu qua bụi vũ trụ.

Ở bên trái ảnh, tinh vân nhỏ hơn có màu vàng nhạt – NGC 6729 – uốn cong quanh ngôi sao biến quang trẻ R Coronae Australis. Ngay bên dưới là những vòng cung và vòng xoắn sáng phát ra từ các dòng khí va chạm mạnh, được xác định là các đối tượng Herbig-Haro – dấu hiệu đặc trưng của quá trình hình thành sao.

Toàn bộ trường quan sát này trải rộng khoảng 1 độ trên bầu trời, tương đương gần 9 năm ánh sáng ở khoảng cách ước tính của vùng hình thành sao gần kề này. Đây là một minh chứng tuyệt đẹp cho sự năng động và huyền bí trong quá trình ra đời của các ngôi sao.

 

[BuddyUp]

Tinh vân Rosette là một đám mây khổng lồ đang hình thành sao, nằm cách Trái Đất khoảng 5.000 năm ánh sáng trong chòm sao Monoceros (Kỳ Lân).

Tinh vân này trải rộng hơn 100 năm ánh sáng và tỏa sáng rực rỡ với sắc đỏ đặc trưng. Hình dạng giống một đóa hồng vũ trụ đang nở rộ giữa không gian sâu thẳm được tạo nên bởi những luồng gió mạnh từ các ngôi sao trẻ, nóng ở trung tâm. Đây là một trong những biểu tượng đẹp nhất của sự sống đang hình thành giữa lòng vũ trụ.

 

[BuddyUp]

NGC 1365 là một thiên hà xoắn ốc có thanh ngang nổi bật, thuộc loại "grand-design", nằm trong chòm sao Fornax.

Thanh ngang của thiên hà đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn khí vào lõi trung tâm, thúc đẩy quá trình hình thành sao và có thể nuôi dưỡng một lỗ đen siêu khối lượng. Với cấu trúc và động lực học phức tạp, NGC 1365 thường được các nhà thiên văn học nghiên cứu để hiểu sâu hơn về sự tiến hóa của các thiên hà xoắn ốc. Hình ảnh được xử lý bởi James Fox từ dữ liệu gốc của TelescopeLive.

 

[BuddyUp]

Jellyfish Nebula (IC 443) là tàn tích còn lại sau vụ nổ siêu tân tinh của một ngôi sao khổng lồ xảy ra cách đây hàng nghìn năm. Nằm trong chòm sao Song Tử (Gemini), tinh vân này là một ví dụ tuyệt đẹp về tàn dư siêu tân tinh - nơi mà sóng xung kích từ vụ nổ tương tác với các đám mây khí xung quanh, tạo nên những cấu trúc dạng sợi ấn tượng.

Bức ảnh này được chụp bằng kính thiên văn Explore Scientific 127mm, camera ZWO ASI1600MM cùng với bộ lọc hẹp Astronomik, từ Detroit. Dữ liệu đã được xử lý lại để làm nổi bật các chi tiết phức tạp của tinh vân, mang lại cái nhìn rõ nét hơn về vùng không gian kỳ bí này.

 

[BuddyUp]

Một Ngôi Sao Đang Xuất Hiện

Hiện tượng bùng phát ngoạn mục này trong vũ trụ là kết quả của một ngôi sao rất trẻ đang trong giai đoạn hình thành đầu tiên. Từ trung tâm của nó, một luồng khí nóng rực lao vun vút qua không gian - một tia vật chất phát ra do các quá trình năng lượng mạnh mẽ diễn ra khi ngôi sao non đang tích tụ khối lượng. Cảnh tượng này đánh dấu một bước khởi đầu đầy kịch tính cho vòng đời của một ngôi sao.

 

[BuddyUp]

Hình ảnh này cho thấy WR 134, hay còn gọi là Tinh vân Vòng WR 134 - một bong bóng khí và bụi phát sáng được hình thành bởi những cơn gió sao mạnh mẽ phát ra từ ngôi sao Wolf-Rayet khổng lồ WR 134.

Tinh vân nằm cách Trái Đất khoảng 6.000 năm ánh sáng, trong chòm sao Cygnus. Cấu trúc phát sáng của nó là kết quả của các lớp khí bị thổi bay từ bề mặt ngôi sao, tạo nên một vòng bao quanh rực rỡ trong không gian. Đây là một ví dụ tuyệt đẹp về ảnh hưởng của sao Wolf-Rayet đến môi trường liên sao xung quanh.

Ảnh được chụp bởi Jesus Serrano Cantero với thiết bị gồm kính thiên văn Esprit 120/840 và camera ZWO ASI533MM Pro. Tổng thời gian phơi sáng: 24 giờ cho OIII và 10 giờ cho Hα.

 

[BuddyUp]

NGC 7424: Một Thiên Hà Xoắn Ốc Huy Hoàng trong Chòm Sao Grus

Thiên hà xoắn ốc NGC 7424 hiện lên gần như đối diện trực tiếp trong hình ảnh được chụp tại Đài thiên văn Paranal, sử dụng thiết bị VIMOS trên Kính thiên văn rất lớn (Very Large Telescope - VLT). Nằm cách Trái Đất khoảng 40 triệu năm ánh sáng, NGC 7424 tọa lạc trong chòm sao Grus (Chòm Hạc) và được nhà thiên văn học Sir John Herschel phát hiện trong khi quan sát tại Mũi Hảo Vọng.

