Những sự kiện thú vị trên thế giới

[BuddyUp]

West Highland Line – Hành trình xuyên Cao nguyên Scotland huyền ảo

Rời khỏi nhịp sống đô thị của Glasgow, đoàn tàu West Highland Line bắt đầu tiến dần về phía Tây Bắc, hướng đến thị trấn cảng nhỏ Mallaig. Đây không chỉ là một tuyến đường sắt thông thường mà được xem là một trong những cung đường đẹp nhất Vương quốc Anh, nơi thiên nhiên hoang sơ của Scotland hiện ra trọn vẹn qua từng khung cửa sổ.

Ngay sau khi rời thành phố, cảnh quan chuyển mình rõ rệt. Những dãy núi trập trùng của vùng Scottish Highlands mở ra trong màn sương mỏng đặc trưng. Cao nguyên Scotland không phô trương sự hùng vĩ theo cách Alps làm, mà gây ấn tượng bằng vẻ hoang dại, trầm lắng và có phần huyền bí. Thảm cỏ hoang trải dài, những triền đồi phủ rêu và ánh sáng thay đổi liên tục theo mây trời tạo nên một không gian đậm chất điện ảnh.

Dọc hành trình, các hồ nước tĩnh lặng – đặc trưng địa lý của Scotland – xuất hiện xen kẽ giữa núi đồi. Mặt nước phẳng lặng phản chiếu bầu trời xám bạc và những đỉnh núi xa xa, mang lại cảm giác thanh bình gần như tuyệt đối. Đây là kiểu phong cảnh khiến người ta không cần phải nói chuyện, chỉ đơn giản là ngồi yên và quan sát.

Điểm nhấn nổi bật nhất của tuyến đường chính là khi tàu băng qua cầu Glenfinnan Viaduct. Công trình uốn cong duyên dáng giữa thung lũng này đã trở thành biểu tượng của đường sắt Scotland và được biết đến rộng rãi qua loạt phim Harry Potter and the Philosopher's Stone. Khi đoàn tàu chậm rãi lướt qua cây cầu, toàn bộ khung cảnh núi non và hồ nước phía dưới hòa quyện thành một khung hình mang tính biểu tượng, vừa cổ điển vừa kỳ ảo.

West Highland Line không phải hành trình của sự xa hoa hay tốc độ. Đó là chuyến đi dành cho những ai yêu sự tĩnh lặng, yêu những khoảng không rộng lớn và muốn cảm nhận một Scotland nguyên bản nhất. Trong bản đồ những cung đường sắt đẹp của châu Âu, tuyến tàu này đại diện cho vẻ đẹp hoang sơ, mộc mạc nhưng đầy chiều sâu của vùng đất phía Bắc.

 

[BuddyUp]

Flåm Railway – 20km ngắn ngủi nhưng cô đọng toàn bộ vẻ đẹp Na Uy

Giữa mạng lưới những cung đường sắt ngoạn mục của châu Âu, Flåm Railway là một trường hợp đặc biệt. Tuyến tàu này chỉ dài khoảng 20km, nhưng lại được xếp vào nhóm những tuyến đường sắt dốc nhất thế giới vận hành bằng đầu máy thông thường. Chính độ dốc ấn tượng cùng địa hình hiểm trở đã biến hành trình ngắn ngủi này thành một trải nghiệm gần như “thẳng đứng” giữa thiên nhiên Bắc Âu.

Tuyến tàu kết nối làng Flåm nằm bên vịnh hẹp với khu vực núi cao phía trên, băng qua những sườn dốc có độ chênh cao lớn trong quãng đường rất ngắn. Điều làm nên giá trị của Flåm Railway không nằm ở thời lượng, mà ở mật độ cảnh quan dày đặc đến mức gần như không có phút nào để rời mắt khỏi khung cửa sổ.

Đoàn tàu di chuyển sát những thác nước đổ thẳng từ vách núi xuống thung lũng. Âm thanh của nước va vào đá hòa cùng tiếng bánh sắt trên đường ray tạo nên một trải nghiệm đa giác quan rõ rệt. Ở nhiều đoạn, tàu chạy gần đến mức hành khách có thể cảm nhận được làn hơi nước mát lạnh từ dòng thác.

Hai bên là các vách đá dựng đứng, gần như thẳng đứng, tạo cảm giác con tàu đang len lỏi qua một khe nứt khổng lồ của địa chất. Cảnh quan nơi đây mang tính nguyên sơ, ít dấu vết đô thị, đúng với đặc trưng địa hình của vùng fjord Na Uy.

