Những điều thú vị ẩn dấu trên bầu trời

[BuddyUp]

Ba sự kiện va chạm trên Mặt Trăng.

Một miệng hố va chạm ngoạn mục đường kính 4.500 mét (tọa độ 10.67° Nam, 225.82° Đông) đã hình thành tại điểm giao nhau giữa vành miệng của miệng hố Lowell W (đường kính 18 km) và bồn trũng Orientale (đường kính 750 km). Dung nham va chạm và các mảnh vỡ đã tràn ra từ điểm thấp nhất của miệng hố không tên này, cách điểm cao nhất vành miệng khoảng 1.800 mét về phía sườn dốc. Góc nhìn từ đông sang tây, ở độ cao 76 km từ tàu vũ trụ.

Bề mặt Mặt Trăng chủ yếu được định hình bởi ba quá trình chính: va chạm thiên thể, hoạt động núi lửa, và kiến tạo địa chất. Ba sự kiện va chạm đã tạo nên cảnh quan đặc biệt ở góc Mặt Trăng này xảy ra trong suốt gần bốn tỷ năm lịch sử: đầu tiên là bồn trũng Orientale (hơn 3,7 tỷ năm trước), tiếp theo là miệng hố Lowell W (cách đây từ một đến ba tỷ năm), và cuối cùng là miệng hố không tên – có khả năng hình thành cách đây chưa đến 100 triệu năm.

 

[BuddyUp]

Khi trọng lực trở thành kính thiên văn

Hình ảnh này ghi lại một cụm thiên hà siêu lớn có tên RCS2 J2327, nằm cách chúng ta khoảng 6,4 tỷ năm ánh sáng trong chòm sao Song Ngư (Pisces). Đây là một trong những cụm thiên hà đồ sộ nhất ở khoảng cách đó, và nó tạo ra ảnh hưởng hấp dẫn mạnh mẽ lên môi trường xung quanh.

Các vật thể có khối lượng cực lớn như RCS2 J2327 có thể làm cong không-thời gian, tạo ra hiện tượng được gọi là thấu kính hấp dẫn (gravitational lensing). Hiện tượng này bẻ cong, làm méo và phóng đại ánh sáng từ các thiên hà nền xa hơn, cho phép các nhà thiên văn học quan sát được những thiên hà vốn quá mờ nhạt hoặc quá xa để có thể nhìn thấy trực tiếp.

Hình ảnh chi tiết cao này là kết quả kết hợp giữa các quan sát từ thiết bị HAWK-I trên kính thiên văn Very Large Telescope (ESO) và Advanced Camera for Surveys trên kính thiên văn vũ trụ NASA/ESA Hubble. Nó đã được công bố vào tháng 12 năm 2017.

 

[BuddyUp]

Hai cấu trúc lớn trông như những cơn bão trong ảnh đầy ma mị này chính là lõi của hai thiên hà xoắn ốc đang tương tác: IC 2163 (bên trái) và NGC 2207 (bên phải).

Hai thiên hà này nằm cách Trái Đất khoảng 114 triệu năm ánh sáng trong chòm sao Đại Khuyển (Canis Major), và được cho là đã lướt qua nhau hàng triệu năm trước. Hiện nay, chúng được ước tính tạo ra gần hai chục ngôi sao có khối lượng tương đương Mặt Trời mỗi năm.

Những vùng màu hồng dọc theo các cánh tay xoắn ốc là nơi ánh sáng sao bị che khuất bởi bụi vũ trụ - dấu hiệu rõ ràng của quá trình hình thành sao đang diễn ra mạnh mẽ. Một số đốm hồng đó có thể là các thiên thể nền ở xa như chuẩn tinh (quasar) - những lỗ đen siêu khối đang hoạt động mạnh mẽ, nằm sau các thiên hà này.

Vùng màu hồng lớn và sáng nhất, được đánh dấu bằng mô hình nhiễu xạ tám cánh ở góc dưới bên phải, là một "bùng nổ sao" thu nhỏ - nơi các ngôi sao đang được sinh ra với tốc độ cực nhanh.

Bức ảnh huyền ảo và tuyệt đẹp này là ảnh tổng hợp từ nhiều lần phơi sáng, được chụp bằng kính viễn vọng không gian James Webb, sử dụng thiết bị MIRI trong phổ ánh sáng hồng ngoại trung.

 

[BuddyUp]

Hãy để màu sắc và kết cấu trong bức ảnh này “nhảy múa” trong tâm trí bạn!

Đây là Tinh vân Viên Ngọc Nhỏ (Little Gem Nebula), được kính viễn vọng không gian Hubble ghi lại trong ánh sáng khả kiến.

