Những điều thú vị ẩn dấu trên bầu trời

[BuddyUp]

Đây là một hình ảnh trực tiếp của một hệ sao đang được sinh ra trong Tinh vân Orion, cách chúng ta 7.500 năm ánh sáng.

Đĩa vật chất trong hình có đường kính lên đến 53 tỷ dặm - tức gấp 7,5 lần đường kính của Hệ Mặt Trời. Đây là một đĩa tiền hành tinh khổng lồ, nơi bụi và khí đang dần kết tụ lại dưới tác động của lực hấp dẫn để hình thành các hành tinh tương lai.

Thật khó mà tưởng tượng những thế giới như thế nào sẽ ra đời từ đây - hành tinh đá cằn cỗi, những gã khổng lồ khí, hay có thể là những thế giới có tiềm năng cho sự sống?

 

[BuddyUp]

Tinh vân Đầu Ngựa trong chòm sao Orion là một trong những biểu tượng nổi bật nhất của bầu trời đêm!

Nằm cách Trái Đất khoảng 1.500 năm ánh sáng, tinh vân này là một đám mây bụi tối nổi bật vì có hình dạng giống đầu của một con ngựa đang ngẩng cao. Nó là một phần của đám mây khí và bụi lớn hơn gọi là Tổ hợp Orion, nơi diễn ra quá trình hình thành sao rất mạnh mẽ.

Tinh vân Đầu Ngựa nổi bật không phải vì tự phát sáng, mà vì nó che khuất ánh sáng phát ra từ khí hydro phát sáng phía sau - tạo nên hình ảnh kỳ ảo và dễ nhận biết. Đây là một điểm nhắm yêu thích của cả các nhà thiên văn học và những người yêu thích nhiếp ảnh thiên văn.

 

[BuddyUp]

Một sợi lửa Mặt Trời phun trào - Chuyện gì đã xảy ra với Mặt Trời của chúng ta?

Thật ra, không có gì bất thường - chỉ là Mặt Trời vừa "ném" một sợi lửa vào không gian. Vào giữa năm 2012, một sợi lửa Mặt Trời đã tồn tại suốt nhiều ngày bất ngờ phun trào, tạo ra một vụ phóng khối vành nhật hoa (CME) đầy năng lượng. Sợi lửa này được giữ ổn định bởi từ trường biến đổi liên tục của Mặt Trời, và thời điểm nó phát nổ hoàn toàn bất ngờ.

Sự kiện được theo dõi sát sao bởi Đài quan sát Động lực học Mặt Trời (SDO), ghi lại vụ nổ với hình ảnh tia cực tím cho thấy các vòng plasma rực rỡ vây quanh khu vực hoạt động. Điện tử và ion bị đẩy ra từ vụ phun trào đã đến Trái Đất sau khoảng 3 ngày, tương tác với từ quyển Trái Đất và tạo ra cực quang tuyệt đẹp ở các vùng cao.

Mặt Trời đang tiến gần đến đỉnh điểm của chu kỳ hoạt động 11 năm, khiến nhiều lỗ vành nhật hoa xuất hiện - những lỗ này cho phép hạt mang điện thoát ra không gian, gây nên hiện tượng cực quang tương tự.

 

[BuddyUp]

Cao vút trên bầu trời, trong chòm sao Xà Phu (Serpens), nằm một trong những cảnh tượng ngoạn mục nhất của vũ trụ: Tinh vân Đại Bàng (Eagle Nebula) - một đám mây khổng lồ gồm khí và bụi, nơi các ngôi sao mới được sinh ra.

Tại trung tâm của nó là “Trụ Sáng Tạo” (Pillars of Creation) nổi tiếng, được chụp với chi tiết tuyệt đẹp bởi cả kính viễn vọng Hubble và James Webb - những cột khí khổng lồ vươn cao hàng năm ánh sáng, tỏa sáng nhờ ánh sáng của các ngôi sao sơ sinh.

Khu vực này là một “vườn ươm sao” thực thụ, cách Trái Đất khoảng 7.000 năm ánh sáng. Bên trong, lực hấp dẫn kéo các khối khí lại với nhau để hình thành sao - quá trình tương tự đã tạo nên Mặt Trời của chúng ta hàng tỷ năm trước. Đây là lời nhắc rằng vũ trụ luôn trong trạng thái sáng tạo, tiến hóa và không ngừng mở rộng.

Tinh vân được đặt tên là “Đại Bàng” vì hình dạng giống như một con chim đang bay - nhưng thực tế, nó còn là một cái nhìn thoáng qua vào quá khứ và tương lai của vũ trụ.

 

[BuddyUp]

Olympus Mons.

Hình ảnh này, được chụp bởi tàu Mars Global Surveyor của NASA vào năm 1998, mô tả Olympus Mons - một ngọn núi lửa dạng khiên khổng lồ trên sao Hỏa. Theo số liệu từ thiết bị đo cao bằng tia laser của tàu Mars Orbiter (MOLA), Olympus Mons cao hơn 21,9 km, tức khoảng 2,5 lần chiều cao của đỉnh Everest tính từ mực nước biển.

