Những điều thú vị ẩn dấu trên bầu trời

[BuddyUp]

Bức ảnh Mặt Trăng này được chụp bởi một phi hành gia của Apollo 12, rất có thể là Richard F. Gordon - phi công của mô-đun điều khiển. Trong khi hai đồng đội của ông, Pete Conrad và Alan Bean, làm việc trên bề mặt Mặt Trăng, Gordon vẫn lặng lẽ bay vòng quanh quỹ đạo, thực hiện phần nhiệm vụ ít được chú ý hơn nhưng không kém phần quan trọng. Theo dữ liệu của NASA, ông đã thực hiện 45 vòng bay quanh Mặt Trăng trong sứ mệnh này.

Richard Gordon là một anh hùng đích thực - một phi công kỳ cựu và người gác cổng cho sự trở về an toàn của đồng đội. Điều luôn khiến tôi khâm phục là vai trò của người phi hành gia thứ ba: đến được Mặt Trăng nhưng không thể đặt chân xuống, và trở thành con người cô đơn nhất trong lịch sử nhân loại. Gordon là người thứ hai trải nghiệm điều đó, sau Michael Collins trong sứ mệnh Apollo 11.

Một trong những điều làm người ta sững sờ là bức ảnh nổi tiếng do Michael Collins chụp, trong đó thấy toàn bộ Mặt Trăng với hai người duy nhất sống ở đó, Trái Đất phía xa với cả phần còn lại của nhân loại - và chỉ có Collins nằm ngoài cả hai thế giới, hoàn toàn đơn độc trong vũ trụ. Những khoảnh khắc như vậy khiến ta không chỉ kính nể kỹ thuật mà còn xúc động sâu sắc về thân phận con người trong không gian.

Richard F. Gordon qua đời vào năm 2017.

 

[BuddyUp]

NASA muốn khám phá tiểu hành tinh 16 Psyche – "kho báu vũ trụ" trị giá triệu tỉ USD.

NASA công bố sứ mệnh tiếp cận tiểu hành tinh 16 Psyche, nằm trong vành đai tiểu hành tinh giữa Sao Hỏa và Sao Mộc. Với đường kính hơn 200 km, Psyche được cho là chứa lượng kim loại khổng lồ – bao gồm sắt, niken, bạch kim và có thể cả vàng – với tổng giá trị ước tính lên đến hàng triệu tỉ USD, vượt xa toàn bộ nền kinh tế Trái Đất (khoảng 75.000 tỉ USD).

Trước đây, giới khoa học chỉ nghĩ Psyche là một khối sắt. Tuy nhiên, công nghệ mới cho thấy đây có thể là lõi còn sót lại của một hành tinh bị phá hủy – giàu kim loại quý hiếm.

Sứ mệnh Psyche do NASA khởi động từ năm 2022, dự kiến tiếp cận tiểu hành tinh vào năm 2026. Hiện chưa có kế hoạch khai thác, mục tiêu trước mắt là nghiên cứu cấu tạo để hiểu rõ hơn về sự hình thành của các hành tinh đá như Trái Đất.

 

[BuddyUp]

Hai cụm thiên hà đang trên đường va chạm lại với nhau sau lần đụng độ cách đây khoảng một tỷ năm. Hệ thống này, gọi tắt là PSZ2 G181, đã được nghiên cứu qua sóng radio và tiết lộ một cặp cấu trúc khổng lồ hình dấu ngoặc ngoài hệ thống. Những cấu trúc này có thể là các mặt trận xung kích - tương tự như những gì tạo ra bởi các tia phản lực siêu âm - có khả năng do sự gián đoạn của khí sau lần va chạm ban đầu. Dữ liệu từ kính thiên văn tia X Chandra của NASA và XMM-Newton của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) cung cấp bằng chứng cho thấy hai cụm thiên hà này đang chuẩn bị cho một cuộc va chạm nữa trong tương lai.

Các quan sát mới từ kính thiên văn tia X Chandra của NASA và các kính thiên văn khác đã ghi lại một sự kiện vũ trụ hiếm gặp: hai cụm thiên hà đã va chạm và hiện đang trên đường quay lại để va chạm lần nữa. Cụm thiên hà là một trong những cấu trúc lớn nhất trong vũ trụ. Chúng được giữ với nhau bởi lực hấp dẫn, là tập hợp khổng lồ gồm hàng trăm hoặc hàng nghìn thiên hà riêng lẻ, lượng lớn khí siêu nóng và vật chất tối vô hình.

Cụm thiên hà PSZ2 G181.06+48.47 (gọi tắt là PSZ2 G181) cách Trái Đất khoảng 2,8 tỷ năm ánh sáng. Trước đó, các quan sát radio từ mạng anten LOFAR (LOw Frequency ARray) ở Hà Lan đã phát hiện các cấu trúc hình dấu ngoặc ở ngoài hệ thống. Trong hình ảnh tổng hợp mới này, tia X từ Chandra (màu tím) và XMM-Newton của ESA (màu xanh dương) đã được kết hợp với dữ liệu LOFAR (màu đỏ) và hình ảnh quang học từ kính thiên văn Pan-STARRS của các ngôi sao trong vùng quan sát.

 

[BuddyUp]

RCW 58 là một tàn dư siêu tân tinh nằm trong chòm sao Carina, cách Trái Đất khoảng 13.000 năm ánh sáng. Nó là phần còn lại của một ngôi sao lớn đã phát nổ, tạo nên một cấu trúc phức tạp với các dải khí phát sáng.

RCW 58 đặc biệt nổi bật nhờ những làn sóng khí hydrogen và helium bị ion hóa, được hình thành do gió sao mạnh từ sao Wolf-Rayet trung tâm – một loại sao nóng và rất sáng, đang trong giai đoạn cuối của vòng đời.

Tàn dư này là minh chứng rõ nét cho quá trình tiến hóa của các sao khối lượng lớn và tác động mạnh mẽ của chúng lên môi trường liên sao xung quanh.

 

[BuddyUp]

Trăng Dâu 11/06.

Vào đêm 11/6, bầu trời sẽ trở nên rực rỡ với Trăng Tròn Dâu Tây (Strawberry Moon) tên gọi truyền thống do người bản địa Bắc Mỹ đặt theo mùa thu hoạch dâu dại chín vào thời điểm này trong năm.

Dù ánh trăng không thực sự có màu hồng, nhưng dưới bầu khí quyển mùa hè, nó có thể mang một sắc vàng cam dịu nhẹ khi mọc lên từ đường chân trời, như một lời báo hiệu nhẹ nhàng rằng mùa hè đã thực sự bắt đầu

 

[BuddyUp]

Enceladus dưới màu sắc thật (Ảnh thiên văn trong ngày: 10 tháng 6, 2025)

Liệu các đại dương bên dưới lớp băng của mặt trăng Enceladus thuộc sao Thổ có chứa sự sống? Một lý do để nghĩ như vậy là do những đặc điểm địa hình dài trên bề mặt - một số được gọi là "vết nứt hổ" - được biết đến là đang phun băng từ bên trong lõi băng của mặt trăng này ra không gian.

Những vết nứt trên bề mặt này tạo ra các đám mây gồm các hạt băng mịn bên trên cực Nam của Enceladus và tạo nên vành đai E bí ẩn của sao Thổ. Bằng chứng về hiện tượng này đến từ tàu vũ trụ Cassini - một robot thăm dò đã bay quanh quỹ đạo sao Thổ từ năm 2004 đến 2017.

Trong hình ảnh có độ phân giải cao được chụp từ một lần bay sượt gần, Enceladus hiện lên với màu sắc thật. Những khe nứt sâu hiện lên một phần trong bóng tối. Tại sao Enceladus lại hoạt động mạnh mẽ như vậy vẫn còn là điều bí ẩn, vì mặt trăng láng giềng Mimas, có kích thước tương đương, lại dường như hoàn toàn “chết”.

Phân tích các hạt băng bị phun ra đã cho thấy bằng chứng về sự hiện diện của các phân tử hữu cơ phức tạp. Những phân tử lớn, giàu carbon này củng cố giả thuyết rằng các đại dương dưới bề mặt của Enceladus có thể chứa sự sống - dù chưa thể chứng minh điều đó.

 

[BuddyUp]

Hình ảnh tuyệt đẹp này trông như bước ra từ bức tranh Đêm đầy sao – nhưng thực ra, đó là khung cảnh có thật về những đám mây xoáy trên bề mặt sao Mộc. Màu sắc trong ảnh đã được tăng cường để giúp các nhà khoa học nghiên cứu các hệ thống bão, dòng khí phản lực và các tầng khí quyển của hành tinh khổng lồ này.

 

[BuddyUp]

NGC 7764A – Cụm thiên hà trong chòm sao Phượng Hoàng

NGC 7764A nằm trong chòm sao Phoenix (Phượng Hoàng), cách Trái Đất khoảng 425 triệu năm ánh sáng. Vị trí chính xác trên bầu trời của cụm thiên hà này là: xích kinh 23 giờ 53 phút 24.11 giây, độ nghiêng -40° 48' 38.91".

Trong hình ảnh thiên văn, có ba thiên hà nổi bật, và vẫn chưa rõ liệu thiên hà nằm phía dưới bên trái có đang tương tác với hai thiên hà còn lại hay không. Tuy nhiên, do chúng nằm khá gần nhau trong không gian, khả năng tương tác hấp dẫn giữa chúng là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

 

[BuddyUp]

Có người leo núi để ngắm cảnh, còn Rover Curiosity leo vì lịch sử.

Từ năm 2014, một robot tự hành đã bắt đầu hành trình chinh phục núi Sharp trên sao Hỏa, đọc từng lớp đá như những trang sách cổ. Mỗi lớp nằm phía trên đều trẻ hơn lớp bên dưới, và tất cả đều chứa đựng manh mối về một thời kỳ khi sao Hỏa từng giống Trái Đất hơn hiện tại.

Hành tinh Đỏ có vô số câu chuyện để kể - và robot này đang tận hưởng từng chương một.

 

[BuddyUp]

Một cấu trúc phá vỡ kỷ lục, trải dài gần 20 triệu năm ánh sáng, vừa được phát hiện trong một cụm thiên hà khổng lồ.

Phát hiện này có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn cách các trường từ định hình vũ trụ ở quy mô lớn nhất - một trong những câu hỏi lớn chưa có lời giải trong ngành vật lý thiên văn.