Một ngôi sao giống Mặt Trời đã nhiều lần phóng thích các lớp khí và bụi bên ngoài của nó suốt hàng nghìn năm, tạo thành một cấu trúc giống như bong bóng.

Gió sao từ ngôi sao trung tâm thổi mạnh vào lớp vật chất đang thoát ra, nhào nặn nên các hình dạng kéo dài. Khi luồng gió nhanh này va vào đám mây di chuyển chậm hơn, những vùng phát sáng rực rỡ hình thành ở lớp ngoài cùng của bong bóng – những cú bùng nổ ánh sáng tuyệt đẹp nơi vật chất va chạm dữ dội.

 

[BuddyUp]

Arp 282 • Một Cuộc Giao Thoa Vũ Trụ

Hình ảnh này mang lại cảm giác ba chiều đến kỳ lạ đối với một bức ảnh chụp không gian sâu. Nó cho thấy Arp 282, một cặp thiên hà đang tương tác gồm thiên hà Seyfert NGC 169 (bên dưới) và thiên hà IC 1559 (bên trên).

Thật thú vị, cả hai thiên hà đều sở hữu lõi năng lượng cực mạnh, được gọi là hạch thiên hà hoạt động (AGN). Tuy nhiên, điều đó lại không dễ dàng nhận ra trong bức ảnh này - một điều may mắn, bởi nếu hình ảnh thể hiện đầy đủ độ sáng phát ra từ hai hạch thiên hà này, ánh sáng chói lòa của chúng có thể che lấp đi những chi tiết tinh tế trong quá trình tương tác thủy triều mà chúng ta đang thấy.

Lực thủy triều xảy ra khi trọng lực của một vật thể gây ra sự biến dạng hoặc kéo dài của một vật thể khác. Hướng của lực thủy triều là rời xa vật thể có khối lượng nhỏ hơn và hướng về vật thể có khối lượng lớn hơn. Khi hai thiên hà tương tác thủy triều với nhau, khí, bụi và thậm chí cả các hệ sao có thể di chuyển từ thiên hà này sang thiên hà kia. Bức ảnh này hé lộ rõ quá trình đó với những dòng vật chất mảnh mai nối liền hai thiên hà.

Hiện nay, các nhà thiên văn học đồng thuận rằng quá trình tương tác giữa các thiên hà là yếu tố then chốt trong quá trình tiến hóa của chúng. Thiên hà có thể hợp nhất, va chạm hoặc lướt qua nhau, và mỗi tương tác như vậy đều ảnh hưởng đáng kể đến hình dạng và cấu trúc của chúng. Dù những cuộc giao thoa như vậy khá phổ biến, nhưng việc bắt trọn khoảnh khắc hai thiên hà tương tác một cách sống động như thế này lại là điều cực kỳ hiếm gặp.

 

[BuddyUp]

Vòng Lặp Thiên Nga – The Cygnus Loop

Tàn dư siêu tân tinh này là một vùng khí Hydro và Oxy sáng rực, nằm ở phần đáy của chòm sao Cygnus (Thiên Nga). Để chụp được hình ảnh của nó, bạn cần một giá đỡ kính thiên văn chuyên dụng để theo dõi chuyển động của bầu trời, đồng thời mở màn trập của máy ảnh thiên văn trong suốt 10 phút cho mỗi lần chụp nhằm thu đủ ánh sáng từ vật thể mờ nhạt này.

Bức ảnh bạn đang thấy là kết quả của việc kết hợp 50 tấm ảnh phơi sáng 10 phút ở dải Hydrogen-alpha, 43 ảnh dải Oxy, và 45 ảnh dải Sulfur. Mỗi kênh sóng được gán một màu sắc riêng biệt nhằm tạo ra một bản phối màu vừa tự nhiên vừa bắt mắt, giúp tái hiện vẻ đẹp đặc trưng của một trong những mục tiêu được yêu thích nhất trong nhiếp ảnh thiên văn.

Cygnus Loop không chỉ là một di tích của một ngôi sao đã phát nổ cách đây hàng nghìn năm, mà còn là một cửa sổ nhìn vào sự sống động và không ngừng chuyển động của vũ trụ.

 

[BuddyUp]

Tinh Vân Helix – Mắt Thần giữa Vũ Trụ

Hình ảnh này được chụp từ Kính viễn vọng không gian Spitzer, cho thấy Tinh vân Helix (Helix Nebula) – còn được gọi là NGC 7293 hoặc với cái tên huyền bí "Tinh vân Mắt Thần" (God’s Eye Nebula).

Tinh vân này là một tàn dư sao dạng hành tinh nằm cách Trái Đất khoảng 680 năm ánh sáng. Ánh sáng rực rỡ phát ra từ nó chính là lớp khí bị đẩy ra ngoài của một ngôi sao tương tự Mặt Trời, khi nó đi đến giai đoạn cuối cùng của vòng đời.

Với cấu trúc hình vòng và màu sắc mê hoặc, Helix Nebula không chỉ là một đối tượng thiên văn học thú vị, mà còn là biểu tượng cho vẻ đẹp kỳ ảo của vũ trụ đang trong quá trình chuyển hóa.

 

[BuddyUp]

Tinh Vân Spirograph – Hơi thở cuối cùng của một ngôi sao.

Giữa không gian bao la, cách Trái Đất khoảng 2.000 năm ánh sáng, Tinh vân Spirograph (IC 418) hiện lên như một con mắt phát sáng giữa bầu trời vũ trụ. Hình ảnh này được chụp bởi Kính viễn vọng không gian Hubble, làm nổi bật những hoa văn xoắn ốc và tầng lớp trông giống như những đường nét tạo ra bởi một món đồ chơi Spirograph – nhưng vẻ đẹp ấy lại mang dấu ấn của cái chết vũ trụ.

Tinh vân này là tàn dư của một ngôi sao đang chết, từng có kích thước tương tự Mặt Trời. Khi ngôi sao đi đến cuối vòng đời, nó rụng bỏ lớp vỏ khí bên ngoài, để lại phần lõi cực nóng. Phần lõi này phát ra bức xạ tử ngoại mạnh, khiến khí xung quanh phát sáng rực rỡ với sắc tím, đỏ và cam.

Những màu sắc ấy không chỉ đẹp mắt – chúng biểu thị sự hiện diện của các nguyên tố như hydro và nitơ, mở ra góc nhìn sâu sắc về quá trình vật lý và hóa học trong cái chết của một ngôi sao.

Được công bố vào năm 2000, hình ảnh này không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật vũ trụ, mà còn là một tư liệu khoa học quý giá giúp các nhà thiên văn hiểu rõ hơn về chu kỳ sống, cái chết, và quá trình tái chế vật chất của các ngôi sao – những nguyên liệu hình thành nên các thế hệ sao và hành tinh trong tương lai.

 

[BuddyUp]

Vật thể bí ẩn Hoag – Vũ điệu vòng tròn của 8 tỷ ngôi sao.

Hoag's Object là một trong những thiên hà hình vòng hiếm gặp nhất trong vũ trụ, bao gồm khoảng 8 tỷ ngôi sao. Nhìn từ xa, nó giống như một chiếc nhẫn hoàn hảo lơ lửng giữa không gian, với lõi trung tâm tròn trịa được bao quanh bởi một vành đai ánh sáng rực rỡ.

Khác với phần lớn các thiên hà hình vòng – vốn thường hình thành sau va chạm giữa các thiên hà, Hoag's Object lại không mang bất kỳ dấu hiệu nào của một vụ va chạm thiên hà trong quá khứ. Cấu trúc hoàn hảo và biệt lập của nó khiến các nhà thiên văn đau đầu suốt nhiều thập kỷ, vì nguồn gốc thực sự của nó vẫn là một bí ẩn chưa có lời giải.

Dù chưa rõ bằng cách nào mà một thiên hà hình nhẫn như vậy có thể hình thành mà không cần đến va chạm, Hoag's Object vẫn là biểu tượng cho sự đa dạng và kỳ bí của vũ trụ – nơi luôn có những cấu trúc làm chao đảo hiểu biết hiện tại của loài người.

 

[BuddyUp]

NGC 346 – Vườn ươm sao trẻ trong vũ trụ.

NGC 346 là một cụm sao trẻ đang sôi động với hàng nghìn ngôi sao non mới hình thành. Đây là một trong những vùng hình thành sao mạnh mẽ nhất trong Đám Mây Magellan Nhỏ – một thiên hà lùn gần Dải Ngân Hà.

Những ngôi sao khổng lồ nhất trong cụm tỏa ra gió sao dữ dội và bức xạ cực mạnh, tác động mạnh mẽ đến môi trường xung quanh. Dữ liệu tia X từ kính viễn vọng Chandra hé lộ ánh xạ năng lượng phát ra từ các ngôi sao lớn này, đồng thời còn cho thấy ánh sáng khuếch tán từ tàn tích siêu tân tinh – phần còn lại phát sáng của một ngôi sao đã phát nổ.

Hình ảnh là sự kết hợp giữa nhiều bước sóng: tia X màu tím từ Chandra, cùng với ánh sáng khả kiến và tia cực tím màu xanh, nâu và vàng từ Hubble, tạo nên một cái nhìn ngoạn mục về quá trình hình thành và tiến hóa của các ngôi sao trong cụm. Đây là cửa sổ vũ trụ giúp các nhà thiên văn hiểu rõ hơn về sự sống và cái chết của những ngôi sao lớn nhất vũ trụ.