Đây là một ví dụ nổi bật của “thiên hà thiết kế lớn” (grand design galaxy), được phân loại là “SAB(rs)cd”. Điều này cho thấy nó mang đặc điểm trung gian giữa thiên hà xoắn ốc thông thường (SA) và thiên hà có thanh (SB), với các nhánh xoắn ốc mở rộng và vùng trung tâm nhỏ. Hình ảnh VLT tiết lộ nhiều vùng khí bị ion hóa và các cụm sao trẻ, sáng và có khối lượng lớn. Có thể xác định khoảng 10 cụm sao trẻ với kích thước dao động từ 1 đến 200 năm ánh sáng. Tổng chiều rộng của thiên hà này khoảng 100.000 năm ánh sáng - tương đương với Dải Ngân Hà của chúng ta.

Với độ sáng bề mặt thấp, NGC 7424 yêu cầu bầu trời thật tối và trong để có thể quan sát rõ các chi tiết ấn tượng như trong hình ảnh này. Khi quan sát qua kính thiên văn nhỏ, nó chỉ hiện lên như một vùng mờ hình elip mà không có dấu hiệu rõ ràng của những nhánh xoắn ốc phức tạp và rực rỡ như được thể hiện ở đây. Một đặc điểm nổi bật khác là thanh sao sáng rực kéo dài qua phần trung tâm của thiên hà.

Vào tối ngày 10 tháng 12 năm 2001, nhà thiên văn nghiệp dư người Úc Reverend Robert Evans đã phát hiện siêu tân tinh thứ 39 của mình - Supernova 2001ig - ở rìa của NGC 7424, sử dụng kính thiên văn 30cm tại sân sau của ông ở dãy núi Blue Mountains phía tây Sydney. Ban đầu, siêu tân tinh có độ sáng cấp 14.5 (mờ hơn 3.000 lần so với ngưỡng thị giác không cần dụng cụ), sau đó nhanh chóng sáng lên cấp 12.3. Vài tháng sau, nó mờ dần xuống dưới cấp 17. Để so sánh, toàn bộ thiên hà có độ sáng khoảng cấp 11 - tức tại đỉnh sáng nhất, siêu tân tinh chỉ mờ hơn toàn thiên hà ba lần, một hiện tượng thực sự ngoạn mục trên bầu trời!

Các phổ quang học thu được từ kính thiên văn 3,6 mét tại La Silla cho thấy siêu tân tinh này tiến hóa thành loại Ib/c. Vào tháng 10 năm 2002, quá trình chuyển đổi này đã hoàn tất. Giới thiên văn học tin rằng siêu tân tinh này xuất phát từ một ngôi sao Wolf-Rayet cực kỳ khối lượng lớn, là một phần trong hệ sao đôi rất gần, nơi hai ngôi sao quay quanh nhau khoảng mỗi 100 ngày. Những quan sát trong tương lai có thể xác định được ngôi sao đồng hành đã sống sót sau vụ nổ này - nhưng cũng sẽ kết thúc số phận của mình bằng một vụ nổ siêu tân tinh trong thời gian tới.

 

[BuddyUp]

Vòng Lửa Nhật Hoa Trên Mặt Trời

Mặt Trời thường xuyên bùng phát các vòng lửa rực rỡ. Dòng plasma nóng phóng lên từ bề mặt Mặt Trời tạo thành những vết lồi (prominence), trong đó dạng phổ biến nhất là các vòng lửa đơn giản có hình cung. Hình dạng vòng cung đặc trưng này được tạo thành bởi từ trường Mặt Trời, khi các electron và proton xoắn theo các đường sức từ.

Nhiều vòng lửa trong vùng nhật hoa thấp của Mặt Trời có kích thước đủ lớn để bao trùm cả Trái Đất, và đủ ổn định để tồn tại trong vài ngày. Chúng thường xuất hiện gần các vùng hoạt động mạnh, nơi cũng có các vết đen Mặt Trời.

Hình ảnh được giới thiệu là một tập hợp bốn vòng lửa, được ghi lại gần rìa Mặt Trời trong các năm 2024 và 2025. Những bức ảnh này được chụp bằng kính thiên văn cá nhân tại Mantova, Ý, sử dụng bước sóng đặc biệt chủ yếu phát ra từ nguyên tử hydro (H-alpha).

Một số vòng lửa có thể bất ngờ vỡ tung, phóng ra các hạt vào Hệ Mặt Trời, khởi đầu cho các hiện tượng thời tiết không gian - có thể ảnh hưởng đến bầu trời cũng như các hệ thống điện tử và viễn thông trên Trái Đất.

 

[BuddyUp]

Một hình ảnh ngoạn mục của Messier 78, được chụp bởi kính viễn vọng Euclid của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA), hé lộ một vùng ươm sao sống động được bao phủ bởi bụi liên sao. Đây là nơi các ngôi sao trẻ đang hình thành trong lớp bụi dày đặc, tạo nên khung cảnh vừa rực rỡ vừa huyền bí giữa không gian sâu thẳm.