Khi tàu hạ dần xuống khu vực Flåm, toàn bộ thung lũng mở ra với màu xanh sâu đặc trưng của các fjord. Những mặt nước dài và hẹp ăn sâu vào đất liền, được bao quanh bởi núi cao và rừng rậm, tạo nên cấu trúc địa hình hiếm có trên thế giới. Đây là dạng cảnh quan đã làm nên thương hiệu du lịch của Na Uy, và Flåm Railway cho phép bạn tiếp cận nó ở cự ly gần nhất.

Trong số các tuyến đường sắt đẹp nhất châu Âu, Flåm Railway đại diện cho triết lý “ngắn nhưng đậm đặc”. Không cần hàng trăm kilomet, chỉ 20km cũng đủ để phơi bày toàn bộ sự hùng vĩ và tinh tế của thiên nhiên Bắc Âu.

 

[BuddyUp]

Cinque Terre railway – Hành trình men theo Địa Trung Hải đẹp như tranh vẽ

Nếu các tuyến tàu vùng núi châu Âu gây ấn tượng bằng độ cao và địa hình hiểm trở, thì Cinque Terre railway lại chinh phục người ta bằng nhịp điệu biển cả và màu sắc Địa Trung Hải. Tuyến đường sắt này chạy dọc bờ biển vùng Cinque Terre, kết nối năm ngôi làng nhỏ bám sát vách đá của vùng Liguria, tạo nên một trong những hành trình ven biển đặc sắc nhất nước Ý.

Con tàu liên tục xuyên qua các đường hầm được khoan sâu trong núi đá. Và mỗi lần lao ra khỏi bóng tối ấy, trước mắt hành khách lại mở ra một “khung hình” hoàn toàn mới. Màu xanh đậm của biển Địa Trung Hải trải rộng đến tận chân trời, tương phản mạnh với những vách đá dựng đứng và bầu trời ngập nắng.

Những ngôi nhà màu pastel đặc trưng của miền duyên hải Ý bám chặt vào sườn núi, xếp tầng như những khối lego đầy ngẫu hứng. Từ cửa sổ tàu, có thể nhìn thấy toàn cảnh các làng như Vernazza hay Manarola với bến cảng nhỏ, thuyền đánh cá và những con hẻm dốc dẫn lên cao. Kiến trúc nơi đây không đồ sộ, nhưng hài hòa tuyệt đối với địa hình đá và biển.

Ở nhiều đoạn, sóng biển gần như chạy song song sát đường ray, tạo cảm giác con tàu đang lướt ngay trên mặt nước. Âm thanh sóng vỗ hòa cùng chuyển động của tàu mang đến một nhịp điệu rất khác so với các tuyến đường sắt vùng núi. Đây là hành trình của ánh sáng, của gió biển và của những gam màu ấm áp.

Cinque Terre railway không chỉ là phương tiện kết nối giữa năm ngôi làng ven biển. Nó là một cách trải nghiệm trọn vẹn cảnh quan Liguria từ một góc nhìn chuyển động, nơi mỗi lần tàu ra khỏi đường hầm đều giống như một lần màn ảnh mở ra cho cảnh quay mới. Trong bản đồ những cung đường sắt đẹp nhất châu Âu, đây là đại diện tiêu biểu cho vẻ đẹp rực rỡ và đầy cảm xúc của miền biển Ý.

 

[BuddyUp]

Tại khu di tích của Temple of Artemis at Sardis, nhiều người thường ngạc nhiên khi thấy hai cột đá khổng lồ vươn cao một cách khác thường so với phần nền còn lại của công trình. Thoạt nhìn, chúng giống như những cột trụ được xây dựng cao vượt trội so với các phần kiến trúc xung quanh. Nhưng sự thật phía sau lại hoàn toàn khác: không phải cột cao hơn — mà là mặt đất xung quanh đã từng bị chôn vùi.

Ngôi đền nằm tại thành phố cổ Sardis, một trung tâm quan trọng của vương quốc Lydia cổ đại và sau này là đô thị lớn dưới thời Hy Lạp – La Mã. Công trình được xây dựng để thờ Artemis, nữ thần săn bắn và thiên nhiên trong thần thoại Hy Lạp. Đây từng là một trong những ngôi đền lớn nhất trong khu vực Tiểu Á.

Trong nhiều thế kỷ, khu vực này chịu ảnh hưởng của lũ lụt, sạt lở đất và trầm tích từ núi. Lớp đất đá từ các sườn núi xung quanh dần dần tràn xuống và chôn vùi phần lớn nền móng của khu đền. Điều này khiến các cột đá trông có vẻ “cao hơn bình thường”, trong khi thực tế phần chân cột và nền kiến trúc ban đầu đã bị lớp trầm tích phủ kín.

Các bức ảnh so sánh giữa quá khứ và hiện tại cho thấy rõ điều đó: Trong những bức ảnh cổ, mặt đất cao gần tới phần thân cột. Sau khi các nhà khảo cổ tiến hành khai quật và loại bỏ lớp trầm tích, nền móng thật của ngôi đền mới dần lộ ra.

Những cuộc khai quật khảo cổ trong thế kỷ 20 đã giúp “bóc tách” từng lớp đất tích tụ qua hàng trăm năm, trả lại hình dạng gần với nguyên bản của khu đền cổ. Nhờ đó, các nhà nghiên cứu có thể hiểu rõ hơn về quy mô thật sự của công trình cũng như cấu trúc kiến trúc của thời kỳ Hy Lạp – La Mã tại Sardis.

Ngày nay, hai cột trụ khổng lồ còn đứng vững tại đây không chỉ là dấu tích của một công trình tôn giáo cổ đại, mà còn là minh chứng sống động cho cách thiên nhiên và thời gian có thể thay đổi hoàn toàn diện mạo của lịch sử. Những gì chúng ta nhìn thấy trên mặt đất ngày nay đôi khi chỉ là một phần nhỏ của thế giới cổ đại đang ngủ yên bên dưới lớp đất đá.

 

[BuddyUp]

Bạn có bao giờ thắc mắc vì sao mặt tiền của nhà thờ Đức Bà Paris (Notre Dame) trông cứ... vuông vắn, bằng phẳng như thể đang "đợi" thêm cái gì đó không?

Chuẩn rồi đấy! Ý định ban đầu của các kiến trúc sư thế kỷ XII không chỉ dừng lại ở hai tòa tháp phẳng như hiện tại, mà họ muốn chơi lớn: Xây thêm hai ngọn tháp nhọn (spires) hoành tráng chọc thủng trời mây đặt ngay trên đỉnh hai tòa tháp ấy!

Ý tưởng này mang đậm chất Gothic thời thượng lúc bấy giờ, nhằm kéo ánh nhìn của con người hướng thẳng lên thiên đàng.

Thế nhưng, đời không như là mơ! Dự án kéo dài gần hai thế kỷ, ngân sách thì "cạn kiệt", kỹ thuật xây dựng thời đó lại gặp giới hạn, và quan trọng là... gu thẩm mỹ của người Paris qua các thời kỳ đã thay đổi. Cuối cùng, người ta quyết định dừng lại ở chiều cao hiện tại vì thấy kết cấu phẳng này trông cũng "cool ngầu" và thanh lịch một cách khác biệt.

Hóa ra, biểu tượng nghìn năm của nước Pháp vốn là một công trình... chưa hoàn thiện theo bản vẽ gốc!
Đúng là "cái kết hụt" đỉnh nhất lịch sử kiến trúc, bạn nhỉ?

 

[BuddyUp]

Hoàng gia Nhật Bản sở hữu một "họ danh" độc nhất vô nhị: Không có họ!

Đúng vậy, từ Thiên hoàng Naruhito đến các hoàng tộc đều chỉ có tên gọi (như Hiro-no-miya) mà không hề có họ như Nguyễn, Trần, hay Smith.

Dưới góc nhìn lịch sử, điều này bắt nguồn từ tư duy thần quyền cổ đại. Người Nhật xưa tin rằng gia tộc Thiên hoàng là hậu duệ trực tiếp của Nữ thần Mặt Trời Amaterasu. Họ là dòng dõi thần thánh, "vạn thế nhất hệ" trị vì liên tục từ thuở khai thiên lập địa. Trong khi "họ" (kabane/myoji) là thứ vua ban cho bề tôi để phân chia giai cấp và cai trị, thì đấng tối cao đứng trên tất cả lại chẳng cần một cái họ để định danh.

Thế nên, nếu lỡ làm mất hộ chiếu, các thành viên hoàng gia cũng chẳng thể đi làm lại như dân thường vì họ... không có căn cước công dân!

Thậm chí, khi công chúa Mako kết hôn với một thường dân, nàng đã phải chính thức rời khỏi hoàng tộc, lập một hộ tịch mới và lần đầu tiên trong đời có một cái họ theo chồng để trở thành một công dân Nhật Bản thực thụ.

 

[BuddyUp]

Những chuyện khó tin ( và cả dễ tin ) liên quan tới bóng đá

1. Lithuania và Estonia (hai nước cộng hòa vùng Baltic thuộc Liên Xô trước đây) dẫn đầu bảng xếp hạng châu Âu về mức độ… không ưa bóng đá. Kết quả khảo sát, cũng như việc theo dõi lượng người xem trận đấu và tỷ lệ khán giả đến sân vận động, cho thấy chưa đến 5% dân số ở hai quốc gia này quan tâm đến bóng đá.

Tại Lithuania, bóng rổ, môn thể thao số một của đất nước, chiếm ưu thế tuyệt đối, trong khi ở Estonia, người dân không đặc biệt quan tâm đến thể thao. Để so sánh, ở các quốc gia như Anh, Hà Lan, Tây Ban Nha, Ý và Pháp, 30 đến 35% dân số quan tâm đến bóng đá ở các mức độ khác nhau; ở Thổ Nhĩ Kỳ, Bồ Đào Nha và Bỉ, con số này thấp hơn một chút so với 30%; và trên toàn châu Âu, mức trung bình là 23-25%.

2. Câu lạc bộ bóng đá Benevento của Ý đã tồn tại 97 năm và có một phù hiệu khá độc đáo. Trước năm 1990, phù hiệu này mang hình một con lợn rừng, nhưng sau đó người ta quyết định thay đổi lợn rừng bằng hình ảnh một phù thủy cưỡi chổi trên nền sọc đỏ và vàng. Sự thay đổi này được lấy cảm hứng từ những truyền thuyết về thành phố Benevento, nơi nổi tiếng vào thời Trung cổ là “lò ấp” chuyên xuất xưởng các pháp sư và phù thủy.

Mãi 27 năm sau, vào năm 2017, đội Benevento mới được thăng hạng lên Serie A. Nhiều cổ động viên (và một vài cầu thủ) tin rằng sở dĩ có được điều này là nhờ sự “phù hộ độ trì” của mụ phù thủy trên huy hiệu của đội.

3. Năm 1994, cầu thủ người Brazil Romario, lúc đó đang chơi cho Barcelona, nhận được tin từ quê nhà rằng những kẻ đeo mặt nạ có vũ trang đã tấn công một quán bar địa phương và bắt cóc cha anh. Chúng đưa ông đến một địa điểm không xác định và hứa sẽ thả ông nếu nhận được khoản tiền chuộc 7 triệu đô la. Nhưng cầu thủ này đã từ chối trả tiền!

Vụ bắt cóc xảy ra vài tuần trước ngày khai mạc World Cup USA’94. Thay vì trả tiền chuộc, Romario đã lên tiếng đe dọa bọn tội phạm rằng nếu cha anh không được thả ngay lập tức, anh sẽ không bao giờ khoác áo đội tuyển quốc gia và thi đấu cho đất nước Brazil nữa.

Vài giờ sau, cảnh sát Brazil nhận được tin nhắn cho biết nơi có thể tìm thấy cha của cầu thủ này. Đến hiện trường, họ tìm thấy con tin bị trói nhưng vẫn còn sống và khỏe mạnh. Bọn tội phạm, vốn là những người hâm mộ bóng đá, quyết định rằng số tiền 7 triệu đôla không thể dùng đánh đổi việc đội tuyển quốc gia có thể bỏ lỡ Cup Vàng chỉ vì thiếu vắng người đội trưởng toàn năng (!), vì vậy chúng chọn dành ưu tiên cho đội tuyển...

Bọn tội phạm không bị bắt, nhưng chúng cũng không nhận được bất kỳ khoản tiền nào, Romario thì đến World Cup, ghi 5 bàn thắng và trở về với tư cách nhà vô địch.

4. Trong thời kỳ đại dịch Covid-19, cựu đội trưởng đội tuyển Anh David Beckham bỗng có hứng thú với nghề nuôi ong. Anh đã lập một trại nuôi ong trong khu đất của mình ở Cotswolds (thuộc vùng Gloucestershire, tây nam nước Anh) và bắt đầu sản xuất mật ong dưới một số thương hiệu (bao gồm "D Bee" - lấy cảm hứng từ tên anh - và "Seven Honey" - ám chỉ số áo của anh tại Manchester United).

Sản lượng của trại khá khiêm tốn và sản phẩm không được bán ra thị trường. Tất cả số mật ong Beckham thu hoạch được từ trang trại ong của mình đều được tặng cho bạn bè và các tổ chức từ thiện. Beckham cũng tặng một hũ mật ong mỗi năm cho hoàng gia Anh. Anh thừa nhận mình có kế hoạch mở rộng sản xuất đại trà và sẽ xúc tiến bán mật ong trong các siêu thị lớn.

5. "Hãy để chúng tôi vẫn tổ chức World Cup – Chile chẳng còn gì khác ngoài bóng đá!". Câu nói này do Carlos Dittborn, chủ tịch Liên đoàn bóng đá Chile, nghẹn ngào thốt ra trong cuộc họp của FIFA, và thán ngữ “Chile chẳng còn gì khác ngoài bóng đá!” đã trở thành khẩu hiệu không chính thức của World Cup 1962. Và cũng nhờ câu nói nghẹn ngào này mà giải đấu được tổ chức tại Chile. Tuy nhiên, bản thân Dittborn chưa bao giờ được chứng kiến giải đấu này.

Cần biết, Giải vô địch bóng đá thế giới năm 1962 dự kiến được tổ chức tại Chile, nhưng vào năm 1960, một thảm họa kinh hoàng đã ập đến đất nước này - một trận động đất mạnh 9,5 độ richter đã khiến đất nước chìm trong đổ nát, hàng chục nghìn người thiệt mạng. Nhiều ý kiến trong làng túc cầu thế giới cho rằng FIFA nên chuyển giải đấu đến Arghentina.

Chính lúc đó, Dittborn đã thốt ra câu nói huyền thoại, đầy cảm xúc trong một cuộc thảo luận tại FIFA, sau đó không ai dám tước bỏ quyền tổ chức World Cup khỏi tay Chile nữa. Giải đấu cuối cùng cũng diễn ra đúng thời hạn (mặc dù chỉ có bốn trong tám sân vận động được khôi phục) và có tác động tích cực đến đất nước (chủ yếu là về tinh thần). Tuy nhiên, các trận đấu diễn ra vô cùng thô bạo và bẩn thỉu (thẻ vàng và thẻ đỏ ngày ấy chưa được sử dụng; tỷ lệ chấn thương tăng vọt, và trong trận đấu giữa Ý với Chile, cảnh sát đã phải can thiệp để làm dịu tình hình các cầu thủ).

Năm ấy Brazil đã trở thành nhà vô địch... Nhưng tiếc thay, Carlos Dittborn, người đã cứu vãn tấm vé chủ nhà World Cup cho đất nước mình, lại không được chứng kiến điều đó. Ông qua đời ở tuổi 41, chỉ 32 ngày trước khi giải đấu khai mạc, do viêm tụy cấp tính.

6. Nếu năm 1986, danh thủ Maradona huyền thoại trở thành vô địch World Cup với “bàn tay của Chúa” thì 56 năm trước đó, tiền đạo người Uruguay Hector Castro đã giành chức vô địch World Cup đầu tiên cùng đội tuyển quốc gia (1930) dù anh bị thiếu một bàn tay - do một tai nạn xảy ra lúc Hector mới 13 tuổi).

Việc bị mất một bàn tay từ thời niên thiếu vẫn không thể ngăn cản Castro xây dựng một sự nghiệp bóng đá thành công, và tại World Cup 1930, ông đã ghi hai bàn thắng – bàn thắng đầu tiên cho Uruguay tại giải đấu và bàn thắng cuối cùng, ấn định chiến thắng trong trận chung kết. Cầu thủ người Nam Mỹ này có lẽ sẽ mãi mãi được nhớ đến là nhà vô địch thế giới duy nhất thi đấu chỉ với một bàn tay.

7. Câu lạc bộ Ajax của Amsterdam nắm giữ kỷ lục là đội bóng trẻ nhất từng vô địch Champions League. Trong trận chung kết mùa giải 1994/95 gặp AC Milan, độ tuổi trung bình của các cầu thủ đội bóng Hà Lan là 23,5, trong khi đội hình của câu lạc bộ Ý lại lớn hơn ba tuổi. Chưa có đội bóng nào khác từng vô địch Champions League với đội hình trẻ như vậy.

8. Chúng ta không ngừng ngạc nhiên trước mức độ mê tín dị đoan trong giới vận động viên và huấn luyện viên, mà trường hợp của huấn luyện viên người Argentina Carlos Bilardo là một ví dụ điển hình.

Bilardo từng làm việc cho đội tuyển quốc gia Argentina trong 7 năm và huấn luyện Maradona.
Bilardo từng dẫn dắt Sevilla, Boca Juniors, và các đội tuyển quốc gia Argentina, Guatemala và Libya trong nhiều năm. Khi ông đang huấn luyện đội Estudiantes vào đầu những năm 2000, một người phụ nữ nhận ra ông và đến gần ông trên đường phố vào đêm trước một trận đấu quan trọng của giải vô địch quốc gia. Bà chúc ông may mắn trong trận đấu sắp tới. Estudiantes đã đánh bại đối thủ một cách áp đảo, ghi bốn bàn thắng và hoàn toàn thống trị trận đấu.

Tất nhiên, huấn luyện viên tin rằng người phụ nữ và lời chúc của bà đã ảnh hưởng đến kết quả trận đấu. Bilardo yêu cầu ban lãnh đạo câu lạc bộ phải tìm bằng được người phụ nữ đó, nhưng đã bị phớt lờ. Do buồn và giận, ông đã từ chức và rời khỏi câu lạc bộ, từ đó để tâm tìm kiếm người phụ nữ nọ nhưng rốt cuộc vẫn không tìm ra.

9. Arsenal, sau thất bại trước PSG trong trận chung kết Champions League mùa giải 2025/26, vẫn là đội bóng có số trận thi đấu nhiều nhất tại giải đấu này mà chưa từng nâng cao chiếc cúp vô địch.

Arsenal hiện đã có 216 trận đấu tại Champions League. Đối thủ cạnh tranh gần nhất của họ, Atlético, có 192 trận.

 

[BuddyUp]

Tên các nước châu Phi
- Part 1

Khi check tên của các quốc gia châu Phi, ta sẽ dễ dàng bắt gặp nhiều cái tên có phần kỳ lạ so với thông thường, kiểu như nó là "danh từ chung" hoặc có danh từ chung chen vào ấy.

Kiểu như thế này: CH "Nam Phi", CH "Trung Phi", Guinea "Xích Đạo", Bờ Biển Ngà,.... Ngày trước thì còn có cả kiểu "Tây Nam Phi", "Thượng Volta", Bờ Biển Vàng,... các kiểu nữa.

Thực tế, một mặt vấn đề thể hiện ở đây là sự thiếu vắng lịch sử-văn hóa ở các khu vực này. Có những khu vực hoàn toàn trống vắng lịch sử, toàn bộ lịch sử chỉ gồm các bộ lạc săn bắt hái lượm, chưa hình thành nên bản sắc khu vực gì, thì không kiếm đâu ra tên riêng nào để mà gọi các vùng đất cả. Những vùng hoàn toàn trắng như thế, họ sẽ phải chấp nhận dùng 1 cái tên có vẻ "nhân tạo", có thể do người bên ngoài như châu Âu, Arab đặt cho; có thể do họ tự đặt.

Tuy nhiên những trường hợp cực đoan như thế khá hiếm. Đa phần các quốc gia không ít thì nhiều cũng phải có 1 tí gì đấy gắn với lịch sử vùng đất. Do vậy đa phần các nước châu Phi về sau nếu muốn, sẽ có thể chọn ra một cái tên mà họ thấy là gắn kết đủ nhiều với vùng đất của mình, để làm tên mới. Thực tế lịch sử các nước châu Phi cũng đổi tên khá nhiều, chúng ta sẽ tìm hiểu dần.

1. Nhưng trong số đó, cũng lòi ra trường hợp các ông đi... cuỗm tên ở chỗ khác về. Cụ thể đó chính là nước Ghana.

Vốn dĩ trong lịch sử đúng là từng có một nhà nước Ghana được lập nên, nhưng nó nằm tít tận trên... Senegal, Mauritania cơ. Còn nước "Ghana" hiện đại tên là "Bờ Biển Vàng". Tuy nhiên, tổng thống nước họ sau này muốn rũ bỏ cái tên "nhân tạo" thời kỳ thực dân kia, nên cần một cái tên nào mới mới mà cũng gợi lại lịch sử huy hoàng một tí.

Đất của ông lúc đấy thì không có, nhưng lại thấy rằng có 1 cái tên Ghana khá có danh trong lịch sử, mà hiện tại những thằng ở "Ghana real" cũng chẳng muốn lấy, lấy tên khác mất rồi, thì thôi mình xin luôn - lấy tên Ghana đặt cho nước mình dù không liên hệ gì về lịch sử.


2. Chuyện là, vốn dĩ cái tên "Sudan" xuất phát từ tiếng Arab, có nghĩa là "da đen". Do đó, người Arab sau khi chinh phục Ai Cập đã dùng từ "sudan" để chỉ toàn bộ lãnh thổ sa mạc Sahara mà không phải của người Ai Cập, Berber ...

Nghĩa là, vùng đất "Sudan" thật sự là một vùng trải dài từ Senegal sang Mauritania, Mali, Burkina Faso, Chad, Trung Phi.... còn vùng "Sudan ngày nay" chỉ là phần đuôi phía Đông của cả vùng lớn đó, mà vốn dĩ trước đó cũng đã thuộc ảnh hưởng Ai Cập khá nhiều.

Có thể nói, 2 nước Sudan và Nam Sudan ngày nay lại là vùng "ít Sudan nhất" trong toàn bộ vùng Sudan đúng theo định nghĩa lịch sử.

Và thực tế lịch sử đúng là như thế, dưới thời Pháp thuộc thì người Pháp vẫn gọi các thuộc địa Tây Phi của mình là "Sudan thuộc Pháp". Thậm chí, nước Mali sau khi giành độc lập vẫn tên là "Tây Sudan", rồi "Cộng hòa Sudan", tới 1958 mới đổi thành Mali như ngày nay.

Trong khi đó, nước Sudan ngày nay dù có nhiều tên gọi trong lịch sử kiểu như Nubia, nhưng sau cùng vẫn quyết định giữ lại cái tên Sudan được người Ai Cập dùng để gọi họ. Nên bây giờ mới có cái meme để đùa cho vui rằng Sudan bây giờ chỉ là delusional cosplayer, còn Sudan real ở tút bên Mali mới đúng cơ

 

[BuddyUp]

Tên các nước châu Phi
- Part 2

Kỳ này chúng ta đến với các quốc gia có tên phần nào "nhân tạo" ở châu Phi.
Thế nào là nhân tạo? Thông thường tên các nước trên thế giới sẽ mang một danh từ riêng, thể hiện tên tộc người hay vùng đất. Tất nhiên bỏ trường hợp các danh từ đó biến thành toponym rồi nhé. Tuy nhiên có những quốc gia trong tên vẫn có ít nhiều tính "nhân tạo", "danh từ chung",...
Đại khái, nó là kiểu một trong những trường hợp này (thực tế có thể nhiều hơn):
-Tên nước đặt theo tên người
-Tên nước có từ chỉ hướng, vị trí địa lý
-Tên ghép
-Tên mang ý nghĩa không phải vùng đất

Ví dụ sẽ trực quan hơn:
1. Tên có yếu tố địa lý
- CH "Nam" Phi: như tên, quốc gia này là chỉ vùng đất "cực Nam châu Phi", thế thôi. Đây là cái tên do người cai trị Anh đặt ra. Vốn dĩ ban đầu có nhiều lãnh thổ thuộc địa với tên đặc trưng chỉ vùng đất, nhưng về sau người Anh đã xâm chiếm hết các lãnh thổ này

- CH "Trung" Phi: tương tự Nam Phi. Nhưng quá trình hình thành nên tên ngược lại hoàn toàn. Vốn dĩ ban đầu Pháp cai trị nước này, gọi tên là nước Ubangi-Shari theo tên các con sông, rất bình thường.

Nhưng tới khi giành độc lập, thì các lãnh đạo nước này lại thích tư duy ngược, không muốn lấy tên nào cho nó đặc sắc địa phương mà lại muốn lấy một cái tên "generic" hơn. Kết quả là họ lấy tên nước là "Trung" Phi chỉ vì nước nằm ở trung tâm châu Phi.

- Nam Sudan: đơn giản, nước này tách ra từ Sudan, ở miền Nam nên gọi thế.

- Tây Sahara: còn gọi là Sahrawi, một lãnh thổ chưa được công nhận, bị Morocco chiếm đóng. Tên đặt vậy do nằm phía cực Tây sa mạc Sahara, thế thôi.

- Tây Nam Phi: là tên cũ của nước Namibia. Y hệt như Nam Phi, do nằm ở phía Tây Nam châu Phi. Sau này độc lập (khoảng năm 1990) người ta mới lấy tên sa mạc Namib để đặt cho tên nước.

- Bắc-Nam/Rhodesia: tên cũ của 2 nước Zambia và Zimbabwe. Tuy nhiên bản thân từ Rhodesia lại là 1 tên người. Ta sẽ nhắc lại sau.

- Guinea Xích Đạo: vấn đề là Guinea là một vùng địa lý rất rộng, gần như bao trọn Tây Phi. Khi tách ra có khá nhiều nước tên là Guinea. Do vậy để phân biệt, nước này gọi tên đường Xích Đạo chạy qua nước mình để thêm vào phân biệt.

Thực tế ngày trước, các thuộc địa của Pháp ở Trung Phi (gồm Chad, Gabon, Congo,...) gọi chung là "Châu Phi Xích đạo thuộc Pháp". Và bài trước cũng có nhắc: Mali, Mauritania, Senegal,... thì gộp chung gọi là "Tây Sudan thuộc Pháp". Nói thế để chúng ta biết thêm.

- Bờ Biển Ngà: rất rõ ràng. Nước này trước có nhiều voi, bờ biển thành nơi buôn ngà voi nổi tiếng, nên gọi như thế. Bây giờ vẫn giữ nguyên chưa thèm đổi.

- Bờ Biển Vàng: y hệt như trên. Bờ biển buôn vàng nổi tiếng nên gọi như thế. Nhưng sau này Bờ Biển Vàng đã đổi tên thành Ghana, dù Ghana là 1 vùng lịch sử chẳng liên quan gì tới vùng đó.

-Thượng Volta: tên cũ của nước Burkina Faso. Tên này thể hiện vị trí thượng nguồn sông Volta, đơn giản. Đặc biệt ở chỗ Burkina Faso lại là 1 cái tên nhân tạo khác. Ta sẽ nói sau.

2. Mang tên người
-Mozambique: tên đặt theo Mussa Bin Bique, thương nhân Arab chuyên săn bắt nole ở vùng này.

-Eswatini: mới đổi tên năm 2018 từ Swaziland (nghe giang hồ đồn để đỡ nhầm với Thụy Sĩ nhưng thực ra đã là tên cũ trong lịch sử. Lấy tên từ vua Mswati II.

-Rhodesia: vùng đất lấy tên theo người cai trị Anh Cecil John Rhodes. Trước đây có Bắc Rhodesia và Nam Rhodesia. Sau khi Bắc Rhodesia đổi tên thành Zambia, Nam Rhodesia lấy luôn tên Rhodesia này. Về sau thành Zimbabwe.

3. Tên ghép
-Tanzania: ghép từ 2 nước Tanganyika + Zanzibar

4. Tên mang ý nghĩa cụ thể
-Liberia: nghĩa là "giải phóng". Tên đặt ra do các nole được giải phóng ở Mỹ trở về châu Phi thế kỷ 19.

-Burkina Faso: trước kia là Thượng Volta. Sau này lãnh đạo Thomas Sankara đổi tên thành Burkina Faso, ý nghĩa là "đất nước của những người chính trực".

-Cộng hòa Arab Thống nhất: tên cũ của Ai Cập. Đặt ra dưới thời Nasser để thể hiện mong muốn thống nhất (thực tế là sáp nhập, toàn đấm nhau) các nước cộng hòa Arab đồng minh như Syria, Bắc Yemen, Iraq,...

 

[BuddyUp]

Tên các nước châu Phi
- Part 3

Những màn trộm tên.
Chúng ta tới với 1 xu hướng tiếp theo trong cách đặt tên của các nước châu Phi. Đó là: lấy tên của 1 đất nước từng tồn tại trong lịch sử xa xưa đặt cho nước mình. Tất nhiên, có người bảo đấy là "tái lập" tên chứ có gì mà xoắn? À thì, xoắn ở chỗ cái tên này lại chăng phải của các ông, mà là của thằng khác, nhưng các ông tha về xài, thế mới thành chuyện.

1. Ghana - Bờ Biển Vàng
Trong lịch sử, vương quốc Ghana cổ là một vương quốc nhỏ, nằm trên tuyến đường thương mại Nội Sahara nổi tiếng kỳ bí, giang hồ đồn rất nhiều vàng. Xác định lịch sử hiện nay cho thấy vương quốc này rơi vào khoảng giữa Mauratania và Mali ở Bắc Phi.

Trong khi đó, ở bờ biển Tây Phi có 1 vùng đất bờ biển cũng buôn bán khá nhiều vàng. Khi người Anh chiếm nơi này, gọi nước đó là "Gold Coast" tức Bờ Biển Vàng. Tương tự như Bờ Biển Ngà của Pháp.

Thế rồi sau khi giành độc lập, đầu các lãnh đạo Ghana đã nhảy số rằng: không thể chấp nhận cái tên "nhân tạo" kia được. Cần phải có 1 cái tên nào đó thể hiện bản sắc lịch sử vùng đất.

Vấn đề là nó chẳng có gì đáng kể. Nhưng trên đầu chúng nó cách gần 500km, có một Đế quốc cổ tên là Ghana khá huy hoàng. Mấy thằng Mali, Mauritania lại chẳng thằng nào dùng. Thôi thì mình xin. Từ đó Bờ Biển Vàng đổi tên thành Ghana, dù chẳng liên quan gì tới "Ghana real".

2/ Benin - Dahomey
Nó còn ảo hơn. Vốn dĩ trong lịch sử, có một tiểu quốc nhỏ tên Benin (với 1 thành phố tên y thế) nằm ở Đông Nam Nigeria, kéo dài tới biên giới Cameroon ngày nay. Nổi tiếng về thương mại và buôn bán nole Tây Phi.

Cách đó cũng chừng 500km về phía Tây, có 1 vương quốc nhỏ khác tên là Dahomey. Sau này Dahomey là thuộc địa của Pháp.

Sau khi độc lập, Dahomey vẫn là Cộng hòa Dahomey trong 15 năm. Nhưng đột nhiên một ngày đẹp trời số lại nhảy trong đầu các thiên tài nước Dahomey. Họ quyết định vác cái tên Benin ở thằng láng giềng Nigeria về dùng cho nước mình - đằng nào thì chúng m cũng có dùng đâu? Thế là chúng ta có nước Cộng hòa Benin như ngày nay.