Những điều thú vị ẩn dấu trên bầu trời

[BuddyUp]

Hình ảnh tàn dư siêu tân tinh này không chỉ đẹp mắt mà còn ẩn chứa một câu chuyện trinh thám vũ trụ. Thông qua nghiên cứu tỉ mỉ, các nhà thiên văn học đã suy luận rằng hiện tượng này bắt nguồn từ vụ va chạm giữa hai sao lùn trắng – những ngôi sao nhỏ nhưng cực kỳ đậm đặc, thường là tàn dư của các ngôi sao đã chết.

Khi hai sao lùn trắng quay quanh nhau và dần rút ngắn khoảng cách do mất năng lượng qua sóng hấp dẫn, cuối cùng chúng hợp lại, tạo ra một vụ nổ siêu tân tinh loại Ia – một trong những vụ nổ mạnh nhất trong vũ trụ. Loại siêu tân tinh này đặc biệt quan trọng vì chúng phát sáng đồng đều và được dùng làm “nến chuẩn” để đo khoảng cách thiên văn, giúp con người khám phá sự giãn nở của vũ trụ.

Từ tàn tích phát sáng còn lại – bao gồm khí nóng, tia X và sóng vô tuyến – các nhà khoa học có thể lần ngược thời gian, phân tích quang phổ và cấu trúc để hiểu rõ bản chất của vụ nổ và lịch sử của nó.

 

[BuddyUp]

Hình ảnh tuyệt đẹp này mang đến một cái nhìn chưa từng có về sao Mộc - hành tinh lớn nhất Hệ Mặt Trời - với các dải mây rực rỡ, những cơn bão cuồng nộ và Vết Đỏ Lớn mang tính biểu tượng được ghi lại sắc nét.

Bức ảnh hé lộ vẻ đẹp đầy động lực của bầu khí quyển sao Mộc: những dải mây trải dài bao quanh hành tinh là kết quả của các luồng gió mạnh và dòng đối lưu trong tầng khí quyển dày đặc của nó. Vết Đỏ Lớn - một cơn bão tồn tại hơn 300 năm - nổi bật như một dấu chấm than trên "gương mặt" sao Mộc, nhắc nhở chúng ta về sức mạnh thiên nhiên ngoài Trái Đất.

 

[BuddyUp]

Nhật thực một phần gặp cụm sao Pleiades

Một khoảnh khắc hiếm hoi và choáng ngợp của vũ trụ - Mặt Trăng trong thời khắc nguyệt thực lặng lẽ lướt qua gần cụm sao lấp lánh Pleiades (Thất Nữ). Một minh chứng tuyệt đẹp cho sự đồng điệu và kỳ diệu trong điệu vũ của vũ trụ - nơi mà thời gian, ánh sáng và chuyển động giao thoa trong khoảnh khắc hoàn hảo.

 

[BuddyUp]

Bức ảnh ấn tượng này của Tinh vân Đầu Ngựa - còn được gọi là Barnard 33 - được kính viễn vọng không gian Hubble chụp lại với độ chi tiết đáng kinh ngạc vào năm 2013, nhân dịp kỷ niệm 23 năm hoạt động trên quỹ đạo.

Trong hình ảnh hồng ngoại này, tinh vân hiện lên hoàn toàn khác biệt so với hình dáng quen thuộc khi quan sát bằng ánh sáng khả kiến. Thay vì là một bóng đen dày đặc, Đầu Ngựa giờ đây hiện lên mờ ảo như một bóng ma mong manh, trong suốt và đầy những nếp gấp tinh tế, như thể đang nổi lên từ biển khí và bụi giữa các vì sao trong chòm sao Orion.

Ánh sáng hồng ngoại cho phép các nhà thiên văn nhìn xuyên qua màn bụi dày vốn che khuất cấu trúc bên trong của tinh vân, mở ra góc nhìn hiếm hoi vào những khu vực đang hình thành sao mới. Cột khí hình đầu ngựa được tạo nên từ khí hydro lạnh và bụi dày, đang dần bị bào mòn bởi bức xạ mạnh từ các ngôi sao trẻ ở gần.

Bức ảnh này không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật thiên văn, mà còn là lời nhắc nhở về việc vũ trụ còn rất nhiều điều kỳ diệu chỉ lộ diện khi ta vượt qua giới hạn thị giác con người.

 

[BuddyUp]

Hình ảnh chi tiết này về NGC 1275, được chụp bởi Kính viễn vọng không gian Hubble của NASA/ESA vào giữa năm 2006, hé lộ sự phức tạp tinh xảo của một thiên hà nằm ở trung tâm cụm thiên hà Perseus. Bao quanh vùng sáng trung tâm là một mạng lưới giống như ren màu đỏ, gồm các dòng khí mát tương đối trải dài trong không gian, được giữ lại bởi các trường từ mạnh mẽ.

Dù đang nằm trong môi trường siêu nóng tới 55 triệu độ C, các sợi khí mong manh này vẫn không sụp đổ hay tan rã, tồn tại ổn định suốt gần 100 triệu năm nhờ những "giá đỡ vô hình" từ từ trường. Lần đầu tiên, các nhà thiên văn đo được cường độ của những trường từ này, giúp lý giải vì sao các cấu trúc mảnh mai ấy có thể tồn tại giữa môi trường hỗn loạn như vậy.

Một số sợi khí có chiều dài lên tới 200.000 năm ánh sáng, nhưng lại mảnh đến mức chỉ rộng khoảng 200 năm ánh sáng, điều rất hiếm gặp với các cấu trúc vũ trụ ở quy mô đó. Hình ảnh cũng ghi lại các dải bụi bị xáo trộn từ một thiên hà xoắn ốc từng bị lực hấp dẫn xé toạc, cùng với những dải sao trẻ màu xanh dương sáng rực, tạo nên một cảnh tượng vũ trụ đầy kịch tính và sống động.

 

[BuddyUp]

Vào ngày 20 tháng 6 năm 2019, khi Sao Thổ tiến gần Trái Đất nhất - ở khoảng cách khoảng 1,36 tỷ km - Kính viễn vọng không gian Hubble của NASA/ESA đã sử dụng camera góc rộng số 3 để ghi lại một hình ảnh rõ nét về hành tinh khổng lồ có vành đai này. Thời điểm lý tưởng này cho phép các nhà thiên văn quan sát rõ hơn bầu khí quyển tuyệt đẹp của Sao Thổ, hiện lên với màu vàng óng rực rỡ.

Trong khung hình, một số mặt trăng băng giá của Sao Thổ cũng xuất hiện, lấp lánh như những ngôi sao nhỏ xoay quanh hành tinh mẹ. Các chi tiết của hệ thống vành đai hiện ra sắc nét, cho thấy các lớp và khe hở đa dạng đã làm say mê giới khoa học từ khi chúng được phát hiện.

Những bức ảnh thường niên như vậy là một phần của chương trình Outer Planet Atmospheres Legacy, nhằm theo dõi sự biến đổi thời tiết và mùa trên các hành tinh khí khổng lồ. Từ các cơn bão lớn cho đến những biến đổi tinh tế trong các dải mây, dữ liệu thu thập được không chỉ giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về Sao Thổ, mà còn cung cấp kiến thức quý giá về những hành tinh tương tự trong các hệ sao khác.

 

[BuddyUp]

“Tôi thậm chí còn không biết nơi bạn kết thúc và nơi tôi bắt đầu.”

Câu nói đầy cảm xúc này dường như dành riêng cho NGC 3256 - một thiên hà kỳ dị được sinh ra từ sự va chạm dữ dội giữa hai thiên hà riêng biệt. Cách Trái Đất khoảng 100 triệu năm ánh sáng trong chòm sao Vela, NGC 3256 mang hình dáng méo mó và kích thước khổng lồ – dấu tích rõ rệt của vụ hợp nhất.

Một trong những dấu hiệu nổi bật nhất của sự tương tác dữ dội này là hai “đuôi thủy triều” dài vươn ra hai phía như những vệt bụi sao rơi vãi – chính là phần vật chất bị kéo dãn do lực hấp dẫn khi hai thiên hà va chạm. Những thiên hà như NGC 3256 giúp các nhà thiên văn học tìm hiểu cách sự va chạm kích hoạt quá trình hình thành sao dữ dội, từ đó làm thay đổi toàn bộ tiến trình tiến hóa của một thiên hà.

Bức ảnh tuyệt đẹp này được công bố vào tháng 5 năm 2018, sử dụng dữ liệu từ Camera Nâng cao để Khảo sát (ACS) và Camera Trường rộng 3 (WFC3) trên kính thiên văn không gian Hubble, chụp lại qua ánh sáng khả kiến.

 

[BuddyUp]

Những kim loại quý như bạc và vàng được sinh ra trong những sự kiện bạo lực nhất vũ trụ - những vụ va chạm giữa các ngôi sao đã chết. Khi các sao neutron, tàn dư siêu đặc sau các vụ nổ siêu tân tinh, đâm sầm vào nhau, chúng giải phóng năng lượng vượt xa bất kỳ vụ nổ đơn lẻ nào. Chính trong những cú va chạm dữ dội này, các nguyên tố nặng nhất trong tự nhiên như vàng, bạc, bạch kim và thậm chí uranium được hình thành.

Quá trình này được gọi là tổng hợp hạt nhân bắt neutron nhanh, hay r-process. Trong hỗn loạn của vụ va chạm sao neutron, các hạt nhân nguyên tử bị bắn phá bởi các neutron với tốc độ chóng mặt, khiến chúng tăng dần kích thước thành các nguyên tố nặng hơn.

Chính trong những khoảnh khắc cực đoan đó, vũ trụ đã tạo ra các nguyên tố mang số nguyên tử như 47 cho bạc, 78 cho bạch kim và 79 cho vàng. Vì vậy, lần tới khi bạn nhìn thấy một món trang sức bằng kim loại quý, hãy nhớ rằng chúng từng là sản phẩm của một vụ va chạm sao chết - được rèn nên trong lửa của các vì sao hấp hối.

 

[BuddyUp]

Các nhà thiên văn học vừa phát hiện một “thế giới gương” mà lẽ ra không thể tồn tại - hành tinh LTT9779 b. Đây là hành tinh phản chiếu nhiều ánh sáng nhất từng được biết đến, với khả năng phản xạ tới 80% ánh sáng từ ngôi sao chủ, khiến nó sáng lấp lánh như một chiếc gương khổng lồ trôi nổi trong không gian.

LTT9779 b có kích thước tương đương sao Hải Vương và được bao phủ bởi những đám mây kim loại dày đặc, chủ yếu làm từ silicat (thủy tinh) và titanate (muối gốc titan), tạo nên bầu khí quyển bóng loáng như gương. Điều khiến các nhà khoa học kinh ngạc là hành tinh này quay quanh ngôi sao của nó ở cự ly cực kỳ gần - quá gần để bầu khí quyển có thể sống sót trước sức tấn công của gió sao nóng bỏng.

Thế nhưng, chính các nguyên tố kim loại nặng trong khí quyển có thể là “lớp áo giáp” giữ cho hành tinh không bị bào mòn. Những vật liệu này dường như giúp chống lại lực tước của gió sao, ngăn không cho khí thoát ra không gian.

LTT9779 b không chỉ kỳ lạ - nó thách thức hoàn toàn những lý thuyết hiện tại về sự hình thành và tiến hóa của hành tinh trong điều kiện khắc nghiệt. Một thế giới rực rỡ bất chấp cái nóng thiêu đốt, như tấm gương vũ trụ phản chiếu điều không thể.

 

[BuddyUp]

LDN 134 là một tinh vân tối đậm đặc nằm trong chòm sao Lupus, cách Trái Đất khoảng 500 năm ánh sáng. Đây là một đám mây khí phân tử lạnh và bụi giữa các vì sao, dày đặc đến mức che khuất hoàn toàn ánh sáng của các ngôi sao nền và thậm chí cả các thiên hà xa xôi phía sau. Chạy theo chiều dọc qua trường quan sát, tinh vân hiện lên như một mạng lưới phức tạp của các sợi mảnh và nhánh xoắn, được hình thành bởi chuyển động hỗn loạn bên trong và từ trường.

Sự che phủ này là do các hạt bụi liên sao - những hạt rắn siêu nhỏ chủ yếu được cấu tạo từ carbon, silicat và băng. Mỗi hạt bụi có kích thước chưa tới một micron, nhưng khi tập hợp lại, chúng hấp thụ và tán xạ ánh sáng sao, đặc biệt là ở các bước sóng ngắn. Những hạt này được hình thành từ lớp vỏ ngoài của các ngôi sao già trước khi bị thổi bay vào không gian, góp phần quan trọng vào việc hình thành môi trường giữa các vì sao. Trong các đám mây đặc như LDN 134, bụi không chỉ làm mờ ánh sáng mà còn đóng vai trò xúc tác: làm mát khí và giúp trọng lực dẫn đến sự hình thành sao mới.

Dọc theo rìa của tinh vân, những vùng phản xạ ánh sáng mờ màu xanh hiện lên - nơi ánh sáng sao bị tán xạ bởi lớp bụi mỏng hơn, giúp hé lộ phần nào cấu trúc bên trong. Tại lõi trung tâm, quá trình hình thành sao đã bắt đầu, nhưng các tiền sao vẫn hoàn toàn bị che khuất dưới ánh sáng khả kiến.

Trường quan sát có kích thước khoảng 33 × 22 arcminutes. Một vài thiên hà mờ ở nền sau vẫn có thể nhìn thấy qua những vùng ít bụi hơn, cho thấy độ dày của đám mây chính nơi mà cả thiên hà cũng bị "nuốt chửng" khỏi tầm nhìn.

LDN 134 là ví dụ điển hình cho một tinh vân tối hình thành sao ở giai đoạn đầu nhất - một "nôi sao" còn chưa phát sáng, chỉ lộ ra trong bóng tối và những vệt phản xạ nhẹ.