Olympus Mons là ngọn núi lửa cao nhất và cũng là ngọn núi cao nhất trên sao Hỏa. Nó thuộc khu vực núi lửa Tharsis Montes và lần phun trào cuối cùng được ước tính xảy ra cách đây khoảng 25 triệu năm.

 

[BuddyUp]

Thiên hà xoắn ốc NGC 3511, cách Trái Đất khoảng 43 triệu năm ánh sáng, nằm trong chòm sao Crater (Chén rượu), được kính thiên văn Hubble ghi lại với góc nghiêng khoảng 70 độ - mang đến góc nhìn độc đáo giữa tư thế mặt phẳng (face-on) và cạnh bên (edge-on).

Góc nghiêng này giúp các nhà thiên văn quan sát rõ cấu trúc xoắn ốc và bụi vũ trụ mà bình thường có thể bị che khuất nếu nhìn trực diện hoặc quá nghiêng.

 

[BuddyUp]

Ba ngôi sao trên "Thắt lưng Orion" đều là những siêu sao xanh khổng lồ: Alnitak, Alnilam và Mintaka.

Alnilam - sáng nhất trong ba ngôi sao - phát sáng gấp 18.000 lần Mặt Trời và có khối lượng lớn hơn Mặt Trời khoảng 20 lần. Dù chúng trông có vẻ gần nhau trên bầu trời, nhưng thực tế Alnilam nằm cách Trái Đất khoảng 1.000 năm ánh sáng, còn Alnitak ở khoảng cách 800 năm ánh sáng.

Để dễ hình dung, ngôi sao gần nhất với Mặt Trời – Proxima Centauri – chỉ cách chúng ta 4,25 năm ánh sáng.

 

[BuddyUp]

Đám mây Magellan Nhỏ (SMC) là một thiên hà lùn cách Trái Đất khoảng 200.000 năm ánh sáng và đang quay quanh Dải Ngân Hà của chúng ta.

Dù có kích thước nhỏ hơn rất nhiều so với Ngân Hà, SMC lại đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu sự tiến hóa thiên hà và các tương tác hấp dẫn giữa các thiên thể.

Nó cũng là nơi có nhiều vùng hình thành sao đang hoạt động, giúp các nhà thiên văn học quan sát trực tiếp quá trình "sinh ra" của các ngôi sao mới.

 

[BuddyUp]

Hình ảnh sao Mộc trong vùng hồng ngoại do thiết bị Near-InfraRed Imager của kính thiên văn Gemini North ở Hawaii ghi lại cho thấy vẻ đẹp kỳ lạ của hành tinh khí khổng lồ này dưới một góc nhìn hoàn toàn khác. Trong phổ hồng ngoại, các vùng ấm hơn sẽ xuất hiện sáng hơn - điều này giúp các nhà khoa học nhìn xuyên qua những tầng mây dày để quan sát cấu trúc bên trong khí quyển.

Vết Đỏ Lớn - cơn bão khổng lồ nổi tiếng trên sao Mộc - hiện lên như một vòng tròn tối gần giữa ảnh, vì nó nằm ở độ cao cao hơn và lạnh hơn so với các vùng khí quyển xung quanh. Các chi tiết khác như dải mây và xoáy khí quyển cũng trở nên rõ nét hơn trong phổ này, cung cấp dữ liệu quý giá để nghiên cứu động lực học khí quyển của sao Mộc.

 

[BuddyUp]

Hệ sao "Coils of Apep", được quan sát bằng thiết bị VISIR trên Kính thiên văn rất lớn (VLT) của ESO, là một cảnh tượng ngoạn mục và bí ẩn trong thiên hà của chúng ta. Được đặt tên theo Apep - vị thần hỗn loạn trong thần thoại Ai Cập cổ đại - hệ sao này có thể là ứng cử viên đầu tiên cho một vụ bùng phát tia gamma (gamma-ray burst) trong Dải Ngân hà.

Hai ngôi sao Wolf-Rayet trong hệ nhị phân chính là nguồn gốc tạo ra những làn bụi hình xoắn ốc đỏ rực - kết quả từ sự va chạm của các dòng gió sao cực mạnh. Cấu trúc bụi này xoắn như rắn cuộn, tạo nên hình ảnh đầy mê hoặc. Ngoài ra, Apep còn có một ngôi sao đồng hành thứ ba tạo thành hệ ba sao bị ràng buộc bởi trọng lực.

Apep không chỉ đẹp mà còn nguy hiểm - nếu nó phát nổ dưới dạng vụ bùng phát tia gamma, nó có thể phóng ra năng lượng khổng lồ theo hướng nhất định trong không gian. Rất may, trục quay của Apep không hướng về phía Trái